Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), ABD ve İsrail’in İran enerji altyapısına yönelik saldırılarının ardından Tahran’da görülen “kara yağmur” ve asidik yağışın başta solunum sistemi rahatsızlıkları bulunanlar olmak üzere halk sağlığı açısından ciddi risk oluşturduğuna dikkat çekti.

• Ayrıntılar: DSÖ Sözcüsü Christian Lindmeier, Cenevre’de yaptığı açıklamada, petrol depoları ve rafinerilerde çıkan yangınların hava kalitesini ciddi şekilde bozduğunu ve nüfusun kapalı alanlarda kalmasının doğru bir önlem olduğunu vurguladı.

Bu yıl Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlenecek COP31 iklim zirvesinin odağı Bakan Murat Kurum tarafınan “sıfır atık” olarak belirlenirken Prof. Dr. Sedat Gündoğdu, “Türkiye’ye bir hikaye gerekiyordu, tek kullanımlık plastiklerin yasaklanmasını öne çektiler. Ancak plastik atık ithalatı devam ederken sıfır atık ülkesi olmanız imkansız” diyor.

Yazı: Pelin Cengiz

Türkiye'nin bu yıl ilk kez ev sahipliğini yapacağı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Konferansı'nın 31'inci Oturumu (COP31) Kasım ayında Antalya’da düzenlenecek. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, Türkiye’nin COP31 Başkanlığı sürecine ilişkin toplantıda COP31 gündemiyle ilgili açıklamalarda bulundu.

Hem Kurum’un hem de Birol’un açıklamaları, şiddeti giderek artan iklim krizinin temel sebebi olarak görülen fosil yakıtların kullanımının azaltılması ve yenilenebilir enerji kullanımının artırılması konularını merkeze almaktan öte “sıfır atık” üzerine kuruluydu.

Siyasi iradeden beklenti ise COP31 gibi iklim siyasetine yön veren uluslararası organizasyonu sıradan bir etkinlik olarak görmediğini, iklim kriziyle mücadelede samimi ve gerçekçi olduğunu göstermesi. Bunun için de atılabilecek en önemli ve en kritik adım, kömürden çıkış stratejisinin açıklanması olacaktır. Diğer yandan neredeyse sadece emisyon ticareti odaklı dizayn edilen iklim kanununun da kapsamlı bir şekilde revize edilmesi önemli görünüyor. Ancak toplantıda bunlara dair genelgeçer ifadeler dışında pek bir şey duyamadık.

Şunu tekrar hatırlatalım: Türkiye, iklim siyaseti çerçevesinde her fırsatta “2053 net sıfır” hedefini tekrar etse de başta kömürlü termik santrallerden çıkış planı olmak üzere fosil yakıtlardan vazgeçmeye dair hiçbir taahhüt vermiyor. Elbette iklim krizinin giderek sıklaşan ve şiddetlenen kuraklık, orman yangınları, aşırı hava olayları gibi etkilerine yönelik uyum çalışmalarının da önceliklendirilmesi bekleniyor.

YAZININ DEVAMI

Afrika'ya özgü bir üç bantlı yağmur kuşu türü olan takkeli cılıbıt (thinornis tricollaris), Türkiye’de ilk kez Gaziantep Hanağzı’nda kuş gözlemcisi Yakup Yener tarafından kaydedildi.

• Şişenin hikayesi | apéro Cumartesi
• René Redzepi'nin istifası, plastik yasağı | apéro gazete

Geleneksel Japon sushi eğitiminden yola çıkan , Peru’da yaşadığı kırılmayla mutfağı kültürel sınırların ötesinde bir ifade alanı olarak kurdu. Karşılaşmalarla şekillenen yaklaşımı, sadelik ve insanla kurulan doğrudan bağ üzerine inşa ediliyor. | Karşılaşmaların mutfağı: Nobu Matsuhisa anlatıyor

^{Akşam yemeği partisi, The New Yorker, 1939. İllüstrasyon: Constantin Alajálov.}

çoğu zaman sandığımızdan daha büyük bir anlam taşır. Bazen birini ciddiye aldığımızı, bazen onu "bizden" saydığımızı, bazen de aramızdaki mesafeyi kaldırmaya hazır olduğumuzu gösterir. Kimi sofralar yalnızca yemek yenilen yerler değildir; statüleri, ilişkileri ve aidiyetleri yeniden kurar. Birlikte yemek yemenin tarihine baktığımızda da bu basit gibi görünen eylemin insan hayatında nasıl dönüştürücü bir güç taşıdığını görmek zor değil. | Birlikte yemek yemenin hikayesi

iştah kabartmakla yetinmiyor; yemeği arzu, iktidar, suçluluk ve kayıp üzerinden yeniden kuruyor. Ratatouille’dan La Grande Bouffe’a, Tampopo’dan The Menu’ye uzanan bir seçkide sinemada sofraların anlattığı hikayelerin, yemeği nasıl bir karaktere ve dile dönüştürdüğünü inceliyoruz. | Sinemada bulduğumuz ağız tadı

, tarih, ekoloji ve geleneksel üretimi biraraya getiriyor. Simurg Inn, V’Asbos ve Gemedere ise bu coğrafyanın doğal ve kültürel mirasını aktarıyor. | Kazdağları'nın eteklerinde, üç hikaye

, kuşaklar boyunca süren işletmeler ve değişmeyen alışveriş alışkanlıkları… Tuba Şatana, şehrin ilişkiler haritasını esnaf üzerinden okurken iyi ürünün bilgi, güven ve süreklilikle mümkün olduğunu anlatıyor. | Dersimiz iyi ürün: Alışveriş rehberi

Fatma Öğretmen vakası, bizi temel bir soruya götürüyor: Şiddeti yalnızca cezayla önlemek mümkün değilse çocukların içine doğdukları dünyayı nasıl değiştireceğiz? Şiddetin yeşerdiği toplumsal iklim dönüşmedikçe, ne cezalar ne de teknolojik çözümler tek başına yeterli olacaktır. Geleceğin adaleti, özgürce kurulan, eşit yaşanan ilişkilerden doğan bilinçle, vicdanla kurulabilir.

Yazı: Metin V. Bayrak

Haber niteliğini aşan kimi olaylar toplumu sarsar. Düşünmenin, sorgulamanın kapısını aralar. Bu aralıktan özgürleşmenin imkanı belirir. İçeriye baktığımızda gördüğümüz şey, bizi anlamaya davet eder. İnsan olmamız, bu davete kayıtsız kalıp kalamadığımızla da ölçülür.

İstanbul'da bir öğretmenin öğrencisi tarafından öldürülmesi çok sarsıcı. Olay, çocukların gözü önünde meydana geldi. Böylesi olayların ardından ilk tepkiler genellikle hızlıdır. Bir fail aranır, sebep bulunur, yetkililerden kopyala-yapıştır açıklamalar gelir: Cinnet, psikolojik sorun, güvenlik zafiyeti, suça itilmiş çocuklar…

• Soru/n "bunu kim yaptı”yı aşar. Hayatının baharındaki genç bir öğrenciyi, öğretmenlerine bıçakla saldırmaya yönelten bağlam nedir? Bu soruyu sormak, suçu hafifletmek anlamına gelmez. Bu yazının amacı, böylesi suçların ortaya çıktığı dünyayı anlamaya çalışmaktır.

Son yıllarda çevremizdeki şiddet olaylarını düşünelim, ekranlarımıza yansıyan örneklere bakalım. İstanbul'da kendisini "incel" olarak tanımlayan genç erkeklerin faili olduğu cinayetler; her gün gazetelerin sayfalarına düşen kadın cinayetleri; ideolojik şiddetin farklı biçimleri; zaman zaman okulları hedef alan saldırılar...

YAZININ DEVAMI

İstanbul'da leylek gözlemi: İBB Park ve Bahçeler Dairesi ile Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF-Türkiye) işbirliğiyle “Leyleği Havada Gördüm” leylek göçü izleme etkinliği 24 Mart'ta Atatürk Kent Ormanı’nda yapılacak.

• Ayrıntılar: Herkesin katılımına açık ve ücretsiz etkinlikte katılımcılar 10.00-15.00 arasında uzman kuş gözlemcileri eşliğinde göçmen kuşlar hakkında bilgi alacak ve ardından Feneryolu Kuş Gözlem Kulesi’nde leylek göçünü izleyecek.

Forbes’un milyarderler listesinde yer alan kişi sayısı, 3 bin 428’e çıktı.

• Ayrıntılar: Milyarder sayısı, geçen yıla göre 400 kişi artarken listedeki milyarderlerin toplam serveti de 4 trilyon dolar artarak 20,1 trilyon dolarla rekor seviyeye ulaştı. Dünya genelinde yalnızca 20 kişinin, 100 milyar dolar ve üzeri servete sahip olduğu görüldü.
• Önemli ayrıntı: Tesla ve SpaceX CEO’su Elon Musk, 839 milyar dolarlık kişisel servetiyle üst üste ikinci yıl listenin zirvesinde yer aldı. İlk 5’te Musk’ı sırasıyla Larry Page, Sergey Brin, Jeff Bezos ve Mark Zuckerberg izledi.

Avrupa Birliği (AB) üye devletleri, Avrupa İklim Yasası’nda yapılan değişiklikle, net sera gazı emisyonlarını 1990 seviyelerine kıyasla 2040 yılına kadar %90 azaltmayı hedefleyen bağlayıcı bir ara hedefi onayladı.

• Ayrıntılar: Üye ülkeler, 2036’dan itibaren bu hedefe ulaşmak için “yüksek kaliteli uluslararası karbon kredileri” kullanabilecek ancak bu krediler, AB’nin 1990 net emisyonlarının %5’i ile sınırlı olacak ve emisyon azaltımlarının en az %85’i AB sınırları içinde yapılacak.
• Ayrıca: AB Resmi Gazetesi’nde yayımlandıktan 20 gün sonra yürürlüğe girecek değişiklik, Paris Anlaşması ile uyumlu ve güvenilir projelere dayanan kredileri kapsıyor, AB emisyon ticaret sisteminin (ETS) başlangıç tarihini 2028’e erteleyerek karayolu, binalar ve diğer sektörleri de içeriyor.

WhatsApp, 13 yaş altı kullanıcılar için ebeveyn denetimli yeni bir hesap türünü kullanıma sundu.

• Ayrıntılar: WhatsApp’ta artık bir çocuk hesabı oluşturulup bu hesap QR kod aracılığıyla ebeveynin hesabına bağlanabilecek. Yalnızca mesajlaşma ve arama işlevlerine erişebilecek olan çocuk hesapları, platformda reklam görmeyecek ve Meta AI, Kanallar veya Durum gibi diğer işlevlere erişemeyecek. Çocuklar, bir kişiyi eklediğinde, engellediğinde ya da bildirdiğinde varsayılan olarak ebeveyne uyarı gidecek.
• Bununla birlikte: Ebeveynler, kullanıcı adı ve profil resmi değiştirme, sohbet isteği, grup katılımı, gruptan ayrılma ve bir sohbeti silme gibi durumlar için de uyarılar ayarlayabilecek. Çocuk hesaplarında mesajlar, uçtan uca şifrelenmeye devam edecek. Bire bir sohbetlerde kaybolan mesajlar özelliği kullanılamayacak ve rehberde olmayan kişilerden gelen mesajlardaki resimler otomatik olarak bulanıklaştırılacak.

ABD Başkanı Donald Trump, NATO'nun İran'a saldırılara katılmak istemediğini belirterek, ülkesi olmadan "NATO'nun kağıttan kaplan olduğunu" ileri sürdü.

• Ayrıntılar: Trump, müttefiklerin petrol fiyatlarının yükselmesinden şikayet ettiklerini ancak Hürmüz Boğazı’nın açılması için sorumluluk almadıklarını belirterek "Nükleer güce sahip bir İran'ı durdurmak için bu mücadeleye katılmak istemediler. Korkaklar, bunu asla unutmayacağız" ifadelerini kullandı.
• Öte yandan: Hürmüz Boğazı'nın açılmasının yüksek petrol fiyatlarını düşürecek "basit bir askerî manevra" olduğunu savunan Trump, NATO üyelerinin bu süreçte risksiz ve kolay bir hamleden kaçındığını iddia etti.

Axios'un haberine göre Trump yönetimi, Hürmüz Boğazı'ndaki İran ablukasını kırmak amacıyla ülkenin ham petrol ihracatının %90'ını gerçekleştiren Hark Adası'nı işgal etmeyi veya abluka altına almayı değerlendiriyor.

• Ayrıntılar: Beyaz Saray kaynakları, adayı ele geçirip müzakerelerde "İran'ı can damarından yakalamak" için bir aylık yıpratma süreci öngörüldüğünü belirtirken bölgeye sevk edilen 2 bin 500 kişilik deniz piyadesi gücüne ek olarak iki benzer birliğin daha yolda olduğu bildirildi.
• Açıklamalar: Trump, adadaki boru hatlarına zarar vermediklerini ancak askerî kapasiteyi yok ettiklerini belirterek "Orayı istediğimiz an alabiliriz, borular hariç her şeyi vurduk" ifadelerini kullandı.

Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Naini’nin bu sabah düzenlenen ABD-İsrail ortak saldırısında hayatını kaybettiği açıklandı.

• Ayrıntılar: Tasnim Haber Ajansı, Naini’nin ölümünü doğrularken İsrail ordusu da Tahran’a düzenlenen hava saldırısında Besic Güçleri İstihbarat Komutanı İsmail Ahmedi ile yardımcısının öldürüldüğünü iddia etti.

İran'ın yeni dinî lideri Mücteba Hamaney, 20 Mart'ta yayımlanan Nevruz mesajında Türkiye'ye kendilerinin saldırmadığını söyledi:

"Bizimle iyi ilişkileri olan Türkiye ve Umman'a yönelik gerçekleştirilen saldırılar, hiçbir şekilde İslam Cumhuriyeti silahlı kuvvetleri ve Direniş Cephesi'nin diğer güçleri tarafından yapılmadı."

• Bir adım geriden: İran savaşının başladığı 28 Şubat'tan bu yana Türk hava sahası üç kez füze ile ihlal edilmiş; Millî Savunma Bakanlığı bu füzelerin İran'dan ateşlendiğini duyurmuştu.

ABD Hazine Bakanlığı, halihazırda gemilere yüklenmiş hâlde bulunan İran petrolünün satışının 19 Nisan'a kadar yaptırımlardan muaf tutulacağını duyurdu.

• Açıklama: Hazine Bakanı Scott Bessent, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Mevcut arzı geçici olarak dünya piyasalarına açarak küresel piyasalara hızlı şekilde yaklaşık 140 milyon varil petrol sunacak; böylece toplam enerji arzını artırarak İran kaynaklı geçici arz baskılarını hafifleteceğiz” dedi.

Helyumlu hilal balonlar, pleksi yazılar ve Instagram sofralarıyla yeni bir Ramazan estetiği doğuyor. Farklı sektörlerin birleşerek doğurduğu bu yeni ve capcanlı görsel geleneğin referansları arasında ise yılbaşı süsleri var gibi görünüyor. Sonuçta Ramazan artık yalnızca nefis terbiye eden bir ay değil, süslenerek nefis görüntüler de sunan, altın hilalli bir aya dönüşüyor.

Yazı: Ç. Begüm Soydemir

Şark Han’ın merdivenlerini çıkarken önce ışıklar çarpıyor göze. Bir dükkanın kapısında gümüş rengi bir pleksi tabela: “Hoş geldin on bir ayın sultanı.” Yanında altın rengi süslemeli hilal balonlar, LED’li cami silüetleri, ışıklı dekor setleri... Bir rafta şeffaf çantalar içinde satılan hediyelik seccadeler, bir başka rafta taşlı zikirmatikler, az ileride "iftar sofrası dekoru" olmak için paketlenmiş ürünler...

• Bir an durup bakıyorsunuz. Bu görüntü size bir şeyi hatırlatıyor. Ama neyi? Sonra yavaş yavaş dank ediyor: Yılbaşı süsleri.

Aslında ilk kıvılcımları geçen yıl fark ettim; demek ki üç-dört senedir bir şeyler usul usul kımıldanıyor. “Christmas ruhu temellük edildi” diyecek kadar cesur değilim. O yüzden en azından Türkiye’de iki ucu birleştirebilen nadir kutlamalardan biri olan yılbaşıyla bir akrabalık kuracağım. Bir süredir Ramazan’a hafif bir "nivyirizeyşın" ayarı çekildi.

Tüketim kültürüne göz kırpan Ramazan ve dinî bayramlar

Süslü pleksi levhalar, altın rengi fenerler, yeşil ve cami oymalı mumlar, tematik balonlar, tek kişilik besmeleli hurma stantları, Ramazan ışıkları… “Hayırlı iftarlar” yazılı peçetelerde sayısız model... İftariyelik sunumlukları, lokumluklar, üstü yazılı bayram keseleri ve “el öpenlerin çok olsun” kartları... Koca fiyonguyla hediyelik tasarım seccadeler, minik Fatiha eşliğinde yapay teraryum görünümlü hatıra eşyaları... Yeni değil ama artık taş işlemeleriyle çıtayı arşa çıkaran tespihli zikirmatik setlerini de unutmayalım.

YAZININ DEVAMI