Türkiye ile Bulgaristan, Kapıkule'nin kuzeyinde 'Kapıkule/Kapitan Andreevo-Kuzey' adıyla yeni bir sınır kapısı açılması için çalışmalara başladı; projenin iki ülke arasındaki sınır geçiş kapasitesini artırması hedefleniyor.

• Ayrıntılar: İki ülke heyetleri yeni kapıya ilişkin anlaşma taslağını görüşürken yetkililer 11 Eylül'de kapının kurulması planlanan bölgede incelemelerde bulundu.

Türkiye, 15 yaş altına sosyal medya yasağını uygulamaya hazırlanırken yaş doğrulama için e-Devlet üzerinden token modeli gündemde. Çocukları sosyal medyanın zararlarından korumayı amaçlayan bu sistem, bütün kullanıcıların önce devletin kimlik altyapısından geçmesini gerektirebilir. Çocukları korumak amacıyla kurulan bu sistem, kullanıcıların kimliğiyle hesapları arasındaki bağı devletin elinde görünür hâle getirir mi? Yetişkinlerin anonimlik hakkı bundan nasıl etkilenecek?

Yazı: Ümit Alan

Yıl 1993. İnternet emekleme çağında. Neyi getirip neyi götüreceği henüz bilinmiyor ama yapıcı hayaller var: Dünya küresel bir köy hâline gelecek; fikirler özgürleşecek, demokrasiler güçlenecek.

Öyle olmadığını yaşayıp gördük nihayetinde ama bugünkü derdimiz başka. Tüm o hayallerin ve heyecanın ortasında New Yorker karikatüristi Peter Steiner, dönemin internetinin ruhunu özetleyen bir karikatür çiziyordu. Karikatürde biri bilgisayarın karşısında, diğeri onun yanında iki köpek vardı. Biri diğerine diyordu ki:

“On the internet, nobody knows you’re a dog.”(İnternette kimse senin köpek olduğunu bilmez.)

Tek karede internetin ruhu

5 Temmuz 1993 tarihli nüshada yayımlanan bu karikatür, The New Yorker tarihinin en çok paylaşılan ve yeniden basılan karikatürü oldu. O karikatürün tek cümleye sığdırdığı, internetin ruhunda başlangıcından beri olan şey yani anonimlik.

Aslında anonim kalma hakkı internetle gelen bir şey de değil. Sonuçta anonimlik demokratik bir gelenek. Hatta Ekim 1787 ve Ağustos 1788 tarihleri arasında ABD Anayasası’nın onayı için yazılan 85 makale de Publiustakma adıyla yazılan anonim metinlerdi.

• İnternet sadece anonim kalma hakkının başka türlü güvence altına alındığı yeni bir teknolojiydi. Troller, botlar, astroturf hareketler derken son yıllarda sıkça tartışılan bir kavram oldu bu.

Nihayetinde anonimlik hakkındaki düşüncelerim algoritmalarla düzenlenen sosyal medya öncesindeki kadar olumlu değil ama onun kaybının neye yol açacağı üzerine de iyi düşünmek gerek. Bu sonbahar, özellikle Türkiye ölçeğinde bunu tartışmak için haklı nedenlerimiz olacak.

YAZININ DEVAMI

🔎 Sapma. OVP'lerde yıllar içinde değişen büyüme ve enflasyon tahminleri bize ne söylüyor? Yaman Alp Ungan, EXANTE için geçmiş programların sicilini çıkarıyor.

⚖️ Haftanın tartışması: Kürtaj, Türkiye'de yasal ama erişilebilir mi? Melisa Gülbaş, Spektrum için güvenli kürtaja erişimin önündeki engelleri araştırıyor.

📈 Haftanın rehberi: Jeopolitik riskler nasıl okunur? Savaşın ya da siyasi krizin sonucunu tahmin etmek yerine hangi gelişmenin hangi fiyatı değiştireceğine bakmak mümkün mü? Eren Kuru, EXANTE okurları için jeopolitik gelişmeleri yatırım kararlarına çevirmenin çerçevesini sunuyor.

OpenAI, geçen hafta yayımladığı yeni yapay zeka modeli GPT-6 Astra’ya yönelik yoğun talebin altyapısı üzerinde yarattığı yük nedeniyle aylık 200 dolarlık ChatGPT Pro planına yeni abone kabul etmeyi geçici olarak durdurdu.

• Önemli ayrıntı: Sistemleri üzerinde en fazla yükü Pro abonelerinin yarattığını vurgulayan şirket, abonelik kabulüne ne zaman yeniden başlayacağını açıklamadı.

OpenAI, yapay zeka destekli sohbet robotu ChatGPT’nin yatırım bankacıları ve analistlere yönelik versiyonu ChatGPT for Financial Services’ı tanıttı.

• Ayrıntılar: GPT-6 Astra’dan güç alan hizmet, ChatGPT’yi LSEG, PitchBook ve Daloopa gibi sağlayıcıların finansal verileriyle aynı arayüzde buluşturuyor. Morgan Stanley ve Evercore ile birlikte geliştirilen ürün, kullanıcıların birden fazla kaynaktan araştırma yapmasına, finansal modeller oluşturmasına ve şirketlerinin kendi şablonlarıyla müşteri materyalleri hazırlamasına olanak tanıyor. Bilançolar, finansal tablolar ve şirket verilerini içeren veri setleri de sunan hizmete FactSet, S&P Global ve Preqin gibi mevcut kurumsal abonelikler de bağlanabiliyor.

Özgür Çelik, Üsküdar soruşturmasında ifade verdi: Yeni Parti İstanbul İl Başkanı Özgür Çelik, Üsküdar Belediye Başkanvekili seçiminin ardından AK Parti'ye geçen meclis üyesi Ayhan Aydın'ın savcı tarafından tehdit edildiği yönündeki iddiaları nedeniyle başlatılan soruşturmada şüpheli sıfatıyla ifade verdi.

• Açıklama: Çelik, Üsküdar'da yaşananların son iki yılda seçilmişlere yönelik yargı baskısından bağımsız olmadığını savundu; Aydın ise savcı tarafından tehdit edildiği iddiasını "tamamen kurgu" diye reddederek AK Parti'ye kendi iradesiyle geçtiğini söyledi.

Gezi davasında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası kesinleşen iş insanı Osman Kavala, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) 25 Ağustos tarihli ihlal kararını gerekçe göstererek yeniden yargılanma, cezasının infazının durdurulması ve tahliye talebiyle İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi'ne başvurdu.

• Bir adım sonrası: Mahkeme, Adalet Bakanlığı'ndan AİHM kararının Türkçe tercümesini istedi; metnin gönderilmesinin ardından Kavala'nın yeniden yargılama talebi esastan değerlendirilecek.

ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu'nun (BLS) verilerine göre tüketici fiyatları Ağustos'ta aylık %0,4 artarken yıllık enflasyon %3,4 ile Temmuz'a göre değişmedi; aylık artışta benzin fiyatlarındaki %3,9'luk yükseliş etkili oldu.

• Ayrıntılar: Gıda ve enerji hariç çekirdek enflasyon aylık %0,3 ile %0,2'lik beklentiyi aşarken yıllık bazda %2,5'ten %2,4'e geriledi.
• Geniş açı: Beklentiden güçlü aylık çekirdek enflasyon, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) 15-16 Eylül toplantısında faiz artıracağı yönündeki piyasa beklentilerini güçlendirdi.

Yemen hükümetinden bir kaynağın BBC'ye verdiği bilgiye göre İran destekli Husiler, stratejik Muha limanının ardından Babülmendeb Boğazı'ndaki Meyyun Adası'nı da ele geçirdi; Husiler adanın kontrolüne ilişkin henüz açıklama yapmadı.

• Neden önemli? Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasının ardından Suudi Arabistan petrol ihracatında Kızıldeniz güzergahına yönelirken Husilerin ilerleyişi, Asya ile Avrupa arasındaki ana ticaret yollarından Babülmendeb üzerindeki riski artırıyor.

Yurt dışındaki şirketlere kayıt dışı para aktarıldığı iddiasıyla yürütülen soruşturmada şüpheli sıfatıyla ifade veren eski Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Melih Gökçek'e geçmiş kayıtlarındaki 26 taşınmaz ile Almanya merkezli HAMAG şirketi soruldu; Gökçek taşınmazların çoğunu sattığını, altısının miras kaldığını, şirket ve para transferlerinden ise haberdar olmadığını söyledi.

• Ayrıntılar: Gökçek'in oğlu Ahmet Gökçek ve gelini Hülya Gökçek de aynı soruşturmada şüpheli sıfatıyla ifade verdi; iki isim yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı.
• Bir adım geriden: Soruşturma, Gökçek ailesinin Almanya'daki HAMAG şirketi üzerinden gayrimenkul yatırımları yaptığı ve Türkiye'den şirkete kayıt dışı para aktardığı iddiaları üzerine başlatılmıştı.

Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı, ülkenin doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı'na bağlayan Doğu-Batı boru hattının Riyad ve Medine bölgelerinde 10 Eylül'de birden fazla saldırıya uğradığını ve hattın tedbiren kapatıldığını açıkladı.

• Neden önemli? Doğu-Batı hattı, Hürmüz Boğazı'nı kullanmadan Suudi petrolünü Kızıldeniz'e taşıyan başlıca alternatif güzergah; Husilerin Babülmendeb çevresindeki ilerleyişiyle birlikte Suudi Arabistan'ın hem kara hem deniz ihracat yolları üzerindeki baskı arttı.

• Nedir? Müzikal. Süperstar Rachel Marron ve koruması Frank Farmer arasındaki zamansız aşk hikayesi bu defa sahnede. 2012'de Londra'nın West End'inde büyük beğeni toplayan prömiyerinden bu yana muhteşem koreografisi, etkileyici sahne tasarımı ve vokal performanslarıyla izleyicileri büyülemeye devam eden The Bodyguard – The Musical ilk kez ülkemize geliyor.
• Nerede? Zorlu PSM
• Ne zaman? 11-20 Eylül

Medikal teknoloji şirketi Stryker, Apple’ın karma gerçeklik gözlüğü Vision Pro için geliştirdiği SportSuite Vision uygulamasının Duke Health’te hayata geçirilen bir kalça artroskopisi sırasında cerraha yardımcı olmak için kullanıldığını açıkladı.

• Ayrıntılar: Uygulama, Temmuz ayında ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nden (FDA) kullanım izni almıştı. Cerrah, ameliyat sırasında Vision Pro üzerinden ortopedik cerrahi planlama araçlarını, artroskopi görüntülerini ve bilgisayarlı tomografi taramalarını görüş alanında istediği noktalara yerleştirerek takip edebildi. Böylece doktorun steril alandan ayrılmadan ve farklı ekranlara dönmeden ihtiyaç duyduğu bilgilere erişmesi sağlandı.

• Nedir? Festival. 14 Eylül’de Pedro Almodóvar’ın Bitter Christmas filminin gösterimi ile başlayacak festivalin seçkisinde uluslararası film festivallerinin öne çıkan yapımları farklı bölümlerde toplanırken, Türkiye sinemasına ayrılan “Orta Sınıflar Nereye Gidiyor?” başlıklı bölümde 7 film yer alıyor. Festival, Akbank Sanat işbirliğiyle sunulan ulusal ve uluslararası kısa film seçkileriyle de dikkat çekiyor.
• Nerede? Çeşitli mekanlar
• Ne zaman? 14-20 Eylül

Görevden uzaklaştırılan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu, eski Tuzla Belediye Başkanı Şadi Yazıcı'ya yönelik sözleri nedeniyle iki kez beraat ettiği davada "kamu görevlisine alenen hakaret" suçundan 2 yıl 1 ay hapse mahkum edildi; mahkeme TCK'nın 53. maddesinin uygulanmasına da hükmetti.

• Bir adım sonrası: Karar henüz kesinleşmedi ve istinaf ile Yargıtay denetiminden geçecek; 2 yıl 1 aylık ceza kesinleşirse bir yıldan uzun hapis cezası nedeniyle İmamoğlu seçilme yeterliliğini kaybedebilir, İBB Başkanlığının sona ermesi ise İçişleri Bakanlığı'nın başvurusu üzerine Danıştay'ın vereceği bir karara bağlı.
• Tepkiler: İstanbul Barosu, İBB Davası duruşmalarının gece yarısına kadar sürmesinin sanıkların yargılamaya etkili katılımını ve savunma hakkını zedelediğini belirterek mahkemeye başvurdu; duruşmaların makul saatlerde yapılmasını ve sanıkların yeterli dinlenme sürelerinin korunmasını istedi.

Seferihisar Cumhuriyet Başsavcılığı'nın belediyedeki imar ve inşaat işlemleri ile ihalelerde rüşvet ve usulsüzlük yapıldığı iddialarına ilişkin soruşturmasında haklarında gözaltı kararı verilen 48 şüpheliden 43'ü gözaltına alındı.

• Bir adım geriden: Soruşturmanın önceki aşamalarında Seferihisar Belediye Başkanı İsmail Yetişkin'in de aralarında bulunduğu 12 kişi tutuklanmış, Yetişkin görevden uzaklaştırılmıştı.
• Ayrıntılar: Savcılık, belediyeyle bağlantılı bazı kişi ve kuruluşların inşaat ve imar işlemleri karşılığında menfaat sağladığına ve yaklaşık 6 milyon liralık rüşvet alışverişi yaptığına ilişkin deliller bulunduğunu bildirdi.

6 Şubat depremlerinde 35 kişinin hayatını kaybettiği Ezgi Apartmanı davasında 11 sanıktan sekizine hapis cezası verilirken üç sanık beraat etti; pastane işletmecileri Sami Kervancıoğlu ve Mustafa Pekel 8'er yıl hapse mahkum edilerek tahliye edildi.

• Ayrıntılar: Savcılığın "olası kast"tan cezalandırılmalarını istediği Kervancıoğlu ve Pekel "bilinçli taksirle birden fazla kişinin ölümüne ve yaralanmasına neden olma" suçundan hüküm giyerken fenni mesul Mehmet Tekin 6 yıl 8 ay, beş kamu görevlisi ise 4 yıl 5 ay 10'ar gün hapis cezası aldı.
• Tepkiler: Yakınlarını kaybeden aileler cezaların olayın ağırlığıyla orantılı olmadığını savunarak kararı protesto etti; ailelerin avukatları hükmü istinaf ve gerekirse Yargıtay'a taşıyacaklarını açıkladı.

Gazeteci Nagehan Alçı, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin kendisine Abdullah Öcalan için İmralı Cezaevi içinde ev konforunda bir yapı inşa edildiğini ve Öcalan'ın "statü" talebi nedeniyle henüz buraya geçmediğini söylediğini aktardı.

• Ayrıntılar: Alçı'nın aktardığına göre Bahçeli, Öcalan'ın süreç kapsamında oluşturulan kurulların faaliyete geçmesini ve kendisinin de bu yapılarda görev almaya başlamasını beklediğini söyledi; Alçı, açıklamaları Bahçeli'nin bilgisi ve yayımlama izniyle aktardığını belirtti.
• Bir adım geriden: Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, Aralık 2025'te İmralı'da Öcalan için "villa ya da özel konut" inşa edildiği veya tahsis edildiği yönündeki haberleri "gerçek dışı" diye yalanlamıştı.

Fenerbahçe, Roma ile 1-1 biten Şampiyonlar Ligi maçının ardından istifasını açıklayan Teknik Direktör İsmail Kartal'ın görevine devam edeceğini duyurdu; Kartal, bugün Gaziantep FK maçı hazırlıkları kapsamında takımın başında antrenmana çıkacak.

• Bir adım geriden: Kartal maçın ardından “bir daha asla geri dönmemek kaydıyla” istifa etmiş, Başkan Aziz Yıldırım kararı kabul etmemişti; Cuma günkü antrenmana çıkmayan Kartal, Futbol Direktörü Oğuz Çetin'le görüşmesinin ardından ilk etapta istifasından dönmemişti.
• Ayrıntılar: Yıldırım, istifa kararında maç sırasında Kartal'ın kafasına atılan su şişesinin etkili olduğunu savunmuş; kulüp, şişeyi atan taraftarın tespit edilerek hakkında seyirden men tedbiri uygulandığını açıklamıştı.

Çin'de kene teması sonrası ateş şikayetiyle izlenen 3.163 hastanın %10,4'ünde daha önce tanımlanmamış Asya uzun boynuzlu kenesi nairovirüsü (ALTNV) tespit edildi; virüs tek başına görüldüğü hastalarda çoğunlukla halsizlik, sindirim sistemi sorunları ve trombosit düşüklüğüne yol açtı.

• Ayrıntılar: ALTNV'nin tek başına görüldüğü 56 hastanın tamamı iyileşirken ALTNV ile Dabie bandavirüsünün birlikte tespit edildiği 38 hastadan yedisi hayatını kaybetti; araştırma, ölümlerin ALTNV'den kaynaklandığını göstermiyor.