Greenpeace Türkiye'nin İstanbul'daki beş market zincirinden aldığı 20 limon örneğinde toplam 144 pestisit çıktı; 4'ünde pestisit limitlerinin aşıldığı, tüm örneklerde ise birden fazla pestisit tespit edildiği açıklandı.

• Ayrıntılar: Aşım tespit edilen dört ürünün üçü BİM, biri Migros'tan gelirken CarrefourSA, ŞOK ve A101 örneklerinde limit aşımına rastlanmadı; Greenpeace, marketlerden tedarik zincirinde tam şeffaflık, kokteyl etkisine sıfır tolerans, daha katı kalıntı limitleri ve çiftçi refahının korunmasını talep etti.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, “Ailem Güvende” soruşturması kapsamında T24'ün internet sitesi ile sosyal medya hesaplarına, son bir yılda “118 LGBT propagandası niteliği taşıyan” haber yayımlandığı gerekçesiyle erişim engeli getirildiğini açıkladı; Siber Güvenlik Başkanlığı kararı uygulayarak siteyi erişime kapattı; T24'ün karara itirazı reddedildi.

• Açıklama: Aralarında Avrupa Gazeteciler Birliği Türkiye Temsilciliği, Gazeteciler Cemiyeti, Türkiye Gazeteciler Sendikası ve Uluslararası Basın Enstitüsü’nün de bulunduğu 13 basın meslek örgütü, T24’ün kapatılması kararını basın ve ifade özgürlüğüne yönelik ağır bir ihlal olarak nitelendirerek kararın geri alınmasını istedi. Ortak açıklamada, “Ailem Güvende” soruşturmasının basın ve ifade özgürlüğünü hedef aldığı; T24’e yönelik kapatma kararının yurttaşların haber alma hakkını da engellediği belirtildi.

Sağlık Bakanlığı’nın yayımladığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2025 Haber Bülteni'ne göre 2025’te canlı doğumların %59’u sezaryenle yapıldı; toplam hekime başvuru sayısı 1 milyar 138 milyonu aşarak kişi başına 13,2’ye ulaştı.

• Ayrıntılar: Primer sezaryen oranı %29,8 olurken bebek ölüm hızı binde 7,7, anne ölüm oranı 100 bin canlı doğumda 12,6 olarak kaydedildi.
• Bununla birlikte: Temel çocukluk aşılarında ülke genelindeki kapsayıcılık %92-94 aralığında seyrederken İstanbul’da bazı aşılarda oran %87-89’a kadar geriledi.

📌 11 Ekim Dünya Kız Çocukları Günü'nde #BirTerslikVar kampanyasını başlatan Koruncuk Vakfı, ekonomik eşitsizliklerin kız çocuklarının eğitimine etkisine dikkat çekiyor. TÜİK verilerine göre Türkiye'de kız çocuklarının %37,8'i yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında. Vakıf, eğitimden kopma riski taşıyan 10-18 yaş arasındaki kız çocuklarının ailelerinden ayrılmadan okumayı sürdürebilmesi için Aile Yanı Destek Programı'nı duyuruyor. Program eğitim, ulaşım, giyim, gıda gibi temel ihtiyaçları karşılarken rehberlik ve aile danışmanlığı da sunuyor. KORUNCUK yazıp 4717'ye SMS göndererek 100 TL'lik bağış yapabilirsiniz. Ayrıntıları buradan inceleyebilirsiniz.

Reuters’ın haberleştirdiği gizli halka arz izahnamesinde Anthropic, gelişmiş yapay zeka sistemlerinin insanlık için “felaket düzeyinde veya varoluşsal riskler” oluşturabileceği uyarısında bulundu.

• Ayrıntılar: 261 sayfalık izahnamenin yaklaşık 80 sayfası risk faktörlerine ayrıldı. Anthropic, modellerin kapatılmaya direnme, bilgi gizleme veya manipüle etme ve şantaja benzeyen davranışlar gösterebileceğini belirtti.
• Bununla birlikte: Şirketin geliri 2025’te 12 kat artarak yaklaşık 4,6 milyar dolara yükselirken faaliyet zararı 8 milyar doları aştı; halka arzın şirkete 2 trilyon doların üzerinde değer biçebileceği bildirildi.

UCLA araştırmacılarının Carbon Mapper uydu verileriyle yaptığı analiz, İstanbul Silivri’deki katı atık tesisinin saatte ortalama 7,4 ton (1,5 milyon benzinli SUV aracın emisyonuna denk) metan saldığını ortaya koydu.

• Ayrıca: Guardian'ın Antalya'da düzenlenecek COP31 öncesinde yayımladığı analizde Şile’deki tesiste ise saatte 4 ton metan sızıntısı tespit edildi. İzmir, Ankara ve Antalya’daki tesislerde de benzer sızıntılar görüldü.

Sibirya’daki veba araştırma merkezinde çalışan bir laboratuvar teknisyeninin ölümünün ardından Rus yetkililer incelemelerini sürdürürken, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Rusya’da daha geniş çaplı bir salgın belirtisi bulunmadığını açıkladı.

• Ayrıntılar: Rus yetkililer ölüm nedenini “nedeni belirlenemeyen zatürre” olarak açıklarken, çalışanın veba bakterisine maruz kalıp kalmadığı henüz doğrulanmadı; yaklaşık 200 kişinin tedbir amacıyla tıbbi gözlem altında tutulduğu bildirildi.
• Ayrıca: DSÖ, temaslıların belirlendiğini ve şu ana kadar hiçbirinde hastalık belirtisi görülmediğini açıkladı; veba araştırma merkezinde inceleme yapan biyolojik güvenlik ekibi de acil bir durum tespit etmedi. Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu akciğer vebası insandan insana bulaşabiliyor ve erken tedavi edilmediğinde ölümcül olabiliyor.

İngiltere’de NHS’e bağlı County Durham and Darlington Foundation Trust, meme kanseri tedavisindeki hataların ardından incelemeyi 2015’e kadar genişletme kararı aldı; bugüne kadar incelenen 539 vakanın 321’inde hastaların zarar gördüğü, bunlardan birinin hayatını kaybettiği belirlendi.

• Ayrıntılar: İncelemelerde 20 kadına gereksiz yere mastektomi uygulandığı, başka hastalarda gereksiz veya aşırı cerrahi müdahaleler ile geciken ya da atlanan kanser tanıları bulunduğu ortaya çıktı; incelemenin 2015’e kadar uzanması hâlinde yaklaşık 4.500 hastanın dosyasının ele alınması ve sürecin beş yıl sürmesi bekleniyor.

• Șef Kanji Kobayashi'nin İstanbul notları | apéro Cumartesi
• Eski bağlara özel tanım, Cantinery'de yeni menü | apéro gazete

WWF’nin "2026 Yaşayan Gezegen Raporu", son 52 yılda izlenen yaban hayatı popülasyonlarının ortalama büyüklüğünde %73 düşüş yaşandığını ortaya koyarken, bazı türlerdeki toparlanmanın doğru koruma çalışmalarının sonuç verebildiğini gösterdiğini belirtiyor.

• Ayrıntılar: Londra Zooloji Derneği işbirliğiyle hazırlanan rapor, 1970-2022 döneminde 5.790 omurgalı türüne ait yaklaşık 35.803 popülasyondaki değişimi inceliyor. En büyük düşüş %85 ile tatlı su ekosistemlerinde görülürken bunu karalar (%69) ve denizler (%59) izliyor.
• Öte yandan: Yeşil deniz kaplumbağası, mavi yüzgeçli orkinos, kaplan ve Afrika fili gibi türlerdeki iyileşmelere dikkat çeken WWF, gıda, enerji ve finans sistemlerinde dönüşüm sağlanması hâlinde doğanın toparlanabileceğini vurguluyor.

New York'taki savcılar, Cornell Üniversitesi'ndeki Chi Phi kardeşlik (fraternity) evinde Ekim 2024'te bir öğrencinin toplu tecavüze uğradığı iddiasına ilişkin soruşturmayı, olayla ilgili yeni iddiaların ortaya çıkmasının ardından yeniden başlattı.

• Ayrıntılar: Olay sırasında 20 yaşında olan öğrenci, Eylül ayında açtığı davada uyuşturulduğunu ve yaklaşık yedi saat boyunca birden fazla kişi tarafından cinsel saldırıya uğradığını öne sürdü; avukatına göre yedi şüpheliden yalnızca ikisi üniversiteden uzaklaştırıldı, hiçbiri gözaltına alınmadı.
• Açıklamalar: Tompkins County Bölge Savcısı Matthew Van Houten, öğrencinin dava dilekçesindeki anlatımının 2024'te polise verdiği ifadeden “belirgin biçimde farklı” olduğunu belirterek dosyayı yeniden inceleyeceklerini ve öğrencinin işbirliğiyle büyük jüriye sunmayı planladıklarını açıkladı.

ABD’nin New York eyaletinde bu yıl 100'ün üzerinde kızamık vakasının doğrulanmasının ardından Vali Kathy Hochul, salgınla mücadeleyi hızlandırmak amacıyla eyalet genelinde acil durum ilan etti.

• Ayrıntılar: Vakaların 101’i New York kentinin dışındaki bölgelerde, 7’si kentte görüldü. Kararla paramedik, ileri düzey acil sağlık çalışanı, eczacı ve ebelerin kızamık aşısı yapmasına izin verilirken hemşirelere de doktorların yanı sıra kızamık testi isteme yetkisi verildi.

Finlandiya, 300 hektardan fazla orman alanının yok edilmesine ilişkin çevresel kaygılar nedeniyle Google’ın Muhos ve Kajaani’de açmayı planladığı iki veri merkezindeki inşaat çalışmalarının durdurulmasını istedi.

• Ayrıntılar: Finlandiya Denetim Kurumu (LVV), Muhos’taki alanda zorunlu çevresel etki değerlendirmesi yapılmadan çalışma yürütüldüğünü belirterek ağaçların ve üst toprağın kaldırılması, yolların ve depolama alanlarının inşası gibi çevreyi önemli ölçüde değiştirecek faaliyetlerin 23 Ekim’e kadar durdurulmasını istedi. Google, proje hazırlıklarının kendi yüksek standartlarının gerisinde kaldığını kabul ederken, Finlandiya’daki veri merkezi yatırımları için 2027 ve 2028’de en az 13 milyar avro harcamayı planlıyor.

Dünya denizleri ve okyanusları geçen yıl 23 zettajul ısı emerek küresel yıllık enerji tüketiminin yaklaşık 40 katına eşdeğer rekor seviyeye ulaştı.

• Ayrıntılar: Copernicus Denizcilik Servisi'nin raporuna göre deniz seviyeleri 1999'dan bu yana yılda ortalama 3,8 milimetre yükselirken bu hız 2012-2025 döneminde 4,2 milimetreye çıktı; okyanuslar son 40 yılda yüzde 17 daha asidik hale geldi, Akdeniz ise her 10 yılda 0,32 derece ısındı.

İsviçre Buzul İzleme Ağı ve İsviçre Kriyosfer Gözlem Komisyonu’nun raporuna göre, Alpler’deki buzul hacmi son 5 yılda neredeyse %20 azaldı; yalnızca 2026’da buz kütlesinin %5’inden fazlası kaybedildi.

• Ayrıntılar: Kasım 2025-Nisan 2026 dönemindeki düşük kar yağışının ardından Mayıs-Eylül aylarında etkili olan sıcak hava dalgaları erimeyi hızlandırdı; donma sınırı 76 gün boyunca 4 bin metrenin üzerinde kaldı ve buzul kalınlığı ortalama 2,5-4 metre, bazı bölgelerde ise 10 metreye kadar azaldı. Allalin, Clariden, Aletsch ve Rhone buzulları 2026’da kayıtlardaki en yüksek erime miktarlarını yaşarken, raporda küçük buzulların bazıları için uzun vadede hayatta kalma olasılığının bulunmadığı belirtildi.

NASA’nın Apollo görevleri için yazılım geliştiren ekibe liderlik eden ve “yazılım mühendisliği” terimini ortaya koyan bilgisayar bilimcisi Margaret Hamilton, 90 yaşında hayatını kaybetti.

• Ayrıntılar: Hamilton ve ekibinin geliştirdiği, aşırı yüklenme durumunda en kritik görevlere öncelik veren yazılım, 1969’da Apollo 11’in Ay’a inişi sırasında bilgisayarın verdiği alarmın ardından görevin devam etmesini sağlamıştı. 1959'dan 1970’lerin ortasına kadar MIT’de çalışan Hamilton, 2016’da bilime ve uzay çalışmalarına katkıları nedeniyle Barack Obama tarafından Başkanlık Özgürlük Madalyası ile onurlandırılmıştı.

'Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), bu yılki El Niño’nun Aralık ayında zirve yapmadan önce güçleneceğini, Şubat 2027’ye kadar sürme olasılığının neredeyse %100 olduğunu ve en güçlü El Niño olaylarından biri olabileceğini açıkladı.

• Ayrıntılar: Orta ve doğu tropikal Pasifik’te deniz yüzeyi sıcaklıklarının Ekim-Aralık döneminde mevsim normallerinin 3,7 derece üzerine çıkması bekleniyor; bu değer, 2015-2016 dönemindeki 2,6 derecelik rekorun üzerinde. El Niño’nun küresel sıcaklıkları artırması ve yağış düzenlerini bozarak bazı bölgelerde kuraklık, bazılarında şiddetli yağışlara yol açması bekleniyor.
• Editörün notu: Son 40 yılın en güçlü El Niño alarmı: Pasifik ısınıyor, dünya yeniden şekilleniyor | Angst, Pelin Cengiz

Cadılar Bayramı için satışa sunduğu bir çocuk kostümünün Nazi toplama kamplarındaki mahkumların kıyafetlerini çağrıştırmasının ardından küresel çapta tepki gören Zara, kıyafetin tasarımının yol açmış olabileceği yanlış anlaşılmalardan üzüntü duyduğunu belirterek kostümü satıştan kaldırdı.

• Önemli ayrıntı: Mavi-beyaz dikey çizgili ceket ve pantolondan oluşan takımın eskitilmiş görünümü, dikenli teli andıran baskıları ve kolundaki yamalar, Nazi toplama kamplarında kullanılan kıyafetlere benzetilmişti.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) yayımladığı Global Health Estimates verilerine göre küresel yaşam beklentisi 2023’te 73,3 yıla çıkarak pandemi öncesindeki 73,4 yıla yaklaştı; ancak bulaşıcı olmayan hastalıkların ölümlerdeki payı %74’e çıktı.

• Ayrıntılar: Demans, 2000’de ölüm nedenleri arasında 19. sıradayken 2023’te beşinci sıraya yükseldi; demansa bağlı ölümler bu dönemde üç katına çıktı. 2019-2023 arasında depresyonun hastalık yükü yaklaşık %20, anksiyeteninki yaklaşık %45 arttı.

Okullar açıldı; artık akşamlar, hafta sonları ve evler yeniden ödevle dolacak. “O ödevler yapılacak!” Peki neden? Çocuğun ilgileriyle konuşuyor mu? Ona beceri kazandırıyor mu? Kendi başına bir şeyin peşine düşmesini sağlıyor mu? Uğraş edinmesini destekliyor mu? Eğitimin öğretmeni, sınavı, müfredatı, hatta okulun kendisini tartışmaya açtığımız bir dönemde, okulun en görünmez kurumlarından ödev üzerine düşünüyoruz.

Yazı: Metin V. Bayrak

Günümüzde eğitim, üç yaştan başlatılıp ilk, orta ve lise ile 12 yıl zorunlu hâle getirilmiş durumda. Helikopter ebeveynlik, çim biçme makinesi ebeveynliği, “eti senin kemiği benim” pedagojisinden “kızmayın, ikinci gelirse travmatize olur”a gelen pedagojik anlayışımızın içinde ödev nerede duruyor? Eğitimin öğretmeni, okulu, sınavı, müfredatı hatta okulun kendisini tartışmaya açtığımız bir dönemde, okulun belki de en “sıradan” olduğu için en görünmez kurumlarından biri olan ödev üzerine yeterince düşünüyor muyuz?

Benim çocukluğum Denizli’de geçti. İlkokulumuzun kütüphanesi var mıydı hatırlamıyorum. Olsa da bizim kütüphaneyle pek işimiz olmazdı. Varsa yoksa oyundu derdimiz. Okul biter bitmez bağda bahçede bir iş yoksa, annelerimiz beklemiyorsa bizi, soluğu ya Menderes’te alıp yüzerdik ya da meyve ağaçlarını kovalardık. Ortaokulda da okulun kütüphanesini, vardıysa bile, hatırlamıyorum. Sabahçıydım. Okuldan çıktıktan sonra kentin merkezindeki halk kütüphanesine giderdim. Çocuk işçi olarak kereste atölyesine gitmediğim zamanlarda kütüphanede hem ödevlerimi yapar hem dergileri, kitapları karıştırır; beğendiklerimi ödünç alırdım.

Denizli’nin üç büyük lisesinden birinde olmama karşın derslikten bozma minicik bir kütüphanemiz vardı. Üniversitede ise ders ve uyku dışında bütün zamanımı Hacettepe’nin Beytepe Kampüsü’nde 22.00’ye kadar açık kütüphanede geçirirdim. Kitaplar, kitapların içinde rastladığım isimler, kavramlar, olaylar, onların götürdüğü başka kitaplar, kavramlar, beni pinpon topu gibi oynarlardı. Öğrenmenin hazzını iliklerime değin hissederdim.

Ortaokul ve lisede her öğrenci dilediği bir dersten, dilediği konuda dönem ödevi alırdı. Ben de sevdiğim derslerden alır, özene özene yapardım. Lise sonda, artık felsefe okuyacağım için, yönetim şekilleri üzerine neredeyse lisans bitirme tezi kıvamında kırk sayfalık dönem ödevi hazırlamıştım. Ama diğer ödevler süner, kokardı, çalakalem son dakika, çoğu da kopya çekerek yapılırdı.

Yazıya kişisel bir hikayeyle başlamamın nedeni, öğrenmedeki rıza, merak ve içsel motivasyonun etkisini göstermek. Öğrenci ödev aracılığıyla araştırmanın stresini, heyecanını yaşamayı, bir işi belli bir zaman içinde belli bir formatta tamamlamayı da öğrenir. Ancak bütün bunların anlamlı olabilmesinin bir koşulu var: Öğrenenin, kendi öğrenmesinin öznesi olmaktan çıkarılmaması.

YAZININ DEVAMI