Hayalî etkinlikler, sahte manzaralar, on yıllık antik tiyatrolar: Turizmde sahtecilik nasıl yükseliyor?

İtalya’da on yıldır devam eden akıllara zarar bir dava yakın zamanda sonuçlandı ve kendini yaklaşık beş bin metrekarelik “antik” alanın sahibi, yaratıcısı ve keşfeden kişi olarak tanıtan 69 yaşındaki Franco Malosso, sanat eserlerinde sahtecilik yapmak, izinsiz inşaat faaliyetlerinde bulunmak ve koruma altındaki bir doğal alanı tahrip etmek suçlarından 28 ay hapse, 3.000 avro para cezası ve 3.500 avro yargılama masrafını ödemeye mahkum edildi.

İtalya’nın kuzeyindeki Veneto bölgesinde, Arcugnano yakınlarında bulunan; Anfiteatro Berico, Anfiteatro Marittimo Berico ve Anfiteatro Porta degli Angeli adlarıyla bilinen sözde 2.000 yıllık amfitiyatro Malosso’nun iddialarının aksine Yunan yapısı değildi, hatta Roma döneminden bile kalmamıştı. Üstelik Kuzey İtalya’da Roma kalıntıları yaygınken antik Yunanlar yalnızca daha güneyde koloniler kurmuştu.

Malosso, sıfırdan inşa ettiği “tiyatroya” giriş için ziyaretçilerden 40 avroya kadar ücret almış; alanda konserler, gösteri ve rehberli grup turları düzenlemişti. Olayın başlangıç tarihi tam olarak bilinmese de mahkemeye sunulan belgelere göre Malosso, 2016’dan birkaç yıl önce Vicenza kentine bağlı Arcugnano tepelerinde sahte antik tiyatroyu inşa etmeye başladı. 

Alana, üst üste yerleştirilmiş ve işlenerek eski görünümü verilmiş taşlardan basamaklı oturma sıraları yaptırdı. Çimento sütunlar, alçı heykeller ve arena bölümünde oturma sıralarının altına kazılmış yapay havuz da tabii ki sahteydi. Yapıya yer açmak için koruma altındaki ormanlık bir yamaç da dümdüz edilmişti. Alanının Facebook sayfasındaki fotoğraflardan birinde, alçıdan yapıldığı açıkça görülen bir sütunun yanında oldukça modern görünümlü bir erkek heykeli yer alıyor.

Vicenza Savcılığıyla birlikte çalışan uzmanlar, 2016’da alanı hem fiziksel olarak kazmaya hem de olayın geçmişini araştırmaya başladı. Tarihî nitelik taşıyan hiçbir kalıntı bulunamadı. Alt mahkemeler Malosso’yu izinsiz inşaat, sanat eserlerinde sahtecilik ve ruhsatsız yapı çalışmaları dahil çeşitli suçlardan mahkum etti.

Dava Yüksek Mahkeme’ye taşındığında Malosso’nun avukatı Marco Ellero, kararı bozdurmak veya hafifletmek için çeşitli gerekçeler öne sürdü. Yapı ve çevre suçlarına ilişkin zamanaşımı sürelerinin dolduğunu savundu, yamaçtaki alanın gerçekten koruma altındaki ormanlık bir bölge olup olmadığını sorguladı ve sahte eserlerin kimseyi kandıramayacak kadar özensiz yapıldığını, hiç kimsenin yapıyı gerçek bir arkeolojik kalıntı sanmasının mümkün olmadığını ve bu nedenle kasıtlı aldatma iddiasının geçersiz sayılması gerektiğini ileri sürdü.

Mahkeme bu savunmaları kabul etmedi. Bu tür suçların zaman aşımıyla sona eren ihlaller değil, devam eden suçlar olduğuna hükmetti; alanın koruma statüsünü doğruladı ve mahkumiyet ile cezanın yerinde olduğuna karar verdi. Hapis cezası yerine denetimli serbestlik uygulanması için yapılan sonraki başvuru da reddedildi.

Yapay zekanın uydurduğu destinasyon ve etkinlikler

Franco Malosso'nun yıllarca yürüttüğü dolandırıcılık faaliyetine benzer vakalar yapay zeka halüsinasyonlarıyla oluşturulan içeriklere güvenerek var olmayan destinasyonların ve etkinliklerin peşine düşen gezginlerin hayal kırıklığı yaşamasına da neden oluyor.

Tazmanya’da tur düzenleyen Tasmania Tours şirketinin internet sitesinde yayımlanan ve daha sonra silinen bir yazıda, Weldborough Hot Springs adlı kaplıcalar 2026’nın en iyi yedi kaplıca deneyiminden biri olarak öne çıkarılıyordu. Şirketin “huzurlu bir kaçamak” olarak tarif ettiği yer, adanın kuzeydoğusunda, eski bir kalay madeni köyü olan Weldborough’daydı. Ancak bölgede ne kaplıca ne de sıcak su vardı.

Yazının yayımlandığı geçen yazdan itibaren bölgeye kaplıcaları aramak için gelen turistlerin sayısı arttı. Yakındaki bir pub'ın sahibi Kristy Probert, ABC'ye yaptığı açıklamada, roadtrip'e çıkan 24 kişilik bir grubun kaplıcaları bulmak için güzergahını değiştirdiğini; ziyaretçilere kaplıcaları bulurlarsa kendilerine bira ısmarlayacağını söylediğini, ancak grubun bir daha geri dönmediğini söyledi.

• Şirketin sitesinde yapay zeka tarafından yazıldığı ve görsellerinin de yapay zekayla üretildiği düşünülen farklı içerikler de yayımlanmıştı. Şirket sahibi Scott Hennessy, pazarlama çalışmalarını devrettikleri şirketin yapay zeka kullandığını, normalde önceden kontrol edilen bazı içeriklerin kendisi ülke dışındayken yanlışlıkla yayına alındığını söyledi.

BBC’nin geçen yıl aktardığı başka bir vakada, Peru’da iki turist And Dağları’nda hiçbir zaman var olmamış Humantay Kutsal Kanyonu'nu ararken bir tur rehberi tarafından durduruldu ve yoldan çevrildi. Japonya’da ise ChatGPT'den yararlanarak gün batımında romantik bir dağ yürüyüşü planlayan bir çift, zirveye ulaştıklarında aşağı inmek için kullanacakları teleferiğin çalışma saatlerinin yanlış verildiğini fark etti ve karanlıkta mahsur kaldı.

Geçen yıl Londra’da Buckingham Sarayı önünde Noel pazarı gezmeyi uman turistler, yapay zeka tarafından üretilen sahte görsellerin kurbanı oldu. İnternette ışıklarla süslenmiş, sıcak şarap ve hediyelik eşya tezgahlarıyla dolu bir pazarın reklamını gören ziyaretçiler saraya geldiklerinde boş bir alanla karşılaştı. Benzer şekilde Dublin’deki var olmayan bir Cadılar Bayramı geçit törenini izlemek isteyenler O’Connell Caddesi’nde sıraya girdi.

Ne yapmalı?

Bu tuzakların çoğundan kaçınmak için uzun saatler harcamaya gerek yok. Travelextra, turistik yerlerin doğrulanması için Google'da tersine görsel araması yapılmasını ve güncel ziyaretçi yorumlarının incelenmesini öneriyor. Harika görünen fotoğrafları olan ancak yakın tarihli gerçek ziyaretçi fotoğrafları veya bağımsız kaynaklarda hakkında bilgi bulunmayan bir yere gitmeden önce araştırma yapılmalı. 

• Yorumların da manipüle edilebileceğini unutmamak gerekiyor zira İtalya’daki sahte amfitiyatronun Tripadvisor'daki yorumlarının neredeyse hepsi beş yıldızlıydı.

Resmî kaynaklardan yararlanmak bu noktada kritik. Yapay zeka destekli turizm dolandırıcılıklarını ele alan bir rapor, gezginlere daha önce duymadıkları yerleri resmî turizm portallarından doğrulamalarını, adres ve ödeme bilgilerini incelemelerini ve şüpheli içerikleri bildirmelerini öneriyor.