Insilico Medicine, yapay zeka desteğiyle kronik ağrı tedavisinde kullanılabilecek tamamen yeni bir biyolojik hedef keşfettiğini ve bu hedefe yönelik geliştirdiği deneysel ilacın dikkat çekici sonuçlar verdiğini açıkladı.

• Ayrıntılar: ISM9528 adı verilen aday ilaç, PandaOmics isimli yapay zeka tarafından keşfedilen bir biyolojik mekanizmayı hedef aldı ve Chemistry42 platformunun desteğiyle geliştirildi. Söz konusu hedef, daha önce ağrı tedavisiyle ilişkilendirilmemişti. ISM9528'in, opioid kullanmadan ağrıyı baskılayabildiği ve kendi sınıfının ilk örneklerinden olduğu belirtildi.

Danimarka hükümeti, lise düzeyindeki öğrencilerin yapay zekayla kopya çekmesini önlemek amacıyla öğrencilerin evde hazırladıkları uzun yazılı ödevleri sözlü olarak savunmasını, yazılı sınavlarda ise bilgisayar kullanımlarının izlenmesini gerektiren yeni kurallar getirdi.

• Ayrıntılar: Yeni düzenlemeyle okulların yazılı sınavlarda bilgisayar kullanımını denetleyen yazılımlar ve okul ağını filtreleyen güvenlik sistemleri kullanması zorunlu hâle geldi. Ayrıca öğrencilerin daha fazla yazılı ödevi okulda, gözetim altında tamamlaması teşvik edilecek. Hükümet, eğitim sisteminde yapay zeka kullanımına ilişkin kapsamlı bir ulusal strateji de hazırlıyor.

Avrupa Birliği’nin (AB) AI Yasası kapsamında 2 Ağustos’ta yürürlüğe giren yeni kuralları, gerçekmiş gibi görünen yapay zeka üretimi görsel, ses ve metinlerin açıkça etiketlenmesini ve dijital olarak işaretlenmesini zorunlu hâle getirdi.

• Ayrıntılar: Kişisel içerikler ile sanat, hiciv veya kurgu niteliği taşıdığı açık olan çalışmalar kapsam dışında tutulacak. Yeni yapay zeka sistemlerinin yürürlük tarihinden itibaren, mevcut sistemlerin ise dört ay içinde kurallara uyum sağlaması gerekecek. Kuralları ihlal eden şirketler, küresel cirolarının %3’üne kadar para cezasıyla karşı karşıya kalabilecek.

Türk Deniz Araştırmaları Vakfı'nın (TÜDAV) "Ya Yakarsa?" Ulusal Denizanası İzleme Programı verilerine göre, Türkiye denizlerinde pusula denizanasına ilişkin görülme bildirimleri son iki yılda yaklaşık %70 arttı; en fazla bildirim Çanakkale, İstanbul ve Tekirdağ'dan geldi.

• Ayrıntılar: TÜDAV araştırmacısı Dr. İlayda Destan Öztürk, türün özellikle son iki yılda Kuzey Ege ve Marmara Denizi'nde daha sık görüldüğünü, deniz suyu sıcaklığındaki artış, sıcak geçen kışlar, besin tuzu zenginleşmesi ve akıntılar gibi çevresel faktörlerin bu artışta etkili olabileceğini belirtti.
• Önemli not: Uzmanlar, pusula denizanasının temas hâlinde ciltte ağrı, kızarıklık ve yanmaya, alerjik bireylerde ise daha ciddi reaksiyonlara yol açabileceğini vurguladı. İklim kriziyle denizlerin ısınmasının insan sağlığını etkileyebilecek deniz canlılarıyla karşılaşma olasılığını artırabileceğine dikkat çeken araştırmacılar, ulusal izleme programlarının önemine işaret etti.

TÜİK'in yayımladığı "Hayat Tabloları, 2023-2025" istatistiklerine göre Türkiye'de doğuşta beklenen yaşam süresi 2022-2024 dönemindeki 78,1 yıldan 78,5 yıla yükseldi; beklenen yaşam süresi erkeklerde 75,9, kadınlarda ise 81,1 yıl olarak hesaplandı.

• Ayrıntılar: Eğitim düzeyi yükseldikçe beklenen yaşam süresinin de arttığı görülürken, 30 yaşındaki erkeklerde yükseköğretim mezunlarıyla ortaöğretim altı eğitim düzeyine sahip kişiler arasında 5,1 yıllık fark bulundu. Günlük yaşam faaliyetlerini kısıtlayan sağlık sorunları olmadan geçirilmesi beklenen süreyi ifade eden "sağlıklı yaşam süresi" doğuşta 58 yıl olarak hesaplandı. Bu süre erkeklerde 59,1 yıl, kadınlarda ise 56,9 yıl oldu.

Global Footprint Network'ün hesaplamalarına göre insanlık, Dünya'nın bir yılda yenileyebileceği doğal kaynakları bu yıl yalnızca yedi ayda tüketti ve Küresel Limit Aşımı Günü 30 Temmuz olarak belirlendi.

• Ayrıntılar: Hesaplamalara göre insanlık bugün doğanın kendini yenileme kapasitesinden %73 daha fazla kaynak tüketiyor ve mevcut üretim-tüketim modelini sürdürebilmek için yaklaşık 1,73 Dünya'nın kaynaklarına ihtiyaç duyuyor. WWF-Türkiye, fosil yakıtlardan kaynaklanan karbondioksit emisyonlarının %50 azaltılmasının Küresel Limit Aşımı Günü'nü yaklaşık üç ay ileri taşıyabileceğini belirtti.
• Bilgi notu: Türkiye'nin 2026 Ülke Limit Aşımı Günü ise 6 Haziran olarak hesaplandı. Bu tarih, Türkiye'nin doğal kaynakları küresel ortalamadan yaklaşık iki ay daha hızlı tükettiğine işaret ediyor.

350.org'un analizine göre, İran'daki savaş ve Hürmüz Boğazı'ndaki gerilimin etkisiyle yükselen petrol ve gaz fiyatları Türkiye'ye şimdiye kadar 9,04 milyar dolarlık ek maliyet getirdi.

• Ayrıntılar: Gerilimin yıl sonuna kadar sürmesi hâlinde bu maliyetin 24,59 milyar dolara kadar çıkabileceği öngörülüyor. Gerilim hızla sona erse bile yıl sonuna kadar oluşacak ek maliyetin 14,05-14,79 milyar dolar arasında olacağı tahmin ediliyor. IMF'nin fiyat senaryoları, Türkiye'nin enerji tüketim verileri ve son dönemdeki petrol ile gaz fiyatlarına dayanan analiz; enflasyon, gıda ve gübre fiyatlarındaki artış ile ekonomik daralma gibi dolaylı etkileri kapsamıyor.

• Fas günlüğü: Essaouira’da pazardan mutfağa | apéro Cumartesi
• Kakao fiyatları artıyor, Noma yeniden açılıyor | apéro gazete

Save the Children'ın verilerine göre, 2026'nın ilk altı buçuk ayında Batı Avrupa'daki çocukların üçte ikisi aşırı sıcaklardan etkilendi; bu oran, 2025'in tamamına kıyasla üç kat artış gösterirken, 2003'ten bu yana kaydedilen en yüksek seviye oldu.

• Ayrıntılar: Kuruluş, Almanya'da yılın ilk altı ayında aşırı sıcağa maruz kalan çocuk sayısının önceki beş yılın toplamını geçtiğini, Birleşik Krallık'ta ise 10 milyon çocuğun etkilendiğini bildirdi. Save the Children, çocukların fiziksel gelişimleri nedeniyle sıcak hava dalgalarına karşı daha savunmasız olduğunu vurgulayarak hükümetlere fosil yakıtlardan yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırma çağrısı yaptı.

Almanya'da rüzgar ve güneş enerjisi, 2025'te ilk kez fosil yakıtları geride bırakarak ülkenin en büyük elektrik üretim kaynağı oldu; rüzgar ve güneş toplam 225 trevatsaat (TWh) ile elektriğin %44'ünü üretirken, fosil yakıtların payı 217 TWh ve %43'te kaldı.

• Bilgi notu: Sonuç, Almanya'nın kömür ve nükleer enerjiden çıkışı hedefleyen Energiewende stratejisinin önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Ülke, 2030'a kadar elektrik tüketiminin %80'ini yenilenebilir kaynaklardan karşılamayı, 2035'e kadar büyük ölçüde iklim nötr bir elektrik sistemi kurmayı ve en geç 2038'de kömürden çıkmayı hedefliyor.

İspanya Bakanlar Kurulu; teraslar, plajlar ve kamu binalarının çevresini dumansız alan ilan eden ve 18 yaş altına tüketim yasağı getiren kapsamlı tütün reformunu parlamentoya sevk etti.

• Ayrıntılar: Tütünün yılda 50 bin ölüme yol açtığını belirten Sağlık Bakanı Mónica García, "Kimse terasta duman solumak zorunda kalmamalı" diyerek elektronik sigaraların da tütünle eş tutulacağını açıkladı. Düzenleme, gençlerde kullanımı artan nikotin ürünlerinin yarattığı hukuki boşlukları kapatmayı amaçlıyor.

Fransa ve İspanya’da etkili olan orman yangınları sadece aşırı sıcaklık ve güçlü rüzgarla değil, alevlerin oluşturduğu sıra dışı bir hava olayıyla da büyüyor. NASA’nın “ateş püskürten ejderha” olarak tanımladığı, bilimsel adı “pyrocumulonimbus” olan ateş bulutları, çok büyük ve yoğun yangınların oluşturduğu aşırı sıcak hava, duman, kül ve nemin atmosferin üst katmanlarına doğru hızla yükselmesiyle oluşuyor. Prof. Dr. Doğanay Tolunay, “Bu bulutlar, büyük yangınlarda 12 kilometreye kadar yükselebilir. Bu kritik bir eşik çünkü uçaklar da o seviyelerden geçiyor” diyor.

Söyleşi: Pelin Cengiz

Avrupa’nın güneybatısı, etkisini giderek artıran sıcak hava dalgaları ve kuraklığın tetiklediği büyük orman yangınlarıyla mücadele ediyor. İspanya’da Madrid ve Ávila çevresinde yaklaşık bir haftadır süren yangınlarda 80 bin hektarlık alan kül olurken Fransa ise 2026 başından bu yana 13 binden fazla yangının yaşandığı tarihinin en ağır yangın sezonunu geçiriyor. Yangınların büyümesinde iklim koşullarının belirleyici olduğuna dikkat çekilirken, aşırı sıcaklık ve düşük nem oranı, kuvvetli rüzgarlarla birleşerek yangınların kontrol altına alınmasını güçleştiriyor.

• İspanya ve Fransa'da 40 dereceyi aşan aşırı sıcaklar ve kontrolden çıkan orman yangınları nedeniyle şimdiye kadar 320 binden fazla kişi evlerinden tahliye edildi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron yangın felaketini, "2. Dünya Savaşı'ndan bu yana yaşanan en zorlu mücadele" olarak nitelendirdi.

Fransa ve İspanya’da etkili olan orman yangınları, sadece aşırı sıcaklık ve kuvvetli rüzgarla değil, aynı zamanda alevlerin oluşturduğu sıra dışı bir hava olayıyla da büyüyor. “Pyrocumulonimbus” olarak ifade edilen ve NASA’nın "ateş püskürten ejderha" olarak adlandırdığı bu hava olayı, dev orman yangınlarının kendi hava sistemlerini ve fırtınalarını yaratmasıyla oluşturduğu ateş bulutlarına deniyor. Devasa ısı ve duman yükselerek gökyüzünde fırtına bulutlarına dönüşüyor ve rüzgarın yönünü aniden değiştirebiliyor.

Peki nedir bu tüm Avrupa’yı korkutan ateş bulutları?

Bu yıl Avrupa’da ve Türkiye’de hava koşullarının aynı olmadığını ifade eden İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa, Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğanay Tolunay, “Avrupa’da sıcak hava dalgaları daha erken başladı, Temmuz ayıyla birlikte İspanya ve Fransa’da çok büyük yangınlar çıktı. Aynı dönemde Kanada’da yangınlar görüldü, küller ABD’ye kadar ulaşınca hatta ABD Başkanı Donald Trump Kanada’ya duman vergisi getirilmesini gündeme taşıdı. Son 10-15 yılda olduğu gibi 2026’da da temmuzda büyük yangınlar çıkıyor. Akdeniz’e kıyısı olan tüm ülkelerde orman yangınlarını görüyoruz. 2025 ve 2026’da İspanya’da geçmiş yıllara oranla daha fazla alan yanıyor” değerlendirmesini yapıyor.

SÖYLEŞİNİN DEVAMI

Çalışma hayatında sıcak hava dalgalarına maruz kalınan aylar için talep edilen haklar, Birleşik Krallık’ta “Heat Strike” (Isı Grevi) eylemleriyle karşılık buluyor. Avrupa genelinde henüz bağlayıcılığı olan yasal bir ortak düzenleme bulunmazken Yunanistan, İtalya, İspanya ve Belçika’da "azami çalışma sıcaklığı" yasalarla belirlenmiş durumda. Tarihinin en sıcak yazlarından birini yaşayan Birleşik Krallık’ta sendika ve aktivistler, bu hak için mücadeleyi yükseltiyor.

Yazı: Pelin Cengiz

Avrupa, iklim krizinin neden olduğu sıcak hava dalgaları, yangınlar ve sıcağa bağlı ölümlerle 2026 yazında da “Biz bu filmi daha önce görmüştük” dedirten bir yaz geçiriyor. European Mortality Monitoring Project (Avrupa Ölüm İzleme Ağı - EuroMOMO) verilerine göre, Avrupa kıtasını etkisi altına alan aşırı sıcak hava dalgası, 2026 yılının Haziran ve Temmuz aylarını son yılların en ölümcül dönemlerinden biri hâline getirdi.

Temmuz ayının geride kalmasıyla birlikte durum değerlendirmesi yapan EuroMOMO, yayımladığı raporda yüksek sıcaklıkların yol açtığı can kayıplarına dikkat çekti. Verilere göre, sadece Haziran ayının son haftasında Avrupa kıtası genelinde 10 binden fazla normalin üzerinde ölüm meydana geldi. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi ile Dünya Sağlık Örgütü'nün desteklediği EuroMOMO tarafından yayınlanan verilere göre, vakaların büyük çoğunluğu (9 binden fazla) 65 yaş ve üstü kişiler arasında görüldü. Ortaya çıkan tablo, sıcak hava dalgalarının artık daha erken tarihlerde başladığını ve yıkıcı etkisini giderek artırdığını açıkça gösteriyor.

Aşırı sıcaklar, ısı çarpmasına neden olarak veya kalp-damar ve solunum yolu hastalıklarını şiddetlendirerek ölüme yol açabiliyor ve maalesef yaşlılar en savunmasız gruplar arasında yer alıyor. EuroMOMO, ülkeler bazında normalin üzerinde ölüm sayılarını yayımlamıyor ancak Haziran ayının son haftasında Avrupa'da "çok yüksek fazla" ölüm oranı kaydeden iki ülkenin Fransa ve Belçika olduğunu belirtiyor. Yine bu sıcak hava dalgaları sırasında sadece İngiltere ve Galler'de 2 bin 700 kişinin sıcağa bağlı nedenlerden öldüğü tahmin ediliyor.

Copernicus Climate Change Service (Copernicus İklim Değişikliği Servisi) verilerine göre, Haziran 2026 Batı Avrupa için kaydedilen en sıcak haziran ayı olurken, küresel olarak ikinci en sıcak haziran ayı olarak tarihe geçti. Aynı zamanda en yüksek deniz yüzeyi sıcaklıkları da kaydedildi. Batı Avrupa'nın bazı bölgelerinde Temmuz ayında da sıcak hava dalgası devam ederken bu durum Fransa, İspanya, İtalya, Portekiz ve Yunanistan’da yıkıcı orman yangınlarına yol açtı.

YAZININ DEVAMI

“Denizlerin Ormanı: Mercanlar Projesi” kapsamında Gökçeada ile Yunanistan'ın Semadirek Adası arasında yürütülen araştırmada, Türkiye karasularında 70-120 metre derinlikte ve 2 kilometreden uzun, Ege Denizi'nde bugüne kadar bilinen en büyük mercan ormanı keşfedildi.

• Ayrıntılar: TÜDAV'ın Türkiye İş Bankası desteğiyle yürüttüğü araştırmada, uzaktan kumandalı su altı araçlarıyla görüntülenen mercan topluluklarının büyük bir biyolojik çeşitliliğe ev sahipliği yaptığı ve daha derin alanlara uzanabileceği belirtildi. Bilim insanları, mercan ormanının sınırlarını belirlemek için araştırmaları Eylül ve Ekim'de sürdürecek.
• Ayrıca: Keşfedilen mercanların, "gorgon" olarak bilinen yumuşak mercan türlerinden oluştuğu ve aralarında Akdeniz'de nadir görülen türlerin de bulunduğu aktarıldı. Araştırmacılar, mercanlarda iklim değişikliğine işaret edebilecek lezyon veya doku kaybı gözlemediklerini bildirdi.

İtalya, yazın dördüncü sıcak hava dalgasının şiddetlenmesiyle Sağlık Bakanlığı'nın izlediği 27 büyük kentin tamamında en yüksek seviye olan kırmızı sıcaklık alarmı ilan etti.

• Ayrıntılar: Bazı bölgelerde sıcaklıklar 40 dereceye yaklaşırken yetkililer, 11.00-18.00 saatleri arasında doğrudan güneşten çıkılmaması, mümkün olduğunca kapalı alanlarda kalınması ve günde en az 1,5 litre su tüketilmesi çağrısı yaptı. Gazlı içecek, kahve, alkol ve ağır yemekler in tüketilmemesi, hafif kıyafetler giyilmesi ve çocuklar ile hayvanların araçlarda bırakılmaması da tavsiye edildi.

FDA, mRNA tabanlı ilk grip aşısını onayladı: ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Moderna’nın mFLUSIVA aşısını onaylayarak ilk kez mRNA tabanlı bir grip aşısının kullanımına onay verdi.

• Ayrıntılar: Moderna, FDA’nın aşının etkinliğine ilişkin daha fazla bulgu talep etmesinin ardından geçen yıl yaptığı başvuruyu geri çekmişti. Fakat 11 ülkede 40 bin 805 yetişkinin katıldığı Faz 3 çalışmasının sonuçlarının sunulmasının ardından aşıya onay verildi. Çalışmada mFLUSIVA’nın, standart doz grip aşısına göre gribi önlemede %26,6 daha etkili olduğu görüldü. 50 yaş ve üzerindeki yetişkinler için geliştirilen aşı, mRNA teknolojisi sayesinde dolaşımdaki grip türlerine karşı geleneksel yöntemlere kıyasla daha hızlı güncellenebiliyor.

Moderna, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde devam eden Bundibugyo Ebola salgınına karşı geliştirdiği mRNA tabanlı aşının Faz 1 klinik denemelerine Kanada'da başladı.

• Ayrıntılar: Yaklaşık 80 gönüllünün katılacağı Faz 1 denemesinde aşının güvenliği, tolere edilebilirliği ve bağışıklık yanıtı değerlendirilecek. Bundibugyo Ebola türüne karşı şu anda onaylı bir aşı bulunmuyor. Son verilere göre Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde 3.802 vaka ve 1707 ölüm kaydedilirken, yeni vakaların %60-70'inin toplum içi bulaş yoluyla ortaya çıktığı belirtiliyor.

Japonya'nın başkenti Tokyo'daki Tama Zooloji Parkı'nda üç dişi aslanın sıcak çarpması şüphesiyle yaşamını yitirdiği, diğer bazı aslanların ise tedavi altına alındığı açıklandı.

• Ayrıntılar: Hayvanat bahçesindeki 16 aslandan 10'unda Temmuz ortasından bu yana iştahsızlık ve hareketsizlik gözlendi. Veteriner incelemelerinde yaşamını yitiren aslanlarda susuz kalma ve çoklu organ yetmezliği tespit edilirken, hayvanat bahçesi yüksek nemin etkisini azaltmak için su püskürtme, havalandırmayı iyileştirme ve taşınabilir klimalar kullanma gibi önlemleri artırdı.
• Bilgi notu: Japonya'da son haftalarda bazı bölgelerde hava sıcaklığı 40 dereceye ulaştı. Ülkede 20-26 Temmuz arasında yaklaşık 18.600 kişi sıcak çarpması nedeniyle hastaneye kaldırıldı, en az 45 kişi ise hastaneye yetiştirilemeden hayatını kaybetti.

Japonya İleri Bilim ve Teknoloji Enstitüsü’nde (JAIST) görev alan bilim insanları, kurbağaların bağırsaklarında yaşayan doğal bir bakteriyi kullanarak farelerde bağırsak kanseri tümörlerini tek dozda tamamen yok etmeyi başardı.

• Ayrıntılar: Çalışma ekibi; ağaç kurbağaları, ateş semenderleri ve çayır kertenkelelerinin bağırsaklarından 45 farklı bakteri türü topladı. Laboratuvar ortamında çoğaltılan ve kanser karşıtı etkileri açısından tek tek incelenen bakterilerden dokuzu, umut verici sonuçlar verdi. Ewingella americana ise en başarılı aday olarak öne çıktı.

Dünya Gıda Programı (WFP), güçlü bir El Niño'nun gelecek yılın sonuna kadar yaklaşık 49 milyon kişiyi daha akut gıda güvencesizliğine sürükleyebileceğini, bu durumdaki insan sayısının 45 ülkede %22 artarak 274 milyona ulaşabileceğini açıkladı.

• Ayrıntılar: WFP, deniz yüzeyi sıcaklıklarının en az 1982'den bu yana en yüksek seviyelerde olduğunu ve çok güçlü bir El Niño görülme olasılığının %81'e çıktığını belirtti. Rapora göre gıda güvencesizliğine maruz kişi sayısında en büyük artışların %83 ile Orta Amerika'da, %75 ile Güney Afrika'da yaşanması bekleniyor.