Aşırı turizm popüler tatil destinasyonlarını ve bu destinasyonlarda yaşayan insanların yaşam kalitesini uzun yıllardır tehdit etse de sokakları, meydanları ve sahilleri dolduran dev kalabalıkların yarattığı rahatsızlık tüm dünyada manşetlere 2024 yılında Barselonalıların turistlere su tabancalarıyla “savaş açmasının” ardından taşınmıştı.
Halihazırda yoğun ilgi gören tatil beldelerine “instagramlanabilir” yeni keşiflerin de eklenmesiyle özellikle yaz aylarında dünyanın dört bir yanındaki dingin kasabalar turist akınına uğruyor. Uzayan kuyruklar, fırlayan fiyatlar, çevre tahribatı ve evinden çıkamaz hâle gelen yerel halka altyapı sorunları da eklenince kendine has kültürü ve doğal güzellikleriyle anılan bu destinasyonlar talan edilen bölgelere dönüşüyor.
Birçok ülkede kısa dönem kiralamalar nedeniyle uçuşa geçen kira bedelleri, adım atılmayacak hâle gelen plaj, meydan ve sokaklar ile sezondaki güvencesiz, düşük ücretli çalışma koşullarından şikayetçi kentliler, hükümetleri aşırı turizme karşı önlemler almak durumunda bırakıyor. Peki popüler tatil destinasyonlarında düzeni sağlamak adına alınan yaratıcı (ve kimi zaman oldukça katı) önlemler neler?
Festival iptalleri, manzara önüne bariyer
Japonya turist yığınlarına karşı en sert önlemleri alan ülkelerden biri. 2025’te rekor kırarak 43 milyon turist ağırlayan ülkede, bu yıl Fuji Dağı eteklerindeki Fujiyoshida kentinde her bahar düzenlenen kiraz çiçeği (sakura) festivali, yerel halktan gelen yoğun şikayetler üzerine iptal edildi.
- İptalin gerekçeleri arasında bölgede yoğunlaşan trafik, ciddi ölçüde artan çöp miktarı, turistlerin özel mülklere izinsiz girmesi ve bazı mülklerin bahçelerini tuvalet olarak kullanmaları gibi sorunlar yer aldı.
İptale rağmen bölgeye gelecek turistleri kontrol almak adına festivalin yapıldığı Arakurayama Sengen Parkı ve çevresinde güvenlik önlemleri alındı ve seyyar tuvaletler yerleştirildi.
Bir adım geriden: Festival iptali Japonya’nın aldığı ilk sert önlem değil. 2024 yılında Fujikawaguchiko kasabası, ziyaretçilerin çatılara tırmanması, güvenlik görevlilerini ve güvenlik kurallarını hiçe sayması üzerine selfie çekilmesini önlemek için popüler bir Fuji Dağı fotoğraf noktasına bariyer yerleştirmişti.
Aşırı turizmle uzun süredir mücadele eden Kyoto’da geyşaların fotoğraflanmasını yasaklandı ve kentin en popüler gezi bölgelerinden biri olan tarihî Gion'daki bazı ara sokaklara erişim kısıtlandı.
- Şehirde ayrıca oteller için konaklama vergisi, 1.000 yenlik üst sınırın on katı olan maksimum 10.000 yene çıkarıldı. Bunun yanında, hükümet turistlerin de aşırı turizmden muzdarip olmaması için bir dizi dijital çözüm sunuyor.
Yeni yoğunluk tahmini (congestion forecast) aracı, popüler alanları ziyaret etmek için en iyi günleri ve saatleri tahmin ediyor; Smart Navi uygulaması ise insan yoğunluğu hakkında gerçek zamanlı güncellemeler sağlıyor. Hidden Gems (gizli cevherler) girişimi, ünlü tapınaklardansa daha sakin bölgelerdeki güzellikleri listeliyor; Hands Free Kyoto ise toplu taşımadaki kalabalığı azaltmak için ziyaretçilere bagaj taşıma ve depolama hizmetleri sunuyor.
Birçok turizm şirketi de odağına Toyama, Nagoya, Nagasaki, Aomori ve Yamaguchi gibi az ziyaret edilen bölgeleri alan turlar düzenliyor.
Yapay zeka rehberler, alternatif destinasyonlar
En sert ve sık aşırı turizm protestoları düzenlenen Mallorca’da kalabalıklarla mücadele için yapay zeka araçlarından destek alınıyor. Daha sürdürülebilir, verimli ve bütüncül bir turizm modeli sunmak üzere geliştirilen Mallorca PID (Akıllı Destinasyon Platformu) gerçek zamanlı ziyaretçi verilerini kullanarak, gezginlere popüler bölgeleri ziyaret etmek için en iyi gün ve saatler konusunda rehberlik etmenin yanı sıra cam üfleme ve geleneksel llatra dokumacılığı gibi yerel el sanatları atölyeleri, şarap imalathanelerini ve zeytinyağı üreticilerini ziyaretler gibi alışılagelmişin dışında alternatifler öneriyor.
“Deniz ve kum cenneti” algısını kırmak isteyen adada ayrıca ziyaretçileri Mallorca'ya geçici evleri gibi davranmaya ve manzaralarını, geleneklerini ve topluluklarını korumaya söz vermeye teşvik eden Ca Nostra (evimiz) kampanyası başlatıldı. Başkent Palma de Mallorca’da ise yeni kısa dönemli tatil kiralamaları, yeni hostellerin açılması veya dönüşümü ve parti tekneleri yasaklandı; iptal edilen lisansların yenilenmeyeceği açıklandı.
Airbnb yasakları, çöp toplayana bedava kano
Geçen yıl İspanya genelinde de konut krizine ve artan kiralara tepki olarak Airbnb denetimleri artırılmış; 65.000’den fazla kiralık konut düzenlemelere uymadığı için listelerden kaldırılmıştı. Ülkenin en popüler turizm şehri Barcelona’da kiraların %68 artması nedeniyle 2028 sonuna kadar tüm kısa dönem ev kiralamalarının yasaklanması hedefleniyor ve beş yıldızlı otel konaklamalarından gecelik 6,75 avro vergi alınıyor.
Turist sayısında 2030 yılına kadar %24'e varan bir büyüme öngörülen, Avrupa’nın en hızlı büyüyen turistik destinasyonlarından Kopenhag’da aşırı turizmin yol açtığı sorunları önlemek için ziyaretçilere davranışsal teşvikler sunuluyor.
2024 yılında hayata geçirilen CopenPay, ziyaretçilerin kanallardaki çöpleri toplarken bedavaya kano yapmak veya müzelere bisikletle gittiklerinde ücretsiz giriş hakkı kazanmak gibi sürdürülebilir eylemler aracılığıyla deneyimlerin "bedelini ödemelerine" olanak tanıyor. Uygulamaya şimdiye kadar 30.000'den fazla ziyaretçi katıldı ve girişim sırasında bisiklet kiralamaları %59 arttı. Model, dünya çapında 100'den fazla destinasyonun ilgisini çekti; Berlin ve Normandiya şu anda benzer sistemler üzerinde çalıyor.
Yağmursuz tatil teminatı, kalabalık vergisi
Kısıtlama yerine teşvikler getiren bir başka ülke Jamaika. 2025'teki Melissa Kasırgası'nın yarattığı yıkımın ardından turizmi hareketlendirmek isteyen adaya turistlerin yoğun olmayan zamanlarda gelmesini sağlamak için Jamaica Tourism, JetBlue ve WeatherPromise yaratıcı bir kampanya başlattı: Yağmursuz tatil teminatı. Kasırga sezonu da dahil olmak üzere Mart-Aralık döneminde rezerve edilen her Jamaika paketinde uygulanan teminat kapsamında hava durumunun “aşırı yağmur” eşiğini karşıladığı durumlarda ziyaretçiler geri ödeme almasına rağmen yine de seyahate çıkabiliyor.
Toplam 350 milyon kilometrekarelik Ulusal Park alanı yılın neredeyse 12 ayı ziyaretçi akınına uğrayan ABD’de ise tüm rekreasyonel ziyaretlerin yarısı en çok ziyaret edilen 25 parkta yoğunlaşmış durumda; bu da aşırı kalabalığa, uzun kuyruklara ve aşırı çöp birikimine yol açıyor. İnsan yığınlarını önlemek adına en popüler parkların giriş ücretleri yükseltiliyor. Yellowstone, Yosemite ve Grand Canyon dahil olmak üzere 11 popüler parkta uluslararası ziyaretçiler için kişi başı 100 dolar ek ücret getirildi. Tüm federal rekreasyon alanlarını kapsayan yıllık America the Beautiful kartı, ABD vatandaşları için 80 dolar iken, yerleşik olmayanlar için artık 250 dolardan satışa sunuluyor.
Başka neler var?
- Türkiye'de gece müzeciliği: Kültür ve Turizm Bakanlığı öncülüğünde 2024 yılında başlatılan gece müzeciliği kapsamında Efes, Hierapolis, Side ve Patara gibi ören yerlerinde kurulan özel aydınlatma sistemleri sayesinde bu kadim alanlar gece geç saatlere kadar ziyarete açık tutuluyor. Böylece hem ziyaretçiler yaz sıcaklarından uzak kalma şansı elde ediyor hem de gündüz yoğunluğu zamana yayılrak ziyaret kalitesi artıyor.
- Galapagos'ta fahiş giriş ücreti: Ekvador'a bağlı Galapagos Adaları'nı ziyaret eden uluslararası turistler 200 dolar, komşu ülkelerden gelen ziyaretçiler ise 100 dolar giriş ücreti ödüyor. Elde edilen gelir, hassas ekosistemin korunması ve sürdürülebilir turizmin desteklenmesi amacıyla uygulanıyor.
- Como Gölü kıyısında mayoyla dolaşma yasağı: İtalya'da Como Gölü kıyısındaki Varenna köyü, kamusal alanlarda üstsüz ya da mayo ve bikinili dolaşanlara 50 ila 200 avro arasında para cezası uygulanıyor. Tur grupları en fazla 25 kişiyle sınırlandırılırken, turist rehberlerinin hoparlör kullanması da yasaklandı.
- Ulva adasına bir günlük giriş yasağı: İskoçya'nın Inner Hebrids bölgesindeki, yolu bulunmayan ve yaban hayatının çeşitliliğiyle bilinen Ulva Adası, BBC'de yayımlanan "Banjo and Ro's Grand Island Hotel" programında tanıtılmasının ardından beklenmedik bir ziyaretçi artışıyla karşılaştı ve ada yönetimi yaz sezonunda pazar günleri ziyaretçi kabulünü durdurma kararı aldı.
- Venedik'te yalnızca kentlilere açık park: 2014’te satışa çıkarılan Venedik lagünündeki terk edilmiş Poveglia Adası, Poveglia per Tutti (herkes için Poveglia) adlı grubun 460.000 avro toplayarak kiralama hakkını kazanmasının ardından 99 yıllığına yalnızca Venediklilerin kullanımına açık kentsel bir parka dönüştürüldü.
- Amsterdam’da cruise ve parti yasağı: 2023 yılında gürültü yapan turistlere uzak durmaları çağrısında bulunan kampanyasının ardından Amsterdam, şimdi de otellere ve kruvaziyer gemilerine karşı sıkı önlemler alıyor. Şehir, bir otel ancak başka bir otel kapandığında açılabilen bir “otel dondurma” politikası uyguluyor ve şehre yılda en fazla 100 cruise gemisi giriş yapabiliyor. 2035 yılına kadar şehre cruise seyahatlerini tamamen yasaklamayı hedefleyen kentte günübirlik ziyaretçilerden 15 avro vergi alınıyor.
- Comino Adası’nda randevulu selfie: Malta’nın selfie izdihamı yaşanan Comino Adası’nda plajdaki aşırı kalabalığı gidermek için çevrimiçi rezervasyon sistemi uygulanıyor. Ziyaretçiler sabah, öğleden sonra veya akşam saatlerinden bir zaman dilimi seçmek zorunda ve herhangi bir anda plajda bulunan kişi sayısı 4.000 ile sınırlandırılıyor.
- Salzburg'da araç yasağı: Avusturya'nın Salzburg kenti, aşırı turizmin yol açtığı trafik yoğunluğunu azaltmak amacıyla Temmuz ve Ağustos aylarında turistlerin tarihî şehir merkezine özel araçlarıyla girişini yasakladı. Salzburg bölgesi dışından plakalı araçlarla yasaklı alana giren sürücülere 80 avroya kadar para cezası uygulanıyor. Otel rezervasyonu bulunan ziyaretçiler, engelli bireyler, taksiler, kiralık araçlar, teslimat araçları ve işe gidiş geliş yapanlar uygulamadan muaf tutuluyor.
- Butan’da sürdürülebilir kalkınma ücreti: Butan'da, düşük etkili turizmi teşvik etmek amacıyla ziyaretçilerden günlük 100 dolar Sürdürülebilir Kalkınma Ücreti (SDF) alınıyor. Dünyanın en yüksek giriş ücretlerinden biri olan bu tutar, 2023'te uygulanan günlük 200 dolardı.
- Soeul'de sokağa çıkma yasağı: Güney Kore'nin başkenti Soeul'deki tarihî Bukchon Hanok Köyü, mahalle sakinlerinin yaşamını korumak amacıyla turistlere yönelik gece kısıtlaması uyguluyor. Ziyaretçilerin, her gün 17.00-10.00 saatleri arasında bölgeye girmesi yasak.
- Machu Picchu'da zamanlı giriş: Peru'daki Machu Picchu Antik Kenti'ni ziyaret etmek isteyenler, aşırı yoğunluğu önlemek amacıyla yalnızca önceden belirlenen saat dilimleri için alınan biletlerle alana giriş yapabiliyor.