Yapay zeka modelleri
iklim biliminde güvenilir değil: UNESCO ve University College London’ın (UCL) COP31’de yayımladığı yeni araştırma, dünyanın en yaygın kullanılan 15 yapay zeka modelinin iklim krizine ilişkin temel bilgileri çoğunlukla doğru aktarabildiğini ancak kullanıcıların hafif itirazları karşısında yanlış iddiaları onaylayabildiğini ortaya koydu; modeller, yanlış yanıt verdikleri 10 vakanın 8'inde ilk itirazla birlikte doğru bilgiden uzaklaştı.
Ayrıntılar: Araştırmaya göre modeller, karbondioksitin iklim değişikliğinin temel nedeni olmadığı gibi yanlış ifadeleri onaylayabiliyor. Tek bir iklim politikasının, örneğin karbon vergisinin nasıl işleyeceği sorulduğunda çoğunlukla doğru yanıt veren modeller, iki politikanın birlikte nasıl uygulanabileceğini değerlendirmekte rastgele tahminden daha başarılı olamadı.
Ayrıca: İngilizce sorularda doğruluk oranı %88’e ulaşırken, Svahili dilinde bu oran %78’e geriledi. Araştırmacılar, iklim krizinden en ağır etkilenen bölgelerde konuşulan dillerdeki bu düşük performansa dikkat çekti.
Cambridge Dictionary’den yılın kelimesi
Cambridge Dictionary, yapay zekanın gelişmesiyle insanlarla makineler arasındaki sınırların bulanıklaşması ve insan olmanın anlamına ilişkin tartışmaların etkisiyle 2026'nın kelimesi olarak human’ı (insan) seçti.
Ayrıca: Sözlük, bu yıl aura farming (hayranlık uyandıran bir imaj yaratma çabası), looksmaxxing (fiziksel görünümü mümkün olduğunca iyileştirme çabası) ve air jail (istenmeyen davranışlarda bulunan evcil hayvanı havaya kaldırma) gibi ifadeleri de sözlüğe ekledi. Cambridge Dictionary, 2025'in kelimesi olarak parasocial’ı (parasosyal) seçmişti.
Apple, sağlıkta AI kullanımını araştırıyor
Apple, kullanıcıların yapay zekanın sağlıkla ilgili yanıtlarını ne kadar anladığını ve bu yanıtlara ne ölçüde güvendiğini incelemek üzere OpenEvidence ile ABD’de yeni bir araştırma başlattı.
Ayrıntılar: Katılımcılar, araştırma uygulamasına sağlık soruları sorup bilimsel kaynaklarla desteklenen yanıtları değerlendirecek. Dileyen kullanıcılar, uygulamayla uyku, aktivite ve laboratuvar sonuçları gibi sağlık verilerini paylaşabilecek. Araştırma verileri, model eğitiminde kullanılmayacak. 200 bin katılımcıya ulaşmayı hedefleyen çalışmaya, ABD’de yaşayan 21 yaş ve üzerindeki, Apple Intelligence uyumlu iPhone sahipleri katılabilecek.
2025’te ortalama her
gün bir aşırı hava olayı yaşandı: Germanwatch’ın COP31’de tanıttığı yeni İklim Risk Endeksi’ne göre, 2025’te kaydedilen 367 aşırı hava olayı yaklaşık 35 bin kişinin ölümüne ve 158 milyar doların üzerinde ekonomik kayba yol açtı; ölümlerin %70’inden sıcak hava dalgaları sorumlu tutuldu, 1996-2025 arasında enflasyona göre düzeltilmiş ekonomik kaybın 4,7 trilyon doları aştığı hesaplandı.
Ayrıntılar: Endekse göre 2025’te aşırı hava olaylarından en çok etkilenen ülkeler Jamaika, Sri Lanka, İspanya, Tayland ve Filipinler oldu. 1996-2025 döneminde en ağır etkilenen ülkeler ise Dominika, Myanmar, Honduras, Libya ve Haiti olarak açıklandı. Jamaika’da Melissa Kasırgası 62 kişinin ölümüne ve 12 milyar dolarlık hasara neden oldu; bu kayıp ülkenin GSYH’sinin yarısından fazlasına karşılık geldi. Türkiye ise 2025’te en çok etkilenen ülkeler arasında 36. sırada yer aldı.
Obezite tanısında BMI’a alternatif önerisi
Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, vücut kitle indeksini (BMI) bel çevresi ölçümü ve organ fonksiyon testleriyle birlikte değerlendiren bir yöntemin obezite tanısında yanlış sınıflandırmaları azaltabileceğini ortaya koydu.
Ayrıntılar: Birleşik Krallık, ABD, Çin ve İspanya’daki 800 binden fazla kişinin sağlık kayıtlarının incelendiği araştırmanın bulgularına göre yalnızca BMI kullanılması, yetişkinlerin %5-9’unda obeziteyi gözden kaçırırken %3’e varan oranda sağlıklı kişiye yanlış tanı konulmasına yol açabiliyor. Yeni yöntemde fazla yağ dokusunun yanı sıra organ işlevleri de değerlendiriliyor; böylece henüz organ hasarına yol açmamış klinik öncesi obezite ile organ işlevlerini bozan klinik obezite birbirinden ayrılıyor.
Tarihin en büyük karbon ihracatçıları
Carbon Brief’in 1850’den 2025 sonuna kadar fosil yakıt ticaretini inceleyen analizine göre, ihraç ettikleri kömür, petrol ve gazın yakılması sonucunda ortaya çıkan emisyonlar bakımından Rusya 70 gigatonun üzerinde karbondioksitle ilk sırada, Suudi Arabistan yaklaşık 60 gigatonla ikinci, Avustralya ise 25 gigatonun üzerindeki emisyonla üçüncü sırada yer alıyor.
Ayrıntılar: Analiz, emisyon sorumluluğunu fosil yakıtların tüketildiği ülkelere göre değil, çıkarılıp ihraç edildiği ülkelere göre hesaplıyor. Avustralya’nın fosil yakıtları ihracat ekonomisinin yaklaşık beşte ikisini oluşturmasına rağmen üretim ve ihracatı sonlandırmak için bir takvim belirlemediğine dikkat çekiliyor. COP31 müzakerelerinin olası sonuç metnine ilişkin ilk taslakta “enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan derhal uzaklaşılması” çağrısı yer alsa da Suudi Arabistan ve müttefiklerinin bu ifadeye karşı çıktığı belirtiliyor.
Ayrıca: Climate Analytics’in ayrı bir analizine göre Avustralya, 2088’e kadar kömür üretimini sürdürebilecek madenlere işletme izni vermeye devam ediyor. Suudi Arabistan ise tarihsel emisyon sorumluluğunun ihracatçı ülkelere yüklenmesine itiraz ederek, emisyonların hesaplanmasında yakıtı tüketen ülkelerin rolünün de dikkate alınması gerektiğini savunuyor.
Okyanus taahhütleri
Fransa ve Brezilya öncülüğünde, ülkelerin ulusal iklim planlarındaki okyanus taahhütlerini uygulamaya geçirmelerine destek verecek Blue NDC Uygulama Görev Gücü, 17 Kasım’da COP31’de başlatıldı.
Ayrıntılar: Görev gücü, deniz taşımacılığı, enerji, su ürünleri ve deniz ekosistemlerinin korunması gibi alanlarda çalışan uzman kuruluşları hükümetlerle buluşturarak teknik desteğe ve finansmana erişimi kolaylaştırmayı hedefliyor. Ülkeler arasında deneyim paylaşılması, bakanlıklar arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi ve uygulamadaki ilerlemenin izlenmesi de girişimin amaçları arasında.
Neden önemli? Dünya Kaynakları Enstitüsü’ne göre kıyı ülkelerinin %90’dan fazlası ulusal iklim planlarında en az bir okyanus önlemine yer veriyor; ancak bu taahhütlerin %60’tan fazlasının uygulanması ek mali veya teknik desteğe bağlı.
Konyaaltı’nda 150 kilo atık toplandı
Antalya Büyükşehir Belediyesi COP31 kapsamında Konyaaltı varyantta kıyı ve dip temizliği etkinliğine ev sahipliği yaptı.
Ayrıntılar: "Antalya’da Deniz Hep Temiz" sloganıyla düzenlenen etkinliğe katılan gönüllü dalgıç ve öğrenciler kıyı ve deniz dibinden 150 kilogram atık topladı.
Ev tipi sağlık testlerinin vaatleri yanıltıcı

Birleşik Krallık’ta yapılan ve BMJ Open dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, internet üzerinden satılan tüketici odaklı ev tipi sağlık testlerinin önemli bir bölümünün bilimsel dayanağı olmayan sağlık iddialarında bulunduğunu ortaya koydu.
Ayrıntılar: Araştırmada farklı sağlık sorunlarına yönelik 50 testin reklamları incelendi. İncelenen testlerden 16'sı yaşam süresini uzatabileceğini, 36'sı ise hastalıkların daha erken teşhis edilmesini ve sağlık sonuçlarının iyileştirilmesini vadetti. Ancak yalnızca 15 testte yanlış sonuç veya gereksiz tıbbi müdahale gibi olası risklere değinildi. Araştırmacılar, kanıtlarla desteklenmeyen taramaların yanlış pozitif ve yanlış negatif sonuçlara, gereksiz kaygıya ve maddi kayıplara yol açabileceği uyarısında bulundu.
Kirleticilere vergi
Birleşik Krallık’ın da aralarında bulunduğu yedi ülke, 17 Kasım’da COP31’de, kirletici sektörlerden alınabilecek vergilerle gelişmekte olan ülkelere ek iklim finansmanı sağlama seçeneklerinin araştırılmasını destekleyen bir bildiriye imza attı.
Ayrıntılar: “Dayanışma vergileri” olarak adlandırılan seçenekler, fosil yakıt üretimi, finansal işlemler ve first ile business sınıfı uçuşları kapsıyor. Bildiri, belirli bir vergi oranı veya uygulama tarihi getirmiyor.
Perspektif: Bakü-Belém yol haritasının uygulama raporunda, dayanışma vergilerinin uygulanacak düzenlemelere bağlı olarak yılda yaklaşık 129 milyar dolar sağlayabileceği öngörülüyor.
Öte yandan: Küresel Dayanışma Vergileri Görev Gücü için hazırlanan ayrı bir araştırmada, iklim karşısında kırılgan 10 ülkeye gelen uçuşların first ve business sınıfı biletlerinden kısa mesafelerde 60, uzun mesafelerde 90 dolar vergi alınmasıyla yılda yaklaşık 200 milyon dolar toplanabileceği hesaplandı.
DSÖ’den kadınlarda tütün kullanımı uyarısı
Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) Avrupa Bölgesi için yayımladığı yeni rapora göre, kadınlar arasında tütün kullanımı erkeklere kıyasla çok daha yavaş azaldı; Avrupa ve Orta Asya, kadınlarda tütün kullanımını düşürmeye yönelik küresel hedefi karşılayamayan tek bölge oldu.
Ayrıntılar: DSÖ’nün 53 ülkeyi kapsayan Avrupa Bölgesi’nde yaklaşık 63 milyon kadın tütün kullanıyor. 2010-2025 döneminde erkeklerde kullanım oranı %39,3’ten %30,3’e gerilerken kadınlarda %19,6’dan yalnızca %17,3’e düştü. Bölgede 15 ülkede kadınlar arasında tütün kullanımı artış gösterdi. Benzer eğilim gençler arasında da görülüyor: 13-15 yaş grubundakilerin yaklaşık %14’ü elektronik sigara kullanıyor; kız çocukları 35 ülkede erkek çocuklarla en az aynı oranda elektronik sigara tüketiyor.
Erken uyarı ağı
Japonya Çevre Bakanı Hiroyoshi Sasagawa, 17 Kasım’da COP31’de, Asya-Pasifik ülkelerinin aşırı hava olayları ve afetlere karşı erken uyarı kapasitesini geliştirmek amacıyla NEWS adlı bir işbirliği ağı kurulacağını açıkladı.
Ayrıntılar: Ağ, erken uyarı sistemlerinin kurulması ve işletilmesine ilişkin bilgi paylaşımını destekleyecek. Japonya’nın COP27’de duyurduğu kamu ve özel sektör işbirliğini genişletecek girişimle, Güneydoğu Asya’daki altı ülkede edinilen deneyimin daha geniş bir coğrafyaya aktarılması planlanıyor.
Neden önemli? COP31’de yayımlanan 2026 değerlendirmesine göre kapsamlı erken uyarı sistemleri bulunan ülkelerde afet kaynaklı ölüm oranları, sınırlı kapsama sahip ülkelerdeki oranların yaklaşık altıda biri düzeyinde.
Öte yandan: Sasagawa, Japonya’nın iklim finansmanı desteğini sürdüreceğini belirtirken katkıda bulunan ülkelerin sayısının artırılmasını ve özel finansman dahil farklı kaynakların harekete geçirilmesini istedi.
FIFA, iklim taahhütleri nedeniyle BM’ye şikayet edildi
FIFA, iklim taahhütleri nedeniyle BM’ye şikayet edildi: Beş çevre ve sivil toplum kuruluşu, Aramco ile yaptığı sponsorluk anlaşması ve turnuvaların genişletilmesi nedeniyle FIFA’nın iklim eylemi taahhütlerini yerine getirmediğini savunarak Birleşmiş Milletler’e başvurdu; kuruluşlar, FIFA’nın BM’nin “Spor için İklim Eylemi Çerçevesi” kapsamındaki imzacı statüsünün gözden geçirilmesini istedi.
Ayrıntılar: New Weather Institute, New Weather Institute Sweden, Fossil Free Football, Scientists for Global Responsibility ve FairSquare tarafından sunulan şikayette, FIFA’nın 2021’de açıkladığı 2030’a kadar emisyonlarını %50 azaltma ve 2040’ta net sıfıra ulaşma hedefleriyle çelişen adımlar attığı belirtildi. Kuruluşlar, 2026 Dünya Kupası’nın üç ülkede 16 şehirde ve 104 maçla düzenlenmesini, 2030 turnuvasının ise üç kıtada altı ülkeye yayılmasını emisyonları artıran kararlar olarak değerlendirdi. Şikayette ayrıca dünyanın en büyük petrol şirketi olarak tanımlanan Suudi Arabistan merkezli Aramco ile yapılan çok yıllı sponsorluk anlaşmasının FIFA’nın iklim eylemi taahhütleriyle bağdaşmadığı savunuldu.
Prag'da medya protestosuna on binler katıldı

Çekya’nın başkenti Prag’da on binlerce kişi, Başbakan Andrej Babiš hükümetinin kamu yayıncılarının finansmanını değiştirme planını protesto ederek Çek Televizyonu ve Çek Radyosu’nun bütçesinin hükümete bağımlı hâle gelmesinin yayın bağımsızlığını zayıflatacağını vurguladı.
Geniş açı: Hükümet, hanelerden alınan aylık 205 kronluk yayın ücretini kaldırarak kamu yayıncılarını doğrudan devlet bütçesinden finanse etmeyi planlıyor. Babiš, hükümetin kamu medyasını kontrol altına almak istediği yönündeki eleştirileri reddediyor.
Akciğer kanseri riskini yıllar öncesinden gösterebilen proteinler belirlendi
University College London ve Francis Crick Enstitüsü araştırmacıları, kandaki 14 proteinin birlikte değerlendirilmesiyle akciğer kanseri riskinin tanıdan beş yılı aşkın bir süre önce öngörülebileceğini ortaya koydu.
Ayrıntılar: Bulguları Cell dergisinde yayımlanan araştırmada, 48 binden fazla kişinin kan örnekleri makine öğrenimi yoluyla incelendi. Sonuçlar, sekiz ayrı veri kümesinde doğrulandı. Proteinlerdeki değişimlerin, kanser gelişmeden önce akciğerde oluşan iltihaplanmayı ortaya çıkarabileceği görüldü. Üzerinde çalışılan yöntemin, klinik kullanıma geçmeden önce ek doğrulama gerektirdiğinin altı çizildi.
178 kuruluşa siber saldırı
Siber güvenlik şirketi Report URI, aralarında BBC, CNN, Zoom, HSBC ve IKEA’nın bulunduğu 178 kuruluşa ait internet sitelerinde ziyaretçilerin kişisel ve mali bilgilerini hedef alan zararlı kod tespit edildiğini bildirdi.
Ayrıntılar: Zararlı kodların kredi kartı bilgilerini ele geçirmeyi, kripto para transferlerinde alıcı adreslerini değiştirerek ödemeleri saldırganlara yönlendirmeyi ve eski yazılımlı iPhone ile iPad’leri hedef almayı amaçladığı bildirildi.
COP31’de iklim ve sağlık çağrısı
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Türkiye Program Sorumlusu Tufan Nayır, Antalya’daki COP31’de sağlık risklerinin enerji, ulaşım ve yapılaşma politikalarında, iklim değişikliğinin ise sağlık politikalarında dikkate alınması çağrısında bulundu; zirvede alınan kararların somut adımlara dönüşmesi gerektiğini söyledi.
Ayrıntılar: Nayır, sıcak hava dalgaları ve sellerin yanı sıra orman yangınlarından yayılan partiküllerin de sağlık riski oluşturduğunu belirtti. Sıcaklık değişimlerinin hastalık taşıyan türlerin yayılım alanını genişletebileceğini söyleyen Nayır, erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesini, laboratuvar altyapısının güçlendirilmesini ve sağlık çalışanlarının eğitilmesini istedi.
Ayrıca: Sağlık sistemlerinin küresel karbon emisyonlarının yaklaşık yüzde 5’inden sorumlu olduğunun hesaplandığını belirten Nayır, emisyonları azaltma çalışmalarının hastanelerin yanı sıra enjektör ve tıbbi cihaz üretimi gibi tedarik süreçlerini de kapsaması gerektiğini söyledi.
Ekranların iklim krizi karnesi

USC Annenberg İletişim ve Gazetecilik Okulu ile Good Energy’nin 2021-2024 yılları arasında yazılmış 35 bin 120 senaryoyu incelediği araştırma, iklim değişikliğinin film ve televizyon yapımlarında daha sık ele alındığını ancak sistemsel çözümlerin bireysel eylemlere kıyasla çok daha az işlendiğini ortaya koydu.
Ayrıntılar: İklimle bağlantılı anahtar kelimelerin senaryolarda yer alma oranı önceki araştırmaya göre %14 artarak %3,2’ye yükseldi. İklim temalı 100 hikâyenin %87’sinde krizin etkilerine, %66’sında ise nedenlerine yer verildi. Buna karşılık, incelenen tüm senaryoların yalnızca %10’u iklim çözümlerini konu aldı. Geri dönüşüm, bitki temelli beslenme ve elektrikli araç kullanımı gibi bireysel davranışlar senaryoların %7,8’inde işlenirken, yenilenebilir enerji ve karbon yakalama gibi sistemsel çözümlere yer verenlerin oranı %2,7’de kaldı.
Guterres'ten finansman uyarısı
BM Genel Sekreteri António Guterres, Antalya’da düzenlenen COP31’de, iklim değişikliğine uyum için kırılgan ülkelere sağlanan finansman üç katına çıkarılsa bile ihtiyacın yüzde 30’undan azının karşılanacağını söyledi.
Öte yandan: COP31 başkanlığı, tarafların görüşlerini özetleyen gayriresmî notu taraflara sundu. İklim finansmanı ve fosil yakıtlara ilişkin görüş ayrılıkları sürerken, iklim değişikliğine karşı en savunmasız ülkeler uyum çalışmaları ve yaşadıkları kayıp ve zararlar için daha fazla kamu kaynağı talep ediyor.
Hipopotam Fiona hayatını kaybetti

Cincinnati Hayvanat Bahçesi’nin 2017’deki erken doğumuyla dünya çapında tanınan hipopotamı Fiona, bir ziyaretçinin yaşam alanına düşürdüğü bereyi yutmasının ardından yapılan müdahalelere rağmen kurtarılamadı.
Ayrıntılar: Fiona’nın şapkayı sindirim sisteminden çıkarması için veteriner ekipleri kolonoskopi ve titreşim platformu gibi yöntemlere başvurdu. Hipopotamlarda operasyonun riskli olması nedeniyle alternatif müdahaleler denendi ancak Fiona kurtarılamadı. 2017’de altı hafta erken ve 13,2 kilogram ağırlığında doğan Fiona, hayvanat bahçesi çalışanlarının bakım ve iyileşme sürecini sosyal medyada paylaşmasıyla dünya çapında tanınmıştı.
OKUMAYA DEVAM EDİN
Lezzet ilk lokmadan çok önce başlıyor; çiğnerken değişiyor, yuttuktan sonra da devam ediyor. Koku duyusunun yemek deneyimindeki rolünü, burnumuzdan beynimize ulaşan yolculuğu ve mutfaktaki kimyasal süreçleri inceliyoruz.

Anthropic’in Claude’a yönelik sürekli ve gereksiz kötü muameleyi yasaklaması, “yapay zeka refahı” tartışmasını kullanıcı sözleşmesine taşıdı. Şirket, modelinin bilinçli olduğunu iddia etmiyor; ancak aldığı bu tedbir, makinelere insan özellikleri atfetmenin risklerini ve onlarla ilişkimizin kurallarını kimin belirlediğini tartışmaya açıyor.

Anthropic, 19 Kasım günü yalnızca beş ay önce halka açılan SpaceX’i geride bırakarak tarihin en büyük halka arzına imza attı. Öncü yapay zeka modeli geliştiren şirketler arasında halka açılan ilk şirket olan Anthropic’in halka arzı, sektör için bir kıstas belirlerken yatırımcıların yapay zeka sektörüne yönelik iştahının ilk kez doğrudan halka açık piyasalarda sınanmasına da olanak tanıdı.

Bir kadın için araba, yalnızca bir yerden başka bir yere gitmenin aracı olmayabilir. Bazen dışarıdaki dünyanın müdahalesinden uzaklaşabildiği, istediği müziği yüksek sesle dinleyebildiği, bağıra çağıra şarkı söyleyebildiği, öfkelenebildiği ya da yalnızca kendi başına kalabildiği bir alana dönüşebilir. Üstelik bu alanın en önemli özelliklerinden biri hareket etmesi. Direksiyon başındaki kişi, nereye gideceğine, ne zaman duracağına ve hangi yoldan ilerleyeceğine kendisi karar verir.




