Bundan sekiz yıl önce Çin’in güneydoğusunda küçük bir adada, Xiamen’da, Çin’deki ilk yeni yılımı kutlamıştım. Arkadaşlarımla etrafına toplandığımız yuvarlak masada yeni yılda şans getirsin diye balık, ömrümüz uzun olsun diye uzun erişte, bereket için de para kesesi şeklinde bükülmüş mantı vardı. Saatler önce başlayan ve sabaha kadar sürecek havai fişeklerin ürküten gürültüsüne henüz alışamamıştım.
Hâlâ her Çin Yeni Yıl yemeğinde severek giydiğim kırmızı kazağımı o gece, çok sevdiğim bir arkadaşım hediye etmişti. Benim de burcum olan Köpek Yılı’na girişimizi kutlarken arkadaşım laf arasında "Bu senelerin tadını çıkar, at ateşle birleştiğinde bakalım neler olacak?" demişti. O zaman ne demek istediğini anlamamıştım, Çin takvimi hakkında da yeteri kadar bilgim yoktu. Üzerinde fazla durmadım. Fakat geçen hafta, yeni yılımı kutlamak için adet olduğu üzere bana içinde tatlı bir harçlıkla 红包 (hóng bāo/kırmızı zarf) gönderdiğinde birden bu konuşmamız aklıma geldi ve sordum:
"Sonunda at ateşle birleşti, şimdi ne olacak?"
Dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri yeni yıla geçen hafta girdi. Manila’nın ırak köylerinden Londra’daki China Town’a kadar, dünyanın dört bir yanında yüz milyonlarca insan ay takvimine göre yeni yılın gelişini kutladı. Çin mitolojisine göre, sezginin ön planda olduğu Yılan Yılı’nı geride bırakırken, özgürlük ve ivmeyi simgeleyen At Yılı, ateş elementiyle birlikte dörtnala geldi. Peki, bu yıl bizi neler bekliyor?
Çin mitolojisine göre, takvimin beş element ve on iki hayvandan oluşan ve altmış yılda bir tekrar eden bir döngüsü vardır. Her hayvanın temsil ettiği farklı değerler, o yıla denk gelen elementin enerjisiyle birleşir. Bu işaretler o yıl doğan insanların karakteri ve o yıl dünyada yaşanabileceklerle ilgili bize ipuçları verir. Her hayvanın ön plana çıkan belli karakteristik özellikleri vardır, ejderha cesareti ve kahramanlığı, köpek sadakati ve uyumu, tavşan nezaketi temsil eder. 2026’ya denk gelen at, hız ve değişimle eşleştiriliyor. Ancak bu hız, maalesef her zaman iyiye yorulmuyor.
Bu birleşmeyi daha iyi anlamak için döngüde bir çember geriye gidelim ve altmış yıl öncesine bir bakalım. 1966 yılında Çin modern tarihinin en büyük değişimlerinden birini yaşadı. Mao’nun başlattığı Kültür Devrimi’yle insanlar yeniden eğitimle ortak bir kültürde birleştilerek, yıllar boyu sürecek köklü bir sosyolojik değişikliğin ilk adımı atılmıştı.
On yıl süren devrimin halktaki yansımasını, dönemi bizzat yaşamış Dai Sıjie’nin Sema Rifat tarafından Türkçeye Balzac ve Çinli Terzi Kız olarak çevrilen kitabında içeriden bir gözle görmek mümkün. Sıjie, daha sonra filme de uyarladığı bu yarı otobiyografik romanında Kültür Devrimi’nin o ateşli döneminde yeniden eğitilmek üzere dağ köylerine gönderilen iki arkadaşın hikayesini anlatır.
- Lise mezunu oldukları için entelektüel sınıfından kabul edilen iki genç, Tibet bölgesinin kıyısındaki bir dağ köyüne yeniden eğitilmeye gönderilir. Gündüzleri tarlalarda çalışırken geceleri bir valize gizlenmiş hâlde buldukları Balzac ve Dumas gibi Batı edebiyatına ait yazarların hikayeleriyle geçirir.
Okuduklarından öğrendikleriyle dağ köyündeki halkı uyandırmaya çalışsalar da yazık ki bunun da bir bedeli vardır. Köy halkını temsil eden terzinin kızı, bu yasaklı kitapları okurken aslında bu iki gencin de bilmeden de olsa eleştirdikleri devrimin bir parçası olduğunu fark eder. Neticede altmış yıl evvel bir Ateş Atı yılında başlayan ve şiddeti on yıl süren bu devrim, başkentten dağ köylerine kadar milyonlarca, milyarlarca insanın hayatını değiştirir.
O sene, yalnızca Çin’de değil, dünyada da pek çok değişiklik yaşandı. Beatles’ın dünya listelerinde bir numaraya yükseldiği, Hindistan’da Indira Ghandi’nin iktidara geldiği, Rusya’nın aya gönderdiği roketin ilk yumuşak inişini yaptığı, ABD'de kadın hakları mücadelesinde dev bir adım olan Ulusal Kadın Örgütü’nün kurulduğu, popüler kültürü ve bilim kurguyu baştan yazan orijinal Star Trek dizisinin televizyonda yayınlanmaya başladığı 1966, pek çok insan için siyasi, kültürel ve toplumsal manada köklü değişimlerin başladığı, önemli bir yıldı.
Geçen hafta Çin’den binlerce kilometre uzakta, elli binden fazla Çinlinin yaşadığı tahmin edilen Dublin’de, Çin Yeni Yılı kutlamaları kapsamında on gün boyunca pek çok etkinlik düzenlendi. Bunlardan biri de geçen Perşembe akşamı Temple Bar’ın ilerisindeki Gutter Bookshop’ta düzenlenen Çin’in Muhteşem Kitapları etkinliğiydi.
Konuşmacılardan Çin asıllı yazar Mei Chin, modern Çin edebiyatındaki sevdiği kitaplardan bahsederken bir yandan da gelecek yıldan neler beklediğini anlattı. En son Ateş Atı yılında Çin’deki insanların hayatını baştan sona değiştiren o büyük toplumsal değişimin aksine, bu sene çevresinde ve genel olarak Çin topluluklarında olumsuz bir değişiklik beklentisi sezmediğini söyledi.
Profesör Xiaohuan Zhao’nun da bir yazısında bahsettiği gibi, bu sene genel algı korkudan ziyade farkındalığa odaklanmış durumda:
“Geleneksel okumalar, Ateş Atı yılını bir felaket habercisi olarak görmek yerine, yükselen enerjinin akıllıca yönetilmesi gereken bir dönem olarak değerlendiriyor.”
Günün sonunda, her büyük değişim aleyhimize olmayabilir. Nasıl ki Sıjie’nin karakterleri o sapa dağ köyünde kitaplara sığınıp kendilerine nefes alabilecekleri bir alan yarattılarsa, karmaşanın içinde sohbet edebilecekleri yeni dostluklar kurdularsa, biz de bu yıl kendimiz için bunu dileyebiliriz.
Her sene Çin Yeni Yılı’nda dünyanın en büyük iç göçü yaşanır ve yüz milyonlarca insan yeni yıla birlikte girmek için memleketine, evine döner. Altmış yıl sonra gelen bu Ateş Atı yılı umarım hepimiz için kendimize, evimize döndüğümüz, değiştirmek istediklerimizi değiştirme gücünü içimizde hissettiğimiz bir dönemin başlangıcı olur.