İtalya'da sıfırdan inşa ettiği sözde 2.000 yıllık amfitiyatroya giriş için ziyaretçilerden 40 avroya kadar ücret alan 69 yaşındaki Franco Malosso 28 ay hapis cezasına çarptırıldı. Bu akıl almaz olaydan hareketle yapay zeka halüsinasyonları sonucu yaygınlaşan, var olmayan turizm atraksiyonlarını inceledik.

Yazı: Deniz Aytekin

İtalya’da on yıldır devam eden akıllara zarar bir dava yakın zamanda sonuçlandı ve kendini yaklaşık beş bin metrekarelik “antik” alanın sahibi, yaratıcısı ve keşfeden kişi olarak tanıtan 69 yaşındaki Franco Malosso, sanat eserlerinde sahtecilik yapmak, izinsiz inşaat faaliyetlerinde bulunmak ve koruma altındaki bir doğal alanı tahrip etmek suçlarından 28 ay hapse, 3.000 avro para cezası ve 3.500 avro yargılama masrafını ödemeye mahkum edildi.

İtalya’nın kuzeyindeki Veneto bölgesinde, Arcugnano yakınlarında bulunan; Anfiteatro Berico, Anfiteatro Marittimo Berico ve Anfiteatro Porta degli Angeli adlarıyla bilinen sözde 2.000 yıllık amfitiyatro Malosso’nun iddialarının aksine Yunan yapısı değildi, hatta Roma döneminden bile kalmamıştı. Üstelik Kuzey İtalya’da Roma kalıntıları yaygınken antik Yunanlar yalnızca daha güneyde koloniler kurmuştu.

Malosso, sıfırdan inşa ettiği “tiyatroya” giriş için ziyaretçilerden 40 avroya kadar ücret almış; alanda konserler, gösteri ve rehberli grup turları düzenlemişti. Olayın başlangıç tarihi tam olarak bilinmese de mahkemeye sunulan belgelere göre Malosso, 2016’dan birkaç yıl önce Vicenza kentine bağlı Arcugnano tepelerinde sahte antik tiyatroyu inşa etmeye başladı.

Alana, üst üste yerleştirilmiş ve işlenerek eski görünümü verilmiş taşlardan basamaklı oturma sıraları yaptırdı. Çimento sütunlar, alçı heykeller ve arena bölümünde oturma sıralarının altına kazılmış yapay havuz da tabii ki sahteydi. Yapıya yer açmak için koruma altındaki ormanlık bir yamaç da dümdüz edilmişti. Alanının Facebook sayfasındaki fotoğraflardan birinde, alçıdan yapıldığı açıkça görülen bir sütunun yanında oldukça modern görünümlü bir erkek heykeli yer alıyor.

Vicenza Savcılığıyla birlikte çalışan uzmanlar, 2016’da alanı hem fiziksel olarak kazmaya hem de olayın geçmişini araştırmaya başladı. Tarihî nitelik taşıyan hiçbir kalıntı bulunamadı. Alt mahkemeler Malosso’yu izinsiz inşaat, sanat eserlerinde sahtecilik ve ruhsatsız yapı çalışmaları dahil çeşitli suçlardan mahkum etti.

Dava Yüksek Mahkeme’ye taşındığında Malosso’nun avukatı Marco Ellero, kararı bozdurmak veya hafifletmek için çeşitli gerekçeler öne sürdü. Yapı ve çevre suçlarına ilişkin zamanaşımı sürelerinin dolduğunu savundu, yamaçtaki alanın gerçekten koruma altındaki ormanlık bir bölge olup olmadığını sorguladı ve sahte eserlerin kimseyi kandıramayacak kadar özensiz yapıldığını, hiç kimsenin yapıyı gerçek bir arkeolojik kalıntı sanmasının mümkün olmadığını ve bu nedenle kasıtlı aldatma iddiasının geçersiz sayılması gerektiğini ileri sürdü.

Mahkeme bu savunmaları kabul etmedi. Bu tür suçların zaman aşımıyla sona eren ihlaller değil, devam eden suçlar olduğuna hükmetti; alanın koruma statüsünü doğruladı ve mahkumiyet ile cezanın yerinde olduğuna karar verdi. Hapis cezası yerine denetimli serbestlik uygulanması için yapılan sonraki başvuru da reddedildi.

YAZININ DEVAMI

ve Airbnb düzenlemesi komisyondan geçti: Booking.com ve Airbnb gibi yabancı dijital konaklama platformlarının Türkiye’de faaliyet göstermesine ilişkin koşulları belirleyen kanun teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu’nda kabul edildi.

• Ayrıntılar: 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesi beklenen düzenleme kapsamında platformların Türkiye’de faaliyet gösterebilmek için Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan iki yıl geçerli ve 5 milyon lira ücretli bir izin belgesi alması ve Türkiye’de bir temsilci bulundurması gerekecek. Yurt içindeki satışlardan alınabilecek komisyon %17 ile sınırlandırılacak ve platformlardan on binde 7,5 oranında turizm payı alınacak. İzin almadan faaliyet gösteren veya izin belgesi iptal edilen platformlara ise erişim engeli getirilebilecek.

📌 2018'den beri vazo formu üzerinden farklı malzeme ve yaklaşımları bir araya getiren uluslararası sergi platformu 1000 VASES, 23-25 Ekim’de Paris’te Espace Commines’te gerçekleşiyor. İstanbul’da çalışan seramik sanatçısı Didem Bozdemir, celosia çiçeğinin yoğun ve katmanlı dokusundan yola çıktığı Celosia serisinde, çiçeğin bıraktığı görsel ve dokunsal etkiyi porselen üzerinde yeni bir yüzey diline dönüştürüyor. Sergide yer alacak 23 cm yüksekliğindeki kobalt mavisi vazo, elde şekillendirilen porselenin tekrarlayan ve katmanlı bir uygulama süreciyle biçimlendiği özgün bir teknikle üretildi. Ayrıntıları buradan inceleyebilirsiniz.

21-22 Kasım'da Haruki Murakami’nin 1974-1981 yılları arasında Tokyo’da işlettiği Peter Cat caz kulübünden ilham alan özel konserler, Murakami’nin edebiyatında önemli yer tutan caz klasiklerini Japon müzisyenlerin yorumlarıyla Londra’daki Barbican sahnesine taşıyacak.

• Ayrıntılar: Programda Junko Onishi Trio, Sachi Hayasaka / TReS ve The Blend sahne alacak. Grubun kurucusu, caz basçısı ve besteci Yoshio Suzuki’nin 23 Eylül’de 80 yaşında hayatını kaybetmesinin ardından The Blend, EFG London Jazz Festival kapsamında Kosuke Mine, Keisuke Nakamura, Hakuei Kim ve Tamaya Honda’dan oluşan dört kişilik kadrosuyla sahneye çıkacak.

Virgin, 2030’dan itibaren Eurostar’a rakip olmayı hedefleyen siyah-kırmızı tasarımlı trenlerini tanıttı; şirket Londra, Paris, Brüksel ve Amsterdam arasında günde 20 gidiş-dönüş seferi düzenlemeyi ve yılda yaklaşık 7,5 milyon ek koltuk sunmayı planlıyor.

• Ayrıntılar: Fransız demiryolu şirketi Alstom ile 12 yüksek hızlı tren için anlaşma imzalayan Virgin, saatte 300 kilometre hıza ulaşabilen trenlerin bakımını Londra’daki Temple Mills International deposunda yapacak. İç mekanlarda Virgin Atlantic’in Clubhouse salonlarından, Virgin Voyages’ın yiyecek ve içecek konseptinden ve Virgin Hotels’in koltuk düzeniyle ortak kullanım alanlarından esinlenilecek.

Londra’nın ünlü alışveriş caddesi Oxford Street’in 2026 yılbaşı ışıklandırması, HBO’da 25 Aralık’ta yayımlanması planlanan Harry Potter and the Philosopher’s Stone dizisinin çıkışı kapsamında büyücülük dünyasından tasarımlarla süslenecek.

• Ayrıntılar: Geleneksel yıldız figürlerinin yanı sıra Harry Potter temalı ışıklandırmaların da yer alacağı tasarımın ayrıntıları henüz açıklanmadı. Işıkların, genellikle kasım başında düzenlenen açılış etkinliğiyle birlikte ilk kez sergilenmesi bekleniyor.
• Ayrıca: Oxford Street’te Harry Potter temalı ışıklandırmaların açılışından önce, 4 Kasım’da seriye adanan yeni bir mağaza da kapılarını açacak.

Yönetmen Stanley Kubrick’in film setlerinde kullanılan aksesuarları, açıklamalı senaryoları ve kişisel koleksiyonundan parçaları içeren arşivi, Londra’daki Bonhams müzayede evinde satışa sunulacak; koleksiyonun öne çıkan parçası 2001: A Space Odyssey filmindeki Star Child figürü için 600 bin ila 800 bin sterlin değer biçiliyor.

• Ayrıntılar: Koleksiyonda The Shining filmindeki Grady ikizlerinin kostümleri için 40 bin ila 60 bin sterlin, Jack Torrance’ın baltası içinse 30 bin ila 50 bin sterlin satış fiyatı tahmin ediliyor. Spartacus, Lolita, 2001: A Space Odyssey ve Eyes Wide Shut filmlerinden notlarla dolu senaryolar da satışa çıkacak.
• Ayrıca: Arşivden seçilen parçalar 16-23 Ekim’de New York’ta, 2-6 Kasım’da Los Angeles’ta ve Kasım ayında Paris’te sergilenecek. Koleksiyon, 18 Ocak-3 Şubat 2027 tarihleri arasında Londra’da da görülebilecek.

1998’de Şili’den yola çıkan 57 yaşındaki İngiliz maceracı Karl Bushby, hiçbir araç kullanmadan 29 ülkede 50 bin kilometreden fazla yol yürüyerek katettiği dünya turunun son etabında Manş Denizi’ni yüzerek İngiltere’ye ulaştı.

• Ayrıntılar: Eski SAS komandosu olan Bushby, yolculuğu boyunca Bering Boğazı’nı aştı, Hazar Denizi’ni geçti ve vize ile siyasi engeller nedeniyle rotasını defalarca değiştirdi; Manş Tüneli’ni kullanma izni alamayınca Fransa’dan İngiltere’ye yüzerek geçiş yaptı.
• Ayrıca: Yolculuğunu East Yorkshire’daki aile evinde tamamlaması beklenen Bushby’nin 28 yıllık serüveni, Werner Herzog’un yönettiği Walk of Life adlı uzun metrajlı belgeselde anlatılacak.

Dünya Seyahat ve Turizm Konseyi’nin (WTTC) Malta’da düzenlenen Küresel Zirvesi’nde açıkladığı yeni verilere göre Avrupa’nın seyahat ve turizm sektörü, küresel belirsizliklere rağmen 2026’da %3,1 büyüyerek küresel turizmdeki %2,5’lik büyüme tahminini aşacak.

• Ayrıntılar: Avrupa’daki uluslararası ziyaretçi harcamalarının %5,8, iş seyahatlerinin %4,2 ve tatil amaçlı harcamaların %3,1 artması bekleniyor.

European Best Destinations’ın 90’dan fazla şarap bölgesini değerlendirdiği sıralamada Slovenya’nın Štajerska bölgesi ilk sırada yer alırken İtalya’nın Langhe-Roero-Monferrato bölgesi ikinci, İspanya’nın Ribeira Sacra bölgesi üçüncü oldu.

• Ayrıntılar: Üzüm çeşitliliği, şarap mahzenleri, tadım imkanları, manzara, sürdürülebilirlik ve ulaşılabilirlik gibi ölçütlerin dikkate alındığı listede Avusturya’nın Kamptal bölgesi dördüncü, İtalya’nın Chianti Rufina bölgesi beşinci sırada yer aldı. İlk 12’ye Fransa’dan Sancerre ve Pouilly-Fumé ile Saumur ve Anjou, İtalya’dan Etna ve Valle d’Aosta, Avusturya’dan Wachau, Portekiz’den Alentejo ve Yunanistan’dan Naoussa da girdi.
• Ayrıca: Maribor, Ptuj ve Jeruzalem Slovenija gibi şarap üretim merkezlerini kapsayan Štajerska; köklü şarap kültürü, üzüm bağları ve bölgesel kimliğiyle öne çıktı. Maribor’daki dünyanın en yaşlı asması ve Ptuj’daki tarihî şarap mahzenleri de bölgenin öne çıkan durakları arasında gösterildi.

Japonya'nın yeni yürüyüş rotası: Tokyo’ya trenle iki saatten kısa mesafedeki Ibaraki eyaletinde bulunan Hitachinokuni Long Trail, yedi yıllık çalışmanın ardından 19 Eylül’de tamamen açıldı; yaklaşık 350 kilometrelik rota, altı kent ve kasabayı dağlar, köyler ve Pasifik kıyısı boyunca birbirine bağlıyor.

• Ayrıntılar: Fukuroda Şelalesi ve 1.022 metre yüksekliğindeki Yamizo Dağı gibi doğal güzelliklerden geçen rota, geleneksel köy yaşamıyla dağlık alanları buluşturan kırsal bölgeleri takip ediyor. Parkurun son 75 kilometrelik bölümü, Daigo ile Hitachiomiya arasında bağlantı sağlıyor.
• Ayrıca: Halka biçimindeki parkurun farklı bölümleri daha kısa geziler için tercih edilebiliyor. Yoğun kar yağışından nadiren etkilenen rota, yıl boyunca yürüyüşe uygun olmasıyla öne çıkıyor.

Kiralık aileler, solo düğünler: Japonya’nın yalnızlık ekonomisi bize ne anlatıyor? Dışarıdan bakıldığında Japonya, kusursuz bir düzen, sarsılmaz bir disiplin ve kolektif bir kültürle anılıyor. Ancak bu parıltılı ve yüksek teknolojili yüzeyin altında, onlarca yıldır sessizce büyüyen başka bir gerçeklik var: Sistematik yalnızlık. Peki, nasıl oldu da bir duygu durumu, kâr marjları hesaplanan bir pazar alanına evrildi ve Japonya’da yalnızlık bu derece kurumsallaştı?

Amazon kurucusu Jeff Bezos, uzay taşımacılığı şirketi Blue Origin’in Ay’a kısa süreli keşif görevleri düzenlemek yerine, kalıcı ve ekonomik açıdan sürdürülebilir bir üs kurmayı hedeflediğini açıkladı.

• Ayrıntılar: NASA’nın Artemis programı kapsamında astronotları Ay yüzeyine taşıması planlanan Blue Moon iniş aracını geliştiren şirketin kurucusu, Ay’ı Mars’a yapılacak insanlı görevler için önemli bir hazırlık aşaması olarak değerlendirdi ve Dünya’dan üç günde ulaşılabilmesi, düşük yer çekimi ve yerel kaynakları nedeniyle Ay’da kalıcı faaliyetler yürütmenin avantajlı olduğunu vurguladı. ABD’nin Ay’a insan indirme yarışında Çin’in önüne geçmesi gerektiğini ifade eden Bezos, 2028 yılında Ay’a yeniden insan indirilebileceğine inandığını da sözlerine ekledi.

Condé Nast Traveller’ın okuyucu oylarıyla belirlediği 2026’nın en misafirperver şehirleri listesinde Melbourne 100 üzerinden 98,52 puanla ilk sırada yer aldı; Porto ve Seul ilk üçe giren şehirler oldu.

• Ayrıntılar: Okurların yerel halkın ziyaretçilere yaklaşımı üzerinden yaptığı değerlendirmede Lizbon dördüncü, Amsterdam beşinci, Perth altıncı sırada yer aldı. Jaipur esnafının cömertliği, Buenos Aires’in sosyal gelenekleri ve Bangkok’un “Gülümsemeler Ülkesi” imajıyla öne çıktığı listede, geçen yıl ilk 10’da yer alan şehirlerden yalnızca Lizbon ve Cape Town yerini korudu; 2025’in birincisi Quito ise bu yıl listeye giremedi.

Skyscanner’ın yıllık "Travel Trends" raporuna göre uçak biletlerinin geçen yıla kıyasla en fazla ucuzladığı ve otel fiyatlarının rekabetçi olduğu destinasyonlar arasında Bilbao %66’lık düşüşle ilk sırada yer aldı.

• Ayrıntılar: Listede Wrocław %47, Bordeaux %34, Zürih %33 ve Ancona %31’lik düşüşle ilk beşe yerleşti. Rodos biletlerinde %22, Pula ve Carcassonne’da %20, Fes’te %19 ve Krabi’de %15 fiyat düşüşü kaydedildi.

“Metcezir // Ebb & Flow” başlıklı 10. Çanakkale Bienali, 10 Ekim-20 Kasım tarihleri arasında 9 ülkeden 60’ın üzerinde sanatçıyı Çanakkale’de buluşturuyıor; sergi ve etkinlikler kent merkezinden Troya’ya, Ayvacık’tan Assos ve Küçükkuyu’ya uzanan 15 mekana yayılıyor.

• Ayrıntılar: Suyun hareketini hafıza, coğrafya ve zamanın dönüşümü üzerinden ele alan bienal; MAHAL, Troya Müzesi, Troia Vakfı Korfmann Kütüphanesi ve Balıkhane gibi mekanların yanı sıra Ayvacık, Assos ve Küçükkuyu’da da düzenleniyor. Programda, Çanakkale’nin seramik mirasını çağdaş sanatla buluşturan “Özel Odak: Seramik” seçkisi de yer alıyor.

Jonathan Anderson’ın kreatif direktörlüğünü üstlendiği Fransız moda evi Dior, 2027 Sonbahar koleksiyonunu 4 Aralık’ta Dublin’deki Trinity College’ın 18. yüzyıldan kalma Long Room kütüphanesinde tanıtacak.

• Ayrıntılar: Anderson, kariyerine Dublin’de başlaması nedeniyle şehre dönmenin kendisi için özel bir anlam taşıdığını belirtti. Seçilen mekan, Dior’un tarihinde de önemli bir yere sahip: Harper’s Bazaar ABD edisyonunun eski genel yayın yönetmeni Carmel Snow, 1947’de markanın Christian Dior imzalı ilk defilesini izledikten sonra “New Look” ifadesini kullanmıştı. Dublin doğumlu Snow’un bu tanımı, moda tarihinin dönüm noktalarından biri oldu.

Dünyaca ünlü Fransız şef Alain Ducasse, Fas’taki ilk restoranı Aldabaran’ı, Rabat’taki Waldorf Astoria Rabat Salé bünyesinde açtı. Mohammed VI Tower’ın 33. katında konumlanan restoran; Rabat, Salé ve Atlantik kıyılarına uzanan panoramik manzarasıyla dikkat çekiyor.

• Menüden: Aldabaran’ın menüsünde Ducasse’ın ürün odaklı gastronomi anlayışı, Fransız teknikleriyle Fas’ın yerel ürünleri, baharatları, sebzeleri ve deniz ürünleriyle buluşuyor. Restoran, şefin farklı coğrafyaların mutfak kültürlerini kendi gastronomi diliyle yorumlama yaklaşımının Fas’taki ilk kalıcı adresi olarak öne çıkıyor.
• Kimdir? Alain Ducasse, Fransız gastronomisinin dünyaca tanınan şeflerinden biri. Kariyeri boyunca farklı ülkelerde restoranlar açan Ducasse, ürün odaklı mutfak anlayışı ve klasik Fransız tekniklerini çağdaş yorumlarla buluşturmasıyla tanınıyor.

Altı meslek grubuna daha yeşil pasaport teklifi: YENİ Parti Gaziantep Milletvekili Melih Meriç’in TBMM’ye sunduğu kanun teklifiyle belirli kıdem ve üyelik şartlarını karşılayan muhtarlar, mali müşavirler, eczacılar, doktorlar, mühendisler ve mimarların yeşil pasaport alabilmesi gündeme geldi.

• Ayrıntılar: Teklifte, mali müşavirler, eczacılar, doktorlar, mühendisler ve mimarlar için en az 15 yıllık mesleki kıdem ve ilgili meslek kuruluşuna üyelik şartı öngörülüyor. Teklifin gerekçesinde, meslek mensuplarının yurt dışındaki kongre, eğitim ve toplantılara katılırken yaşadığı vize engellerine dikkat çekiliyor.
• Bilgi notu: 16 Eylül’de TBMM Başkanlığına sunulan teklif, İçişleri Komisyonuna sevk edildi. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için komisyondan geçmesi ve TBMM Genel Kurulunda kabul edilerek yasalaşması gerekiyor.

25. yılını kutlayacak Primavera Sound Barcelona’nın 2027 programı açıklandı; headliner'ların Phoebe Bridgers, Massive Attack, Caroline Polachek, Robyn, Turnstile, The Chemical Brothers, Doechii, Fontaines D.C., FKA twigs ve Hayley Williams olduğu duyuruldu.

• Ayrıntılar: 2 Haziran’daki açılış etkinlikleriyle başlayacak festival, 3-5 Haziran tarihleri arasında Parc del Fòrum'da devam edecek. Pavement, Tinashe, King Gizzard and the Lizard Wizard, Anohni, Underworld, Dinosaur Jr., Weyes Blood ve Julien Baker’ın yanı sıra Skrillex ile Ninajirachi’nin kapanış performansı ve 6 Haziran’daki Richie Hawtin, Four Tet ve Dixon’ın gün boyu sürecek programı da festivalin öne çıkanları arasında.