Greenpeace Türkiye’nin İstanbul’da beş büyük market zincirinden aldığı 20 domates örneğini incelemesi sonucunda, ürünlerin 3’ünde mevzuata aykırı pestisit kullanımı tespit edildi; 7 üründe ise 3’ten fazla pestisit bulundu.

• Ayrıntılar: Greenpeace’in hazırladığı ilk Market Karnesi’nde ŞOK 30 puanla “C”, Migros 20 puanla, A101, BİM ve CarrefourSA ise puansız olarak “D” bandında yer aldı. Analizlerde bir üründe 2010’da yasaklanan Chlorfenapyr adlı etken maddeye rastlanırken, 20 domatesin 14’ünde PFAS içeren en az bir pestisit tespit edildi. Yalnızca bir üründe pestisit izine rastlanmadı.
• Editörün önerisi: Türkiye’nin gıdası kimin kontrolünde: Çiftçinin mi, devletin mi, birkaç büyük marketin mi? | Pelin Cengiz, Angst

İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü’nden Dr. Bikem Ekberzade, Nepal-Tibet sınırında 26 Ağustos’ta yüzlerce kişinin hayatını kaybetmesine ve yaklaşık 3.000 kişinin kaybolmasına yol açan felaketin, heyelan sonrası buzul-kaya kütlesinin kopmasıyla başlayan bir olaylar zincirinden kaynaklandığını; benzer risklerin Türkiye’nin yüksek dağ sistemlerinde de bulunduğuna dikkat çekti.

• Ayrıntılar: Ekberzade, küresel ısınmanın buzulların küçülmesi, permafrostun çözülmesi ve kar ile yağmur rejiminin değişmesi gibi etkilerle dağ sistemlerinin hassasiyetini artırabildiğini, Cilo, Sat ve Ağrı Dağı gibi yüksek dağ sistemlerinde buz, kar, kaya ve suyun etkileşimi nedeniyle zincirleme afet risklerinin bulunduğunu vurguladı.
• Bilgi notu: 2024’te Fransız Alpleri’ndeki La Bérarde’da yaşanan sel felaketine ilişkin yeni bir çalışma, buzul gölünün altındaki su ceplerinde depolanan yüzbinlerce metreküp suyun afetin boyutunu artırmış olabileceğini ortaya koyuyor. Ekberzade, dağlık alanlardaki afet risklerinin tekil olaylar yerine zincirleme tehlikeler olarak değerlendirilmesi ve bu yaklaşımın ulusal politikalara dahil edilmesi gerektiğini belirtiyor.

Koç Holding, Türkiye'nin ilk kez ev sahipliği yapacağı ve 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya'da hayata geçirilecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nın (COP31) küresel iş ortaklarından biri olmak üzere anlaşma imzaladı.

• Önemli ayrıntı: Holding ve bağlı şirketleri, zirvede özel sektörün iklim değişikliğiyle mücadelede üstlenebileceği rolü ve bu alandaki yatırım ve uygulamalarını uluslararası paydaşlarla paylaşacak.

Seragazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve karbon tahsisatlarının alınıp satılacağı ulusal piyasanın hukuki çerçevesini oluşturan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) Yönetmeliği, 27 Ağustos 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

• Ayrıntılar: Yıllık emisyonu 50.000 ton CO2 eşdeğerinin üzerinde olan Kategori B ve C tesisleri sisteme dahil edilecek; okul, üniversite, hastane ve savunma sanayi tesisleri ise ETS’den muaf tutulacak ancak izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüklerini sürdürecek.
• Ayrıca: İşletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmesi için İklim Değişikliği Başkanlığı’ndan beş yıl geçerli seragazı emisyon izni alması gerekecek ve sisteme dahil olacak işletmelere izin süreci için üç yıllık geçiş süresi tanınacak. İlk etapta pilot uygulamayla başlayacak sistemde kurallara uymayanlara 627.450 lira ile 12.549.000 lira arasında değişen idari para cezaları uygulanabilecek.

Environmental Research Letters dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, bugün doğan bebekler yaşamları boyunca büyükanne ve büyükbabalarına kıyasla iki kat daha fazla “yangın havası” koşuluna maruz kalacak.

• Ayrıntılar: Mevcut iklim politikalarının sürmesi ve küresel ısınmanın yüzyıl sonunda 2,6 dereceyi aşması durumunda, Avrupa’da bu koşullara maruz kalma süresi üç yıl, Türkiye’nin de içinde bulunduğu Akdeniz Havzası’nda ise beş yıla kadar artacak.

NASA Başkanı Jared Isaacman, yapay zekanın artan enerji ihtiyacına karşı veri merkezlerinin Dünya yörüngesine taşınmasını ve elektrik ihtiyacının Güneş enerjisinden karşılanmasını önerdi.

• Ayrıntılar: Isaacman, yörüngedeki veri merkezlerinin Dünya'daki elektrik şebekeleri üzerindeki baskıyı azaltabileceğini savunurken SpaceX'in de yapay zeka hesaplamalarında kullanılacak yörünge veri merkezleri için bir milyona kadar uyduyu fırlatıp işletme izni istediği bildirildi.

İngiltere’de canlı yapay zeka desteğiyle beyin ameliyatı geçiren dünyadaki ilk hasta 48 yaşındaki Rhys Hibbert’ın 11 milimetrelik kanserli olmayan tümörü başarıyla çıkarıldı.

• Ayrıntılar: University College London Hospital’daki cerrahlar, yapay zekanın ameliyat sırasında canlı görüntüyü analiz ederek kritik damar ve sinirlerin konumunu belirlemesinin tümörün güvenli şekilde çıkarılmasına yardımcı olduğunu açıkladı. Cerrahların kontrolü elinde tuttuğu sistemin daha geniş bir klinik çalışmada test edilmesi planlanıyor.

Bir zamanlar birbirimizin sesini duymak için telefon açıyorduk; şimdi aramadan önce mesaj atıyor, sesli mesajlarımızı telefona dikte ettiriyor, mesajı anlamayınca yapay zekaya soruyor, cevabı da ona yazdırıyoruz. İletişim hiç olmadığı kadar hızlı ve kolay hâle gelirken birbirimizi dinlemek külfete dönüşüyor; arada da makineler bizi dinliyormuş gibi yapmayı öğreniyor.

Yazı: Sinem Dönmez

“Niye dönmedi?”, “Mesajını noktayla bitirmiş, trip mi atıyor?”, “Bu story’deki ima bana mı?”

Herkesin kafasında beyaz gürültü gibi dönen bu küçük sorular, daha büyük bir sorunun belirtisi olabilir mi? Birbirimizi anlamak ve dinlemek külfetli geldiği için anlaşma işini bir taşerona vermese miydik?

İnsanlığın ne kadar acemi olduğunu düşünmeden alıştığı bir şey var: Yazışmak. Yazışarak anlaşmak. Her an. Her gün. Herkesle. Az tanıdık, çok tanıdık, banka çalışanı, aile, arkadaş, eş, sevgili, flört.

Bir süredir insanların birbiriyle nasıl iletişim kurduklarını izliyorum. Hem gündelik hayatımda hem de sosyal medyada. İzlemesi eğlenceli, eğlenceli olduğu kadar da endişe verici. Kimse kimseyi tam olarak anlamıyor. Hani öyle daha çok bağıranın dinlendiği bir yerde de değiliz, artık herkes bağırıyor ve kimse birbirini dinlemiyor.

YAZININ DEVAMI

Hakikat ölmedi, insan var oldukça da öl(e)mez. Sorun, hatta sorunsal, daha tekinsiz: Hakikate benzeyen şeyler hızla çoğalıp yayılıyor; hakiki olanla olmayan arasındaki sınır giderek bulanıklaşıyor. Peki kurumlara güvenin her geçen gün aşındığı bir dünyada hakikatimsilik salgınının çözümünü tek tek insanların omzuna yüklemek ne kadar gerçekçi?

Yazı: Metin V. Bayrak

Birkaç haftadır tatsız bir kuşkuyla bakıyorum hayata. Elim işe gitmiyor. Sarsıcı bir olayın ardından ruhun geri çekilmesine benzer bir halim var.

Şapkalarımdan biri editörlük. Bu nedenle de günümün büyük kısmı gelen dosyaları incelemek, yazıları düzenlemekle geçiyor. Yayına hazırladığımız bir kitap için gelen kimi yazıları okurken damağıma dokunan yerleri ihmal edip geçemiyorum. Durup “Bu kimin sesi?” diye soruyorum. Öylesine mekanik, öylesine alışıldık ki... Teknik olarak düzgün bir cümle ama ruhu yok, anlamlı olsa bile manası yok.

Yazılar, büyük olasılıkla yapay zeka ama %100 kanıtlanamaz. Metinleri kimi tespit programlarına soktum; yüzde anlamında birbiriyle çelişen raporlar sundular. Çevremdeki editörlere, yazarlara gönderdim. Yapay zeka ile henüz tanışmamış olanlar fark etmediler ama çoktan karşılaşmış olanlar, görür görmez ittifak içinde, "İnsan kaleminden çıkmamış" deyip çok klişeleşmiş örnekleri sundular.

YAZININ DEVAMI

• Doğaya dönüşün ilk dalgası: Foraging'in yeniden keşfi | apéro Cumartesi
• Asma Khan Seraf'ta, Yoshizumi Nagaya Nicole'de| apéro gazete

Yandex Maps’in 10 Ağustos 2026 verilerine dayanan analizine göre İstanbul’da çocuklara yönelik eğitim ve sosyal yaşam noktalarının toplam sayısında Kadıköy ilk sırada yer alırken çocuk nüfusuna oranla en yüksek yoğunluk Beşiktaş’ta görüldü.

• Ayrıntılar: Kadıköy, 130’dan fazla sanat okulu, yaklaşık 80 dans okulu ve 60’tan fazla spor okuluyla okul dışı eğitim olanaklarında öne çıkarken Beşiktaş anaokulu ve kreş, genel okul ve spor okulu yoğunluğunda ilk sırada yer aldı. Oyun alanlarının çocuk nüfusuna oranla en yoğun olduğu ilçe Silivri olurken toplam oyun alanı sayısında Başakşehir, kent parkı sayısında Ümraniye ve lunapark sayısında Eyüpsultan bir numarada yer aldı.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, İstanbul’da düzenlenen Sıfır Atık Çalıştayı’nda dünya genelinde plastik üretiminin son 70 yılda yaklaşık 230 kat artarak 460 milyon tonun üzerine çıktığını, plastik atıkların ise 353 milyon tona ulaştığını açıkladı.

• Ayrıca: Ersoy, küresel olarak plastik atıkların yalnızca %9’unun geri dönüştürüldüğünü, %19’unun yakıldığını, %50’sinin depolandığını ve %22’sinin kontrolsüz şekilde yönetildiğini belirtti.

Avrupa’nın yalnızca yarısından biraz fazlasını kapsayan geçici verilere göre, bu yaz yaşanan dört aşırı sıcak hava dalgasının normal koşullarda beklenenden en az 35 bin ilave ölüme yol açtığı tahmin ediliyor; Ağustos verilerinin eklenmesiyle sayının daha da yükselmesi bekleniyor.

• Ayrıntılar: En yüksek can kaybı Almanya’da görüldü; Robert Koch Enstitüsü, 6 Nisan-9 Ağustos arasında yaklaşık 14.000 kişinin sıcaklığa bağlı nedenlerle hayatını kaybettiğini açıkladı. İspanya’da Mayıs'tan bu yana 4.947, Fransa’da Mayıs sonundan 22 Temmuz’a kadar 7.300 ek ölüm kaydedilirken, İtalya’da yalnızca 22-28 Haziran arasında yaklaşık 2.700 ek ölüm olduğu tahmin ediliyor.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, iklim krizi nedeniyle daha sık, daha şiddetli ve aynı anda yaşanan afetlere karşı Avrupa Birliği’nin sivil koruma sistemlerini güçlendirmesi gerektiğini söyledi.

• Ayrıntılar: Bu yıl AB genelinde 600 bin hektardan fazla alanın yandığını belirten Komisyon, Nisan ayından bu yana orman yangınları nedeniyle sivil koruma mekanizmasının 10 kez devreye alındığını açıkladı. Von der Leyen, afetlere müdahale etmek yerine önlem alma ve hazırlık çalışmalarına odaklanılması gerektiğini belirtirken, AB ülkelerinin iklim uyum yatırımları için bütçe kısıtlarıyla karşı karşıya olduğu ifade edildi.

Doğal yapıyı parçalayan ve bozan Avrupa nehirleri üzerindeki 1,2 milyondan fazla baraj, bent ve menfez kaldırılıyor. Bariyerlerin kaldırılmasıyla yeniden birbirine bağlanan 3 bin 740 kilometrelik Avrupa nehirleri, AB’nin “2030’a kadar 25 bin kilometrelik nehri doğal hâline döndürme” hedefine bir adım daha yaklaştırıyor. Şu ana kadar 603 bariyer kaldırılırken Tuna ve Ren gibi büyük nehirlerdeki su seviyelerinin azalması Avrupa ekonomilerini zorluyor.

Yazı: Pelin Cengiz

Bir nehir canlı olduğunda etrafındaki coğrafi özellikleri, ağaçları, bitki örtüsünü, canlıları ve en önemlisi de akan suyun sesini hissedersiniz. Ancak yıllardır bu sesler, nehirleri kelepçeleyen barajlarla, bentlerle, setlerle kesintiye uğruyor.

Son yıllarda ise Avrupa’da nehirlerin sesini tekrar duyabilmek adına önemli bir hamle yapılıyor. Avrupa Birliği’nin Nature Restoration Law (Doğa Restorasyon Yasası) kapsamında yürütülen bu dev proje, kıtadaki nehirlerin yapay engellerden arındırılmasını hedefliyor. Nehirlerin yeniden “free-flowing” (serbest akışlı) hâle gelmesi için sadece baraj yıkmakla kalmayıp, bütüncül bir doğaya dönüş mimarisi uygulanıyor.

Avrupa’da çapında altı kuruluşun (WWF, The Rivers Trust, The Nature Conservancy, European Rivers Network, Rewilding Europe ve Wetlands International Europe) öncülüğünde kurulan, Avrupa nehirlerindeki baraj ve bentleri kaldırarak restore etmeyi amaçlayan Dam Removal Europe (Avrupa’da Baraj Kaldırma) hareketinin yayımladığı yıllık rapora göre, şimdiye kadar Avrupa’da 603 bariyer kaldırıldı. Bu bir rekor.

YAZININ DEVAMI

Okyanusların kutup bölgeleri dışındaki ortalama yüzey sıcaklığı Cumartesi günü 21,1 dereceye çıkarak Ağustos ayı için şimdiye kadar kaydedilen en yüksek seviyeye ulaştı.

• Ayrıntılar: Avrupa Birliği’nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi’nin verilerine göre sıcaklık artışında insan kaynaklı küresel ısınmanın yanı sıra hızla gelişen El Niño'nun da etkisi bulunuyor. Fosil yakıt kullanımından kaynaklanan karbondioksitin %90’dan fazlası okyanuslar tarafından emilirken, daha sıcak suların karbondioksit emme kapasitesinin azalması iklim krizine karşı önemli bir doğal tamponun zayıflaması riskini de beraberinde getiriyor.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, liselerde cep telefonu kullanımını yasaklayan yasanın 1 Eylül'de yürürlüğe girdiğini açıkladı.

• Ayrıntılar: Fransa’da cep telefonu kullanımına ilişkin benzer düzenleme ilk ve ortaokullarda 2018’den bu yana uygulanıyor. Liseleri de kapsayan yeni yasa Fransız Ulusal Meclisi ve Senato tarafından kabul edilmiş, ardından Anayasa Konseyi tarafından onaylanmıştı.

Meta, Facebook ve Instagram’ı çocukları bağımlı hâle getirecek şekilde tasarladığı ve riskler konusunda kamuoyunu yanılttığı iddialarıyla açılan davaları sonuçlandırmak için ABD’deki eyaletlerle toplamda 18 milyar dolara varan uzlaşmaya gitti.

• Bir adım sonrası: Meta, genç hesaplarında günlük kullanım süresini 2 saatle sınırlayacak, gece 00.00-06.00 arasında erişimi engelleyecek, okul saatlerinde bildirimleri kapatacak ve yaş doğrulama ile ebeveyn denetimlerini güçlendirecek.

Nepal'de 26 Ağustos sabahı yaşanan felaket, ilk bakışta şiddetli yağış kaynaklı bir sel gibi göründü. Bilimsel bulgular ise buz, kaya, su ve iklim sistemlerinin birbirini tetiklediği zincirleme bir afete işaret ediyor. Nepal ve Tibet tarafında 600'ü aşkın kişi hayatını kaybetti, binlerce kişiden haber alınamıyor. Üstelik bu yalnızca Himalayalar'a özgü istisnai bir durum da olmayabilir.

Yazı: Pelin Cengiz

Bu hafta Nepal’in Tibet sınırında 21. yüzyılın en büyük felaketlerinden biri yaşandı. Nepal’in Çin sınırına yakın Rasuwa ve çevresinde 26 Ağustos günü meydana gelen ve Nepal sınır bölgesini vuran felaket, ilk bakışta şiddetli yağış kaynaklı sel gibi görünse de, şu ana kadar elde edilen bilimsel bulgular bunun çok daha karmaşık bir zincirleme jeolojik olay olduğunu gösteriyor.

• Sınırın hem Nepal hem de Tibet tarafında şu ana kadar 600'ün üzerinde can kaybı olduğu ve yaklaşık 2.000 kişinin kayıp olduğu açıklansa da can kayıplarının yükselebileceğinden endişe ediliyor.

Şiddetli sel ve buzul çökmesi sırasında çok sayıda yol, köprü ve baraj yıkılarak ağır hasar aldığı için altyapı neredeyse çöktü. Nepal Afet Yönetimi Kurumu'nun (NDRRMA) verdiği ilk bilançoya göre 35 karayolu köprüsü ile 45 asma köprü yıkıldı, yaklaşık 40 kilometrelik yol sular altında kaldı ve dokuz ilçede yollar ulaşıma kapandı. Kathmandu ile Tibet'i birbirine bağlayan tek kara yolu olan 42 kilometrelik yolun tamamı birçok noktasından koptu.

YAZININ DEVAMI

Norveç’in Andenes kentinde gelecek yaz balina konseptli The Whale müzesi açılacak. Dorte Mandrup tarafından tasarlanan yapı, kayalık kıyı manzarasına uyum sağlayan mimarisi ve yürünebilir çatısıyla ziyaretçilere okyanus, dağ ve 1859’da inşa edilen Andenes Deniz Feneri manzarası sunacak.

• Ayrıntılar: Müzede 90 balina türünü tanıtan bir galeri, gerçek boyutlu ahşap balina heykelleri, balinaların anatomisine ayrılan bir bölüm ve derin okyanus atmosferini ses ve ışıkla canlandıran bir alan bulunacak. Müze ayrıca balina avcılığının etkilerine ve bu uygulamayı sona erdirmeye yönelik çalışmalara odaklanacak.