• Beslenmenin trendi olur mu? | apéro Cumartesi
• Table by Bruno Verjus'tan veda, Masa Masa İstanbul'da | apéro gazete

Anthropic, Claude modellerinin şirket içindeki yapay zeka araştırma ve geliştirme çalışmalarının %26’sına öncülük ettiğini ve Ağustos itibarıyla şirkette yürütülen araştırma çalışmalarının %90’ından fazlasında insanlarla birlikte çalıştığını açıkladı.

• Ayrıntılar: Claude’un bu çalışmaların hiçbirinde tamamen otonom olarak çalışmadığını vurgulayan şirket, modelin Ar-Ge’ye katkısının Mart ayında ölçülen %1 seviyesinden %26’ya yükseldiğine dikkat çekti. Ayrıca Ağustos ayında Anthropic’in ana platformunda yaklaşık 30 bin yapay zeka ajanı eşzamanlı olarak araştırma ve mühendislik çalışmaları yürüttü. Ajanlar, bu çalışmalarda 1 milyardan fazla karar aldı. Her 47 bin karardan biri, güvenlik kontrolleriyle engellendi.

Pinterest, kullanıcıların evlerinin fotoğraflarını çekerek bu fotoğraflar üzerinde yapay zekayla yeni dekorasyon fikirleri denemesine olanak tanıyan Restyle özelliğinin deneme sürümünü ABD ve Kanada’da kullanıma açtı.

• Ayrıntılar: Pinterest Intelligence tarafından desteklenen Restyle ile kullanıcılar fotoğraflarına mobilya, duvar dekorasyonu, aksesuar ve bitki ekleyebilecek ya da alandaki aydınlatma veyaduvar rengini değiştirebilecek. Yeni araçla, odadaki nesneler tek tek değiştirilebilecek veya silinebilecek. Benzer şekilde Pinterest’te bulunan ürünler de fotoğrafa eklenebilecek. Kullanıcılar ayrıca, yapay zekadan odalarını “bohem” veya “endüstriyel” gibi farklı dekorasyon tarzlarında yeniden tasarlamasını isteyebilecek.

ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic, San Francisco Körfez Bölgesi’nde fiziksel biyoloji deneyleri yürütmek üzere bir laboratuvar kurdu; şirket, Claude’un laboratuvar robotlarını sınırlı insan müdahalesiyle yönlendirebildiği sistemler üzerinde de çalışıyor.

• Ayrıntılar: Anthropic yaşam bilimleri yöneticisi Eric Kauderer-Abrams laboratuvarın varlığını doğrularken şirket sözcüsü tesisin özellikle ilaç keşfi amacıyla kurulmadığını belirtti; şirket nadir ve tedavisi zor hastalıklara yönelik biyoloji çalışmalarını genişletiyor.

CNN’in dört kaynağa dayandırdığı habere göre ABD ordusu, İran savaşı sırasında bir Çin gemisinin nükleer silah programı bileşenleri taşıdığı yönündeki yapay zeka destekli istihbarat raporu üzerine gemiyi durdurmaya hazırlanırken raporun hatalı olduğu son anda fark edildi.

• Ayrıntılar: CNN’e göre silahlı askerler gemiye çıkmaya hazırlanmış ve askerî uçaklar havalanmıştı. Özel Operasyonlar Komutanlığı’nda görevli bir analistin kullandığı chatbot, açık kaynak verileri ile gizli sinyal istihbaratını birleştirirken geminin yükünü yanlış tanımladı.
• Geniş açı: ABD Savunma Bakanlığı’nın Ocak’ta açıkladığı “Yapay Zeka Hızlandırma Stratejisi”, yapay zekanın harekat planlamasından “kill chain” uygulamalarına kadar askerî karar destek süreçlerinde kullanımını hızlandırmayı hedefliyor.

🔠 Remigration. AfD’nin güçlenmesiyle Almanya’da göçmenlerin kitlesel biçimde “geri gönderilmesini” savunan remigration kavramı yeniden siyasetin merkezine yerleşiyor. Çiğdem Toprak, Almanya’da yaşayan Türklerle bu yükselişin gündelik hayatlarına, aidiyet duygularına ve ülkede kalma kararlarına nasıl yansıdığını Spektrum için konuştu.

❓ Haftanın sorusu: Türkiye’de neden yeniden planlamayı konuşuyoruz? Türkiye hâlihazırda beş yıllık kalkınma planları hazırlarken iş dünyası neden 10-15 yıllık yeni sanayi planları talep ediyor? Emircan Yaman, Türkiye’nin geçmişte fabrikalar kurarak başlayan planlama deneyiminden bugüne neyin değiştiğini EXANTE için inceledi.

🌿 Haftanın röportajı: 2026 Uluslararası Hrant Dink Ödülü sahibi Süheyla Doğan, Kazdağları’ndan kadın haklarına uzanan mücadelesini, maruz kaldığı baskıları ve geleceğe dair umudunu anlattı. Pelin Cengiz, Angst için konuştu.

🤖 Haftanın tartışması: Algoritma kime güveniyor? Alım kararlarımızı giderek daha fazla yapay zekaya danışıyoruz fakat araştırmalar, algoritmik tavsiyelerin arkasında hâlâ bağımsız insan deneyimine ve güvenilir üçüncü taraflara ihtiyaç duyduğumuzu gösteriyor. Cem Arıdağ, markaların algoritmik itibara giden yolunu inceliyor.

📊 Haftanın verisi: PISA’da yükseliş. Türkiye, PISA 2025’te fen bilimleri ve okumada OECD ortalamasının üzerine çıktı, matematikte ise ortalamanın 1 puan altında kaldı. Puanlardaki yükselişin kalıcı bir iyileşmeye işaret edip etmediğini eğitimci Ayşe Alan, Melisa Gülbaş'a anlatıyor.

Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, Çin’in Türkiye’ye elektrikli ve hibrit araçlara yönelik bazı uygulamaları değiştirme çağrısının kamuoyundan gizlendiğini öne sürdü.

• Bir adım geriden: Çin Ticaret Bakanlığı söz konusu çağrıyı 28 Temmuz’da kamuya açık olarak yayımlamış, Türkiye Ticaret Bakanlığı da panel kararına ilişkin değerlendirmesini 29 Temmuz’da duyurmuştu.

• Ayrıntılar: Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) paneli, Türkiye’nin Çin menşeli elektrikli araçlara uyguladığı ek vergiler ile bazı ithalat koşullarını örgüt kurallarıyla uyumsuz bulurken Ticaret Bakanlığı kararın henüz kesinleşmediğini, Türkiye’nin temyiz hakkının bulunduğunu ve herhangi bir tazminat yükümlülüğü doğmadığını belirtiyor.

Avrupa Birliği, “Ailem Güvende” operasyonları kapsamında LGBTİ+ bireyler, aktivistler, insan hakları savunucuları ve kuruluşlara yönelik gözaltılar, yasal işlemler ve erişim engellerini “endişeyle takip ettiğini” açıkladı; Türk makamlarına adil yargılanma güvencelerini koruma ve keyfî gözaltılara son verme çağrısı yaptı.

Londra’da kurulan Masa Masa, İstanbul’da Tavern ve Delicatessen’de düzenlediği iki ayrı akşamla Türkiye ve Meksika mutfaklarını aynı masa etrafında buluşturdu.

• Menüden: Tavern’de kokteyl eşleşmeli bar food’lar arasında çiğ köfte ve dana tartarlı çıtır tortilla, chipotle ve biber salçasıyla hazırlanan dana dili ve dil peynirli tortilla ile “masa” tortilla eşliğindeki kuzu tandır öne çıktı. Delicatessen’de ise Urfa biberi yağlı domates konsome; domates ve chipotle soslu, ceviz ve tulum peynirli fideo seco erişte; sütlaçtan ilhamla hazırlanan arroz con leche parfait ve lokumu andıran acılı meyve şekerleri sunuldu.
• Bir adım geriden: Masa Masa, ilk yemeğini 22 Mayıs'ta Dükkan London'da düzenledi. Ekip, pop-up yemeklerin yanı sıra yakın geçmişte "Designing a Menu (when you have too much to say)" adlı atölyeyle Londra'da Food Art Fair'de yer aldı.

• Nedir? Festival. İlk kez 2019'da düzenlenen uluslararası performans sanatları festivali Istanbul Fringe Festival, 8. edisyonuyla sonbahara yeniden tiyatro heyecanı getiriyor. Türkiye ve dünyadan yenilikçi ve alternatif dans, performans ve tiyatro gösterilerine ev sahipliği yapacak festival aynı zamanda atölye çalışmalarıyla da sanatçılar için yarattığı etkileşim alanını genişletecek.
• Nerede? Çeşitli mekanlar
• Ne zaman? 19-26 Eylül

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, İBB iştiraki Ağaç ve Peyzaj AŞ’ye ilişkin soruşturmada 29 kişi hakkında 195 sayfalık ek iddianame hazırladı; 12 yeni eylemin yer aldığı dosya İstanbul 33. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kabul edilerek 414 sanıklı ana davayla birleştirildi.

• Ayrıntılar: Ana iddianamedeki 143 eyleme 144’ten 155’e kadar numaralandırılan 12 eylem eklenirken ek dosyada tutuklu bulunan altı sanığın tutukluluk hâlinin devamına karar verildi.

OpenAI, GPT-6 Astra tabanlı Astra for Law’u kullanıma sundu.

• Ayrıntılar: Hukuk firmaları ve hukuk yazılımı sağlayıcılarının araştırma yapmasına, hukuki metinler hazırlamasına ve avukatlara yönelik özel uygulamalar geliştirmesine yardımcı olmak için tasarlanan Astra for Law, GPT-6 Astra modelini ABD’deki emsal kararlar, yargısal görüşler, yasalar, düzenlemeler ve hukuki kaynaklardan oluşan bir veri tabanıyla birleştiriyor. Araçta Relativity, Clio, Intapp ve Thomson Reuters gibi yazılım sağlayıcılarıyla entegrasyonlar da bulunuyor.

Reklamcılık artık dikkat ekonomisinden niyet ekonomisine geçiş yapıyor. ChatGPT’nin test ettiği Sponsorlu Ajanlar, markaların tüketicinin karar verme konuşmasına doğrudan katılmasını sağlayan yeni bir katman açıyor. Kişiselleştirilmiş iknanın birim maliyeti neredeyse sıfıra inerken mesele, anlatının nerede durduğu ve kimin adına konuştuğunun her aşamada görünür olup olmamasında düğümleniyor.

Yazı: Ümit Alan

Dükkanın kapısına asılı diyafonun tuşuna basılı tutuyor ve caddenin gürültüsünü bastırmak için çocuk sesimle bağırıyorum: “Ruşen Optik’e iki çay, biri açık limonlu!” Çaylar söylendiğine göre, satış büyük ölçüde garanti demekti.

Çaylar bazen satış diyaloğunun başında, bazen ortasında, bazen sonunda söylenirdi. Muhabbetin ritmi bunu belirlerdi ki, iyi esnaflık biraz da muhabbet ehli olmak demekti. Böylece, satışa ikna konuşmasını çok erken yaşlarda, çıraklıkla başladığım bir gözlükçü dükkanında gördüğümü söyleyebilirim.

İkna için satır aralarını çok iyi okumak şarttı. Daha önceden tanışılmasa bile müşterinin sosyoekonomik seviyesi o muhabbetten çıkarılır ve ona göre bir argüman seti ortaya dökülürdü. Sonraki yıllarda bu pratiğin reklam yazarlığı ve iletişim danışmanlığında dolaylı olarak işime yaradığını düşündüm hep. Ancak o diyalogların bir gün reklamının kendisinin yerini alma ihtimalinin doğacağını pek düşünmemiştim.

Çünkü kitlesel iletişim çağında büyümüştüm. Markalar yukarıdan aşağıya reklam yapar, tüketiciyi satış noktasına çekerdi. Sonrası satış görevlisinin, tezgahtarın, esnafın işiydi.

Neymiş bu sponsorlu ajan reklamcılığı?

Yedi yıllık esnaflıktan en az 27 yazı altlığı çıkarmış bir esnaf eskisi olarak bu muhabbete de boşuna girmedim elbette. 16 Eylül’de OpenAI, ChatGPT içinde yeni bir reklam biçimini test etmeye başladığını duyurdu.

• Adı biraz tatsız: Sponsorlu Ajanlar (Sponsored Agents). Bu ajan lafına hiç ısınamadım ama daha çok sevdiğim "vekil" şeklindeki çevirisi de oturmadı. O yüzden ajandan devam.

Bu yeni reklam modelinde kullanıcı, bir reklama tıkladığında markanın sitesine gitmiyor. Onun yerine ChatGPT içinde, açıkça sponsorlu olarak etiketlenmiş ayrı bir sohbet açılıyor. Kullanıcı burada tıpkı bir tezgahtarla konuşur gibi konuşuyor. Kendisi için neyin önemli olduğunu anlatıyor, takip soruları soruyor ve hazır hissettiğinde markanın sitesine geçiyor.

YAZININ DEVAMI

Bloomberg’e konuşan konuya yakın kaynaklara göre Saudi Aramco, Doğu-Batı petrol boru hattına yönelik saldırının ardından Avrupa’daki en az iki rafineriye Ekim’de ham petrol tahsis edilmeyeceğini bildirdi; kaynaklar kararın tüm Avrupalı alıcıları kapsadığını söyledi.

• Ayrıntılar: Aramco konuya ilişkin resmî açıklama yapmazken saldırı nedeniyle kapatılan hattın birkaç gün içinde kısmen, yaklaşık altı hafta içinde tamamen yeniden devreye alınmasının beklendiği bildirildi.
• Geniş açı: Uluslararası Enerji Ajansı’na göre OECD üyesi Avrupa ülkeleri Haziran’da Suudi Arabistan’dan günlük 577 bin varil ham petrol ithal etti; Polonyalı Orlen kesintinin ardından alternatif tedarik için 10’dan fazla ihale açtı.

Birleşmiş Milletler destekli İran Bağımsız Uluslararası Bilgi Toplama Misyonu, ABD’nin Şubat’ta Minab’daki bir ilkokul ile Lamerd’deki spor tesisi ve yerleşim alanına düzenlediği saldırıların savaş suçu oluşturduğuna inanmak için “makul gerekçeler” bulunduğunu bildirdi.

• Bir adım geriden: İranlı yetkililere göre Minab saldırısında yaklaşık 120’si çocuk 150’den fazla kişi hayatını kaybetti; misyon, okulun askerî amaçla kullanıldığına dair kanıt bulunmadığını ve ABD’nin hedefin askerî olup olmadığını doğrulamak için gerekli önlemleri almadığını belirtti.
• Öte yandan: Aynı rapor, İran makamlarının 2025 sonu ve 2026 başındaki hükümet karşıtı protestolara yönelik müdahalelerinde insanlığa karşı suç işlendiğine ilişkin bulgulara da yer verdi; ABD yönetimi raporun güvenilirliğini reddederken Pentagon kendi soruşturmasının sürdüğünü bildirdi.

Paris gastronomisinin öne çıkan restoranlarından Table by Bruno Verjus, 22 Aralık 2026’da son servisini verecek. İki Michelin yıldızlı restoranın kurucusu ve şefi Bruno Verjus, kapanış kararını “Fine dining öldü” sözleriyle duyurdu.

• Arka plan: Küçük ve sade bir mekanda, gösterişten uzak ve ürün odaklı bir mutfak anlayışı sunan Table, 2023’te The World’s 50 Best Restaurants listesine 10. sıradan girdi; 2024’te 3., 2025’te ise 8. sırada yer aldı.
• Kimdir? Bruno Verjus, klasik bir şeflik kariyerinden gelmeyen; tıp, girişimcilik, gazetecilik ve yemek yazarlığının ardından mutfağa yönelen bir isim. Ürünü ve üreticiyi merkeze alan, tekniği ise malzemenin önüne geçirmeyen yaklaşımıyla çağdaş gastronominin dikkat çeken şeflerinden biri. Table’ın başarısı da Verjus’nun fine dining’in yerleşik kodlarını sorgulayan bu mutfak anlayışının uluslararası karşılığını gösteriyor.

Rusya’da 450 üyeli Devlet Duması’nın belirleneceği üç günlük parlamento seçimi başladı; oylama, Moskova’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana yapılan ilk parlamento seçimi.

• Ayrıntılar: Ukrayna’da ateşkes çağrısı yapan Yabloko ulusal parti listesinden çıkarılırken partinin bazı adayları bireysel seçim bölgelerinde yarışıyor; yetkililer yaklaşık 200 savaş gazisinin de seçimlere katıldığını belirtiyor.
• Bununla birlikte: Rus yetkililer seçimin şeffaf ve adil olduğunu savunurken muhalif siyasetçilerin hapsedilmesi, sürgüne zorlanması ve adaylıklarının engellenmesini eleştirenler de var.

Japonya Merkez Bankası (BOJ), politika faizini 25 baz puan artırarak %1,25’e çıkardı; böylece faiz oranı 1995’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

• Ayrıntılar: BOJ, 2024’te eksi %0,1 seviyesinde bulunan faizi son iki buçuk yılda altı kez artırırken Ağustos’ta çekirdek enflasyon %1,7’ye gerilese de enerji fiyatlarındaki yükseliş ve zayıf yen fiyat baskılarını artırıyor.
• Geniş açı: Fed ve Avrupa Merkez Bankası’nın da bu ay faiz artırmasının ardından BOJ’un kararı, İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların küresel enerji fiyatları üzerinden merkez bankalarının para politikasına etkisini gösteriyor.

Elon Musk’ın beyin-bilgisayar arayüzü girişimi Neuralink, klinik çalışmasına katılan ve konuşma güçlüğü yaşayan bir kişinin düşüncelerini bilgisayar üzerinden sese dönüştürerek iletişim kurduğu bir video yayımladı.

• Ayrıntılar: Kimliği ve sağlık durumuna ilişkin ayrıntılar açıklanmayan hastanın sistem aracılığıyla söylediği ilk cümle “Seni seviyorum” oldu. Neuralink, kullanılan cihazların hâlâ deneysel olduğunu ve ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmadığını, videodaki sonucun da tüm katılımcılar için aynı olmayabileceğini vurguladı.

Reuters’ın bankacılık kaynaklarına dayandırdığı haberine göre Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), fon piyasasındaki likidite sıkışıklığının Borsa İstanbul’da satışları artırdığı Çarşamba günü yaklaşık 5 milyar dolarlık döviz satışı gerçekleştirdi.

• Ayrıntılar: TCMB ertesi gün TL likiditesini desteklemek amacıyla haftalık repo fonlamasını artırdı ve bankaların Bankalararası Para Piyasası’ndaki borçlanma limitlerini yükseltti; piyasadaki repo fonlaması 300 milyar liraya çıktı.