Terk edilmiş evler, eski hapishaneler, karanlık labirentler: Korku festivalleri ıssız mahalleleri nasıl canlandırıyor?

Terk edilmiş evler, eski hapishaneler, karanlık labirentler: Korku festivalleri ıssız mahalleleri nasıl canlandırıyor?

Cadılar Bayramı döneminde düzenlenen korku festivalleri, terk edilmiş hapishaneleri ve atıl binaları eğlence alanlarına dönüştürerek yılın büyük bölümünde sessiz kalan mahalleleri hareketlendiriyor. ABD’deki popüler korku evlerinin hikayelerini inceledik.

Philadelphia'daki Eastern State Penitentiary, 1829'da ilk açıldığında basına “dünyanın en yenilikçi hapishanelerinden biri” olarak tanıtılmıştı. Benjamin Franklin ve Benjamin Rush'ın önderliğinde planlanan cezaevinde kalan mahkumların sessizlik, tecrit ve dinî öğretiler yoluyla rehabilite edileceği varsayılıyordu. Öyle ki bu mekanizmada mahkumlar günün 23 saatini bir başına geçiriyor, hapishanenin tasarımı nedeniyle birbirleriyle karşılaşmalarına izin verilmiyordu. Günümüzdeki birçok “özel tip” cezaevine örnek olan yapıdaki "yalnızlaştırma" sistemi, cezaevinin aşırı kalabalıklaştığı gerekçesiyle 1913’te kaldırıldı; 1971 yılında cezaevi tamamen kapatıldı.

ABD’nin ilk ıslahevi 1994’ten beri müze olarak kullanılıyor ve 1991 yılından beri burada her yıl Cadılar Bayramı döneminde bir korku festivali de yapılıyor.

Halloween Nights bu yıl 2 Ekim-7 Kasım'da 35. kez düzenlendi. Festival; beş farklı korku evine, canlı performanslara, temalı barlara ve rehberli gece turlarına ev sahipliği yapıyor. Ziyaretçiler The Crypt adlı vampir konseptli korku evinin yanı sıra Al Capone’un bir dönem kaldığı hücreyi de görme fırsatı buldu. Festivalin son iki gecesinde ise Holiday Havoc adlı özel bir program düzenlendi. Etkinlikten elde edilen gelir ise tarihî hapishanenin korunması ve eğitim çalışmalarına aktarıldı.

Cadılar Bayramı dönemi başta olmak üzere korku festivalleri ile konseptli parti ve organizasyonlar başta ABD olmak üzere birçok kentin ıssız sokak ve mahallelerinin hareketlenmesini sağlıyor. Baltimore'da şehir merkezinin doğusunda yer alan ve pencerelerine tahtalar çakılı 19. yüzyıl ticari binalarından oluşan Old Town Mall da onlarca yıldır devam eden kentsel dönüşüm girişimlerine rağmen yılın büyük bölümünde ıssız ve tekinsiz bir bölge olarak biliniyor. Ekim ayı geldiğinde ise bu atıl binalar ve sokaklar ateş dansçıları, palyaçolar ve performans sanatçılarına ev sahipliği yapıyor.

Hareketliliğin merkezinde 2016'da açılan korku evi The Nevermore Haunt var. Bu işletmeye gelen ziyaretçiler 30 dolar civarında ücret karşılığında Edgar Allan Poe'nun "kozmik korku" anlayışından ilham alan labirentleri keşfediyor. Sokak ise yemek kamyonları, ürün satış tezgahları ve pop-up barı ziyaret edenlerle dolup taşıyor.

The Nevermore Haunt'ın kurucusu Thomas Wingate "Kent merkezine yakın bir korku evi açmak istediğimizden emindik, çünkü bildiğimiz diğer tüm etkinlikler kırsal alanlardaydı" diyor.

"Karakteri ve tarihi olan bir yere yatırım yapmak istedim ve burası tam olarak aradığımız mekandı."

Korku evi açıldığından bu yana Wingate ve işletmeyle bağlantılı diğer kişiler, kamusal alanları ihya etmek, saksılar ve banklar eklemek için Old Town sakinleriyle birlikte çalışmış. Wingate, "Bence en büyük etkimiz ve bu etkinliğin amacı Old Town Mall'a dikkat çekmek; çünkü burası gerçekten tarihî önemi olan bir cadde" diyor.

Trick or Treat: A History of Halloween kitabının yazarı Lisa Morton'a göre, ABD'deki Cadılar Bayramı endüstrisinin kökleri, göçmenlerin (özellikle de İrlandalıların) bayramın popülerleşmesini sağladığı 19. yüzyılın ortalarına kadar uzanıyor. Yüzyılın sonuna gelindiğinde, ABD gazeteleri, duvara çivilenmiş çiğ karaciğerler gibi düşük bütçeli korkutma objeleriyle Cadılar Bayramı partileri için ev süsleme ipuçları öneriyordu. Morton, özel olarak inşa edilmiş bir korku evinin belgelenmiş en eski örneğinin 1915 yılında İngiltere'de yapılan Haunted Cottage olduğunu ancak bu mekanda "korku aktörleri" ya da sonuna ulaşmak zorunda olduğunuz bir "korku tüneli" olmadığını aktarıyor.

Kitaba göre korku turizmi ve ekonomisinin asıl başlangıcı, tüm Amerika'da insanların Cadılar Bayramı gecesinde gençlerin dikkatini dağıtmanın yollarını aradığı 1930'lara dayanıyor. Dehşet patikaları olarak adlandırılan bu etkinlikler, bodrum katı ya da tavan arası gibi kapalı alanlarda veya yakındaki açık bir arazide düzenlenen DIY korku deneyimleriydi. 1937 tarihli Halloween Fun Book adlı rehber, parıltılı iskeletler yapmak için fosforlu boya kullanılmasını; ziyaretçilerin yaylı yataklar ve tıngırdayan tavalar üzerinde yürütülmesini öneriyordu.

Büyükannesi 1970'lerde Ozarks'taki küçük bir kasabada, bir lisede hayır amaçlı korku evi işletmeye başlayan Amber Arnett-Bequeait'in kurduğu Full Moon Productions ve Kansas City'deki The Edge of Hell korku evi bugün ABD'nin en bilinen korku atraksiyonlarından biri olarak biliniyor. Arnett-Bequeaith ise korku eğlencesi sektöründeki çalışmaları nedeniyle Queen of Haunts (Korku Evlerinin Kraliçesi) olarak anılıyor. The Edge of Hell'in konsepti, ziyaretçileri cennet ve cehennem arasında ilerleyen bir yolculuğa çıkarmak. Beş katlı tarihî depodan bozma mekânda karanlık geçitler, klostrofobik odalar, yılanlar ve fareler gibi canlı hayvanlar kullanılıyor. The Edge of Hell de bir korku evinin ötesinde kentin terk edilmiş depo binalarıyla tanınan West Bottoms'ı dönüştüren bir oluşum olarak anılıyor.

Uzun yıllar boyunca tema parkları için korku tünelleri inşa edip işleten ve şu anda St. Louis'deki, ABD'nin en dehşet verici korku mekanları arasında gösterilen The Darkness'ın sahibi olan Larry Kirchner, korku eğlencesi sektörünün 2000'li yıllarda büyük bir büyüme dalgası yakaladığını söylüyor. 1994'te açılan mekan, her Cadılar Bayramı sezonunda yenilenen dekorları, ürkütücü yaratıkları, performans sanatçıları ve özel efektleriyle ziyaretçilere birkaç kata yayılan bir "korku deneyimi" sunuyor. Kirchner'in amacı, ziyaretçilerin yalnızca korku verici odaların arasında ilerlemesi değil, kendilerini bir korku filminin içindeymiş gibi hissetmeleri. The Darkness deneyimi her yıl yenileniyor. Bu sezonun sekiz farklı korku atraksiyonu arasında mitolojik yaratıkların yer aldığı The Underworld, hayaletler ve şeytanlar temalı The Haunted Mansion ve mezbaha atmosferinde tasarlanan The Slaughterhouse bulunuyor. Mekanda ayrıca bir kaçış odası, korku temalı bir müze, hediyelik eşya dükkanı ve gizli bir bar da var.

Kirchner, korku evlerinin yalnızca Cadılar Bayramı döneminde para kazanan mevsimlik işletmeler olmasının sürdürülebilir olmadığını söylüyor. Bu nedenle 2019'da The Darkness'ın yanına St. Louis Escape adlı bir kaçış odası merkezi açmış. Sekiz farklı temaya sahip kaçış odalarının yanı sıra mini golf ve langırt alanlarının bulunduğu merkez, yıl boyunca açık. Kirchner'e göre bu model, Cadılar Bayramı sezonu dışında da gelir elde etmelerini ve The Darkness'ın her yıl yenilenen dekorları ile korku atraksiyonlarının maliyetini karşılamalarını sağlıyor.