Berrak zihinler için yalın, zengin, bağımsız bir Türkçe dijital medya üyeliği.
Ücretsiz Kaydol →SON BÜLTEN SAYILARI
SON HİKAYELER
Devletin çekildiği, dayanışma ağlarının çözüldüğü, hukukun seçici çalıştığı bir düzende, “temiz siyaset” yalnızca rakibin dosyasını büyütmekten ibaret hâle geliyor.
30 Kas 2025

Virgül her bütüne meydan okur. Virgülün unutuluşu, kimi cümlelerde anlam bulanıklığına neden olur. Diplomatik metinlerde bir virgül yüzünden uluslararası krizler bile doğmuştur. Kısacık bir cümlede bile virgülün yokluğu, gereksiz yerde kullanımı veya yerinin değişikliği anlam kaymasına sebep olabilir.

İlki 1979'da Japonya’da açılan kapsül oteller, artık birçok Avrupa kentinde farklı konseptlerle ziyaretçilerini ağırlıyor. Özellikle tek başına seyahat eden ve tatil için ayırdığı bütçeyi konaklamadan çok başka deneyimlere harcamak isteyen gezginler arasında kapsül otelleri tercih edenlerin sayısı artıyor.

Dayanışma ancak gürültüden ayrıştığında karşılık bulur. Gücü belirleyen şey sesin yüksekliği değil, temasın hakikiliğidir. Politik bir etkinin kalıcı olabilmesi, bireysel tepkilerin kolektif, örgütlü ve sürdürülebilir bir çabaya dönüşmesiyle mümkündür. Peki gürültünün bu kadar çoğaldığı bir çağda, gerçekten duyulacak sözü nasıl kuracağız?

Aylin Örnek, nam-ı diğer Aylak Lakerda, lakerda söz konusu olduğunda önem kazanan göç yollarını, su sıcaklığını, tuz oranı ve doku dengesi gibi lezzeti belirleyen teknik bileşenleri adım adım açıklıyor; lakerdanın İstanbul mutfağındaki yerini, Sinop’taki geleneksel pratiklerle karşılaştırmalı olarak ele alıyor.

Yapay zeka, tasarım kararlarının üretildiği hızdan bu kararların niteliğine kadar pek çok aşamayı yeniden tanımlarken mimarlık alanında önemli bir tartışmanın da kapısını aralıyor: Bu yeni ortak, mimarın yaratıcı sezgisini ve üretim alışkanlıklarını nasıl etkiliyor? Mimar Melike Altınışık, iç mimar Derya Toros ve tasarımcı Tanju Özelgin'e sorduk.

Giyilebilir teknoloji ürünleri, hâlihazırda kalp atış hızı, uyku ve aktivite gibi sağlık verilerini kesintisiz biçimde takip edebiliyor. Fakat bu cihazlara entegre edilen sensörlerde kaydedilen ilerlemeler, yeni bir dönemin kapılarını da aralayacak gibi görünüyor. Beyin dalgalarını analiz ederek zihin sağlığını geliştirmeyi amaçlayan Atlas, bu yeni dönemin ilk temsilcileri arasında...

Amazon-Perplexity çatışması, klasik platform düzeninin çözülmeye başladığına dair güçlü bir gösterge. Bu çözülme, özgürleşme potansiyeli kadar yeni bir tahakküm biçimi üretme riskini de barındırıyor. Alışveriş artık bir tercih değil, yetki devri olacaksa bu yetkiyi kime, hangi şartlarda devrettiğimizi iyi bilmemiz gerekiyor. Çünkü bu basit bir yetki devrinin ötesinde yeni bir ideolojinin de inşası gibi görünüyor.

Final sezonunun ilk dört bölümü Netflix kataloğuna eklenen, tüm zamanların en popüler yapımlarından “Stranger Things”in oyuncuları Natalia Dyer, Charlie Heaton ve Jamie Campbell Bower ile dizinin mirasını, diziyle ilişkilerini ve final sezonunda bizi bekleyenleri konuştuk.

"Tarihsel değerlerine sahip çıkmayan toplumlar, doğru ve güvenilir bir gelecek de kuramazlar." Bu sözler, 10 yıl önce bugün Diyarbakır'daki Dört Ayaklı Minare Camii'nin önünde başına isabet eden bir kurşunla hayatını kaybeden Tahir Elçi'ye ait. Elçi'nin birçok insanın hayatını kaybettiği bir çatışma bölgesinde zarar gören tarihî anıtlardan bahsetmesi, kentlerin belleğinden toplumların belleğine uzanan yolu bir kere daha düşünmeye çağırıyor.

İlk kitabıyla pek çok övgüye ve ödüle layık görülen Yasmin Zaher, kendisinden beklenenin aksine, travmalarını romantize etmeyi reddediyor. Filistinli bir yazarın kurguladığı Filistinli bir kadın karakterden umulan o dramatik, yürek dağlayan hikayeyi vermiyor okura. Kiriyle, pasıyla, "ahlaksızlığıyla", tıpkı hayat gibi bütün çelişkileri ve çatışmalarıyla, gerçekten hikayesi neyse ve nasılsa onu anlatıyor.
28 Kas 2025

FOMC tutanakları, Ekim ayı toplantısında Fed'in üç ayrı kampa bölündüğüne işaret etti. İki kamp faiz indirimine devam derken, bir kamp şimdilik yeter diyor. Peki bu gruplardan hangisi Fed içinde güçlü, hangisi Aralık ayında alınacak karar üzerinde etkili olacak?

2025, Stephen King’in sinema ve televizyonu adeta ele geçirdiği bir yıl oldu. 'Salem’s Lot', 'The Monkey', 'The Running Man', 'The Life of Chuck' ile birlikte dört yeni film; üstüne 'Mr. Mercedes’in Netflix’te yeniden patlaması ve 'Welcome to Derry' ile altı ayrı uyarlama… Bir de 'The Shining’in 45. yıl özel gösterimi eklenince takvim tamamen King ile doldu.

SON HABERLER
Bültenimizi hazırlarken editörlerimiz sevgili Deniz Kaynak ve Enes Köse her zaman olduğu gibi tüm sabırları ve anlayışlarıyla bizden desteğini esirgemediler, kendilerine minnettarız. Bitirirken her zamanki hatırlatmalarımızı yapalım: Bu bülteni çevrenize iletebilir, bu adres üzerinden ücretsiz kayıt olmalarını söyleyebilirsiniz. [email protected] adresinden bize ulaşabilirsiniz, düşüncelerinizi, okuma ve dinleme önerilerinizi paylaşabilirsiniz. Herkese şimdiden iyi haftalar dileriz. 📰 Gazetecilik Dünyası Dünyanın her yerinde yerel medyanın kötüye gidişine tanık oluyoruz. Los Angeles ise bunun tam tersi bir örnek olarak karşımıza çıkıyor . Yakın zamanda ortaya çıkan birçok farklı girişim her alandaki eksikleri gidermeye çalışıyor. ABD Başkanı Donald Trump medyayı hedef almaya devam ediyor. Son günlerde BBC’ye milyar dolarlık bir dava açmaya niyetlendi , kendisi hakkında haber yazan New York Times muhabirine “içi de dışı da çirkin” dedi ve bir Bloomberg muhabirini “Sessiz ol domuzcuk” diyerek susturmaya çalıştı . İngiliz medyasının önde gelen isimlerinden Telegraph’ın satışı bir anda teklifin geri çekilmesiyle iptal oldu. Bundan sonra gazeteye ne olacağına dair belirsizlik sürerken, ekiptekiler artık “haber malzemesi olmaktan bıktıklarını” ve bunun bir an önce çözülmesini istediklerini söylüyor . Medya kurumlarına serbest gazeteci gibi yaklaşan dolandırıcılarda YZ’nın yaygınlaşmasıyla birlikte başlayan bir artış söz konusu. Bu araştırma da bunlardan birisinin nasıl keşfedildiğini anlatıyor. Tow Center ve Columbia Journalism Review tarafından hazırlanan Journalism 2050 isimli podcast serisi medyanın geleceğini ve önümüzdeki 25 yılın neler getirebileceğini ele alıyor. İlk bölümün konuğu ise yazar Douglas Rushkoff.💸 Medya Ekonomisi Uzun zamandır Substack’in gölgesinde kalan Patreon son dönemde bu açığı kapatmak için farklı adımlar atmaya başladı . Bunlardan birisi de Vox Media ile yaptıkları partnerlik anlaşması . Bu anlaşma ile Vox Media platforma özel iki yeni seri başlattı. Diğer tarafta ise Substack ile Financial Times arasında bir ortaklık haberini aldık . Gazetenin herkese açık olan blogu FT Alphaville’in bülten versiyonu herkese açık olarak Substack üzerinden de yayınlanacak . FT’nin amacı bu sayede daha farklı ve genç bir okur kitlesine ulaşmak ve onları aboneliğe çekmek. Her medya kurumunun kendisine uygun ekonomik yapıyı kurmak için kendisini iyi tanıması çok önemli. Economist’in kendisini marka olarak Ferrari ile denk tutması ve bu şekilde yaklaşması da bunun iyi bir örneği. X-Twitter’ın profillerin nereden açıldığına dair bilgileri göstermesiyle birlikte özellikle ABD’de birçok aşırı sağ destekçisi büyük hesabın alakasız ülkelerden yönetildiği ortaya çıktı . Bu da başka ülkelerdeki politik kutuplaşmanın nasıl gelir kaynağına dönüştürüldüğünü ve neden her bol takipçili hesaba güvenmemek gerektiğini bize hatırlatıyor . (Bu arada bu sistemin ne kadar doğru çalıştığı konusunda şüphelerim var. Çünkü bir gün öncesine kadar hesabımın ABD’den açıldığını iddia ediyordu.) Meta’nın kendi hesaplamaları, gelirlerinin yüzde 10’unun platformlarında verilen dolandırıcılık ve yasaklı ürün reklamlarından geleceğini öngörüyor . Sızıntıya göre bu oran yıllık 16 milyar dolar değerinde reklamın bu tür amaçlar için verildiği anlamına geliyor.📢 Yasalar ve Özgürlükler Freedom House tarafından her yıl yayınlanan Freedom on the Net raporunun 2025 edisyonu yine karanlık bir tablo çiziyor . Rapor küresel internet özgürlüğündeki gerilemenin 15 yıldır aralıksız bir şekilde devam ettiğini söylüyor. Avrupa Birliği Parlamentosu tarafından alınan bir tavsiye karar, aileler aksini söylemedikçe 16 yaş altındaki herkese sosyal medyanın yasaklanmasını öneriyor . Fakat parlamento bunun nasıl yapılacağı ya da bunu uygulamaya çalışırken çocukların gizliliğinin nasıl korunacağı konusunda hiçbir şey söylemiyor. İsrail’in hapishanedeki mahkumlara yönelik işkence iddialarını haberleştiren gazeteciye karşı tehditler ve saldırılar artarak devam ediyor . Hükümetin de bu konuda yeterli önlemleri almaması durumun ciddiyetinin artmasına neden oluyor. ABD’de yazarların ChatGPT’ye telif ihlali odaklı açtığı dava henüz erken aşamalarında ama tehlikeli bir yönde ilerliyor. Davanın hakimi tarafından alınan bir ön karar , kitap özetlerini veya konusunda dair bilgileri içeren her türlü metni telif hakkı ihlali olarak görmenin kapısını aralayacak kadar geniş kapsamlı. CPJ’de yayınlanan bu söyleşi , Press House — Palestine’ın hem Filistin’deki gazeteciler hem de dünyanın her yanında Filistin’den haber almaya çalışan herkes için ne kadar önemli ve değerli bir kurum olduğunu anlatıyor.💻 Medya ve Teknoloji Uzun yıllar sorunsuz bir şekilde çalışan ve internetin bel kemiğini oluşturan servislerden üç büyük ismin — Amazon Web Services , Microsoft Azure ve Cloudflare — aynı ay içerisinde birkaç saatlik kesintiler yaşaması ve beraberinde birçok büyük dijital servisin erişim sorunu yaşaması insanların kafasını karıştırdı. Neyse ki üçü de tamamen teknik sebeplerden kaynaklıydı ve arkasında hiçbir güvenlik sorunu yoktu. Medya dünyası ve gazeteciler için SEO daha fazla görünmek için kullanılması gereken bir araç. Ancak Jeffrey Epstein’ın ABD meclisi tarafından kamuya açılan email arşivi Epstein’ın SEO ile kendisi hakkında yapılan haberlerin bulunmasını engellemeye çalıştığını ve bazı durumlarda da başarılı olduğunu gösteriyor . TikTok ve Instagram ile yaygınlaşan dikey video formatı haber kurumları arasında da benimsendi. Artık birçok yayının uygulamasında ve platform hesaplarında örneklerini sıkça görüyoruz . Bu noktadan sonra artık formatı kullanmak yeterli değil, onu yaratıcı bir şekilde kullanarak kendinizi öne çıkarmanız lazım. İnternetin bize sunduğu yaratıcı yayıncılık imkanlarını kullanan örnekler buldukça sizlerle paylaşmaya çalışıyorum. Teknoloji dergilerinin en eskilerinden birisi olan BYTE’ın 23 yıllık arşivinde dilediğiniz gibi arama yapabildiğiniz ya da her sayfasını bir arada dev bir haritada incelemenizi sağlayan bu proje de bunlardan birisi . Yüz bin sayfayı bir arada görmek, aynı zamanda dergiye verilen emeğin seviyesini de sergilemenin güzel bir yolu. News Tower isimli yeni bir oyun, sizi 1930’lu yılların New York’unda bir gazetenin başına koyuyor ve onu ayakta tutmanızı istiyor . Oyunun detayları ve gazete yönetmeye dair zorlukları eğlenceli bir şekilde göstermesi hoşuma gitti.🤖 Yapay Zekâ Kasım ayı içerisinde yayınlanan yeni modeller arasında genel olarak en başarılı performansı gösteren Google’ın Gemini 3 modeli oldu. Anthropic tarafından yayınlanan Claude Opus 4.5 ise birçok alanda onunla denk, kodlama konusunda ise bir adım ileride görünüyor. Google Gemini 3 güncellemesiyle birlikte modele ilginç bir özellik daha ekliyor: yüklediğiniz medyanın YZ üretimi olup olmadığını denetlemek . Gemini verdiğiniz görsel, video ve ses dosyalarında sektörün YZ ile üretilen medyayı işaretlemek için kullandığı SynthID ve C2PA gibi standart bilgilerin olup olmadığına bakarak sizin için bu kontrolleri yapabilecek. Eğer üretken YZ modellerinin görsel üretim ve düzenleme konusundaki yeteneklerini kıyaslamak ve hangisinin ihtiyacınızı karşılayabileceğini görmek istiyorsanız bu sitede hem kapsamlı bir grup testi hem de detaylı analizleri bulabilirsiniz. Bu ay aynı zamanda GPT-3’ün çıkışının ve yapay zekânın gündemimizin bir numaralı maddesi hâline gelişinin üçüncü yılına girdik. Ethan Mollick’in Gemini 3 üzerinden bu üç yılda nasıl büyük bir dönüşüm geçirdiğimizi özetleyen yazısını bütün bu gelişmeleri daha geniş bir perspektiften görmek isteyenlere öneririm. İnternetin ilk dönemlerinde tarayıcısı Firefox ile önemli bir dönüşümü sağlayan Mozilla, aynı çabayı YZ için de göstermeye karar vermiş ve bir strateji dökümanı yayınlamış . Aynı zamanda herkesin YZ internet tarayıcısı geliştirmeye çalıştığı bu süreçte Firefox içerisinde bunu daha farklı bir yaklaşımla yapmak için de yeni özellikler denemeye başladılar .• Bir devrin sonu: St. John’un kurucuları Fergus Henderson ve Trevor Gulliver, geçen hafta Financial Times ’a verdikleri röportajda emekli olacaklarını duyurdu. Ayrıntılar: Mutfağı, tasarımı ve felsefesiyle uluslararası etki yaratan sayılı Londra restoranından biri olan St. John’da Gulliver başkanlık görevine geçerken Henderson restoranın yönetim kurulundan çekiliyor.• Kazakistan'da Bronz Çağ şehri bulundu: Arkeologlar, Kazakistan bozkırında 140 hektarlık alana yayılan, 3.500 yıldan daha eski ve bölgede keşfedilen en büyük planlı Bronz Çağı yerleşimi olan Semiyarka’yı ortaya çıkardı. Ayrıntılar: University College London, Durham Üniversitesi ve Toraighyrov Üniversitesi'nden araştırmacıların yürüttüğü kazılarda dikdörtgen toprak yükseltiler üzerinde çok odalı evler ve merkezde diğer yapılardan iki kat büyük bir bina kalıntısı bulundu. Neden önemli? Bilim insanları, bu keşfin Avrasya bozkırında bronz üretimi hakkındaki en güçlü kanıtları sunduğunu ve bozkır topluluklarıyla ilgili mevcut düşünceleri değiştirdiğini belirtti.• Arena di Verona'ya Olimpiyat dokunuşu : 2026'da Milano-Cortina Kış Paralimpik Olimpiyat Oyunları’nın açılış törenine ev sahipliği yapacak 2.000 yıllık Arena di Verona, asansör ve erişilebilir tuvaletler eklenerek engelliler için tamamen erişilebilir hâle getiriliyor. Ayrıntılar: Milano-Cortina genel müdürü Andrea Varnier, geleneklere bağlı kişiler "saygısızlık" olarak algılasa da kapsayıcı bir organizasyona imza atmak ve sonrakilere örnek olmak için 20 milyon avroluk bu renovasyonun yapılması gerektiğini söyledi. Ayrıca: Varnier, iklim krizi çağında Kış Olimpiyat Oyunları'nda yapay kar kullanmanın bir zorunluluğa dönüştüğünü ancak çevresel etkiyi en aza indirmek için yapay kar üretiminin kimyasal kullanılmadan yalnızca suyla yapılacağını açıkladı.YAYINLARI KEŞFET
Alışveriş çılgınlığının tavan yaptığı “Kara Cuma”yı henüz yeni arkamızda bırakmışken, büyük moda markalarının depolarında atıl durumda duran ürünleri yenileyerek tüketiciyle buluşturan sürdürülebilir moda markası Nivo’nun hikayesini kurucusu Arnas Akbaş’tan dinledik.
27 Kas 2025

İktidarın uzun zamandır gündeminde tuttuğu, 10. Yargı Paketi’nden son dakikada çıkartılan yeni “örtülü af” düzenlemesi, 11. Yargı Paketi’ne girdi. Bütün bu düzenlemeler İnfaz Kanunu’nu yamalı bohçaya çevirmiş durumda. Ve aylardır süren, 18 yaşından küçük suçlulara yetişkin gibi ceza verilmesi tartışmasının da ne kadar boşa yapıldığını gösteriyor. Zira yetişkinler de aldıkları cezaları yatmıyor.









































