🐟 Bir sabah uyanıp yeryüzünde tek bir ağaç kalmadığını hayal edelim. Peki ya bu hayal sualtında gerçek oluyorsa? Endişeye mahal yok. Kötü gidişatı tersine çevirecek bir koruma planımız var. Akdeniz Koruma Derneği’nin kurucusu ve başkanı Zafer Kızılkaya, binlerce yıllık insan ve deniz ilişkisini, Türkiye tarihinin en büyük biyoçeşitlilik kaybının nedeni ve nasılını anlattı. |

🐟 Yağmurlu bir günde, İstanbul’un iki yakasında, denizin kokusunu içinize çekebileceğiniz iki balıkpazarını ziyaret ettik: Kadıköy ve Beyoğlu. Geçmişte şehrin en hareketli noktalarından olan balıkpazarlarının bugünkü durumu, İstanbul'un sosyokültürel ve ekonomik dönüşümüne de ayna tutuyor. |

^{Osmanlılar'dan bugüne: İstanbul'da balık. İllüstrasyon: Zeynep Gözütok.}

🐟 Balığın İstanbul'daki yolculuğunu Tarih ve Tarif'in yaratıcısı Ceren Bozkurt anlattı. Tarihî anekdotlar, mutfak gelenekleri ve bugünün koşullarına bakarak İstanbul'un kaybolan balık çeşitlerini hatırladık. | , Ceren Bozkurt

🐟 Aylin Örnek, nam-ı diğer Aylak Lakerda, lakerda söz konusu olduğunda önem kazanan göç yolları, su sıcaklığı, tuz oranı ve doku dengesi gibi lezzeti belirleyen teknik bileşenleri adım adım açıkladı; lakerdanın İstanbul mutfağındaki yerini, Sinop’taki geleneksel pratiklerle karşılaştırmalı olarak ele aldı. |

🐟 Yemek kültürü araştırmacısı Gamze İneceli'yle Galata'daki evinde biraraya geldik. Gri ve yağmurlu bir İstanbul gününde Boğaz'ın balık bolluğu, Eski İstanbul'un balıkçı meyhaneleri ve bugünün sofra adetleriyle rakının kültürel temsiline dair bir sohbet ettik. Asmalı Cavit'in lakerdasına dair notları da burada bulabilirsiniz. |

Tıp dergisi The Lancet'in 35 uzmandan oluşan komisyonu, 204 ülke ve bölgenin verilerini inceleyerek 2100 yılına kadar insan sağlığına yönelik en büyük 17 tehdidi belirledi; bunlar arasında obezite, iklim değişikliği, antibiyotik direnci, ruh sağlığı sorunları, hava kirliliği, yetersiz beslenme ve salgınlar bulunuyor.

• Ayrıntılar: Araştırmacılar, her tehdidin gelecek 75 yılda ne kadar sağlık kaybına yol açabileceğini ve alınacak önlemlerle bu kaybın ne kadarının engellenebileceğini hesapladı. En çarpıcı tahminlerden biri obeziteye ilişkin: Etkili politikalarla 2025-2100 döneminde dünya genelinde toplam 23,1 milyar sağlıklı yaşam yılı kaybının önlenebileceği öngörülüyor. Bu hesap, hastalık, engellilik veya erken ölüm nedeniyle kaybedilebilecek sağlıklı yaşam yıllarına dayanıyor.
• Öte yandan: Komisyon, nükleer savaş ve yapay zekanın kötü amaçlarla kullanılmasını da 17 tehdit arasında sayıyor. Gerçekleşme olasılıkları görece düşük değerlendirilen bu iki riskin, ortaya çıkmaları durumunda insanlığın varlığını tehdit edebilecek sonuçlar doğurabileceği belirtiliyor.
• Neden önemli? Rapor, gelecekteki sağlık krizlerini önlemek için hastalıkların tedavisine odaklanmanın yeterli olmadığını; iklim politikaları, eğitim, gelir eşitsizliği ve teknolojik risklerin de sağlık politikalarının bir parçası olarak ele alınması gerektiğini vurguluyor.

• Londra rotası: Borough Market’tan Bermondsey Street’e | apéro Cumartesi
• 'Maçakızı'na veda, MICHELIN Töreni Aralık'ta | apéro gazete

🐟 Modern mutfak trendleri arasında da başı çeken antik dünyanın fermente balık sosu garumun bir çeşidi olarak da bilinen "garos"la tanıştık. Galimi Çınarlı Kırsal Kalkınma ve Turizm Derneği'nin çalışmalarıyla Slow Food'un Ark of Taste listesine giren Marmara Adası'nın yerel lezzeti garosun tarihî, arkeolojik ve sosyolojik arka planına baktık. Ada halkının aile yadigarı tariflerle nasıl garos yaptığını öğrendik. |

Canlandıranlar Derneği tarafından bu yıl “Daha Neler!” temasıyla 14'üncüsü düzenlenen Canlandıranlar Uluslararası Film Festivali, 19-25 Ekim tarihleri arasında animasyonun farklı seslerini, biçimlerini ve üretim süreçlerini biraraya getiriyor.

• Ayrıntılar: Festival programında yerli ve uluslararası olmak üzere toplam 82 film yer alıyor. Türkiye animasyon mirasını gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla restore edilen 1969 yapımı Amentü Gemisi Nasıl Yürüdü? filminin yenilenmiş kopyası da ilk kez festivalin ödül töreninde gösterilecek.

Fanzin üreticileri ve okurları, özgür ve özgün yayıncılığı desteklemek ve dayanışmayı büyütmek üzere 18 Ekim'de Beyoğlu'ndaki Parma Kültür’de biraraya gelecek.

• Ayrıntılar: Mecrasızlığa ve yayıncılığın metalaştırılmasına karşı bağımsız üretimi sürdürmeye çalışan fanzincileri buluşturan etkinlik, sermayeden bağımsız yayıncılık pratiklerini desteklemeyi amaçlıyor.
• Editörün notu: Fotokopiden dijitale: Hüseyin Serbes ile 'Türkiye’deki Punk Fanzinlerinin Kültürel Antropolojisi' üzerine | Deniz Aytekin, Duende

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum'un, seçimlerin Mart veya Nisan 2028'de yapılmasının büyük ölçüde netleştiğini söylemesi, Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel ve Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan'ın tepkisini çekti.

• Ayrıntılar: Seçimlerin öne alınması için TBMM'de 360 milletvekilinin oyuna ihtiyaç olduğunu hatırlatan Özel, Uçum'un açıklamasının Meclis'in iradesini yok saydığını savundu. Kendi partilerinin böyle bir karara destek vermeyeceğini belirten Özel, Uçum'a “Hangi pazarlıktan haberdarsın?” diye sordu.
• Öte yandan: Saadet Partisi lideri Arıkan, seçim tarihine karar verme yetkisinin Cumhurbaşkanı Başdanışmanı'nda değil, TBMM'de olduğunu vurgulayarak “Meclisi sadece noter makamıymış gibi bir noktaya getirdiler. Seçilmişlerin yönettiği bir Türkiye'yi inşa etmemiz lazım, atanmışların değil” dedi.

🌧️ Sel. İstanbul'da dört kişinin hayatını kaybettiği sağanak yağışlar, kentin dere yatakları üzerine kurulu yapılaşmasını ve iklim krizine hazırlığını yeniden gündeme taşıdı. Pelin Cengiz, Angst için İstanbul'un yıllar içinde kaybolan derelerinin izini sürdü. Canlı Gündem'de ise yağmurun felakete dönüşmesini önlemek için iklime dirençli kentlerin nasıl oluşturulabileceğini inceledik.

📰 Haftanın tartışması: Medyasız dönem. T24'e erişim engeli ve Halk TV'nin yönetiminin TMSF'ye devredilmesi, Türkiye'de gazeteciliğin geleceğini yeniden tartışmaya açtı. Gökçer Tahincioğlu, Spektrum için 12 Eylül'den bugüne uzanan örgütsüzleşmenin medya üzerindeki etkilerini yazdı. Melisa Gülbaş ise gazetecilerin meslek örgütlerinden ne beklediğini sordu.

👤 Haftanın portresi: Abdülmelik el-Husi. Yemen'in siyasi ve askerî dengelerinde belirleyici bir güce dönüşen Husi lideri, kamuoyu karşısına nadiren çıkmasına rağmen bölgenin en etkili aktörlerinden biri. Faik Bulut, Spektrum için babasından devraldığı dinî mirası, ağabeyinin siyasi projesini ve savaşlarla şekillenen liderliğini anlattı.

⛽ Haftanın sorusu: ABD'nin akaryakıt krizi Putin'e nasıl yaradı? Donald Trump'ın Rusya ile yaptığı dizel tedarik anlaşması, Washington'da Cumhuriyetçiler ile Demokratları ortak bir itirazda buluşturdu. Emircan Yaman, EXANTE için yükselen akaryakıt fiyatlarının Trump'ı neden Moskova'ya yönelttiğini ve anlaşmanın ABD'nin Ukrayna politikasına olası etkilerini inceledi.

📈 Haftanın göstergesi: Tahvil faizi. ABD'den Japonya'ya, İngiltere'den Fransa'ya uzun vadeli tahvil faizleri rekor seviyelere yükselirken artan kamu borçlanma ihtiyacı ve enflasyon endişeleri küresel ekonominin gündeminde. Ekonomist Erhan Aslanoğlu, EXANTE için yükselişin nedenlerini ve bu gidişatı nelerin durdurabileceğini değerlendirdi.

🎟️ Haftanın okuması: Etkinlik ekonomisi. Festivaller, fuarlar ve kültür-sanat etkinlikleri kentlere ziyaretçi ve ekonomik hareketlilik kazandırırken kamusal alanların kullanımı ve mahalle yaşamı üzerindeki etkileri de tartışılıyor. Elif Bayram, Soli için şehirlerin birer etkinlik sahnesine dönüşmesinin yarattığı fırsatları ve etkinlikler sona erdiğinde geriye ne kaldığını sorguladı.

🏠 Haftanın teknolojisi: HomeView. Apple, yeni akıllı ev ekranı HomeView ile evdeki cihazları tek merkezden yönetmeyi hedefleyen ürün ekosistemini genişletti. Doğa Yurduneri, Quando için teknoloji devinin akıllı ev pazarına neden şimdi ağırlık verdiğini ve yeni ürünlerinin rekabette nasıl bir konum yaratabileceğini inceledi.

Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM), 17 Ekim Cumartesi günü beklenen kuvvetli sağanak nedeniyle İstanbul, Kocaeli, Sakarya, Yalova ve Bursa için turuncu, Ankara ve İzmir'in de aralarında bulunduğu 36 il için sarı kodlu uyarı yayımladı.

• Ayrıntılar: İstanbul'da yağışların özellikle öğle saatlerinden sonra Anadolu Yakası'ndaki Beykoz, Şile, Ümraniye, Pendik, Tuzla, Sancaktepe, Çekmeköy ve Sultanbeyli ilçelerinde şiddetlenmesi bekleniyor. Yetkililer sel, su baskını, heyelan ve ulaşımda aksamalara karşı uyardı.
• Bir adım geriden: İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), Salı gününden bu yana devam eden yağışlarda Boğaz çevresi ile Avrupa Yakası'nın kuzey ve orta kesimlerine metrekare başına 130-278 kilogram yağış düştüğünü, mahsur kalan 622 kişinin kurtarıldığını açıkladı.

İstanbul 45. Asliye Hukuk Mahkemesi, CHP'nin Özgür Çelik'in il başkanı seçildiği 2023 İstanbul İl Kongresi'nin iptali istemiyle açılan davada, ilgili dosyaya ilişkin Yargıtay kararının beklenmesine hükmederek duruşmayı 30 Nisan 2027'ye erteledi.

• Bir adım geriden: Mahkeme, Eylül 2025'te Özgür Çelik ve yönetimini tedbiren görevden uzaklaştırarak Gürsel Tekin başkanlığında geçici bir heyet görevlendirmiş, 17 Eylül 2026'da ise tedbir kararını kaldırarak heyetin görevine son vermişti.

Murat Ağırel, Aylin Kotil ve Sarıgül'ün oğullarına gözaltı kararı: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın kara para aklama ve tehdit iddialarına ilişkin soruşturmasında gazeteci Murat Ağırel, siyasetçi Aylin Kotil ve milletvekili Mustafa Sarıgül'ün iki oğlu dahil altı kişi hakkında gözaltı kararı verildi; beş kişi gözaltına alındı.

• Ayrıntılar: Almanya vatandaşı iki kişinin şikayetiyle başlayan soruşturmada, Türkiye ve yurt dışında kurulan şirketler aracılığıyla yüksek miktarda para aklandığı ve şikayetçilerin tehdit edildiği öne sürüldü. Hakkında gözaltı kararı bulunan Emir Sarıgül'ün henüz gözaltına alınmadığı bildirildi.
• Açıklama: Mustafa Sarıgül, iddiaları reddederek konunun ticari bir anlaşmazlıktan kaynaklandığını savundu; gazeteci Timur Soykan ise Ağırel'in kendisine iletilen belgeleri araştırdığını, yeterli bulmadığı için haberi yayımlamadığını söyledi.

Tutuklu İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu, İBB davasındaki savunmasının üçüncü gününde, CHP davalarının siyasi değil yolsuzluk davaları olduğunu savunan Kemal Kılıçdaroğlu'na “Senin alnını karışlarım” sözleriyle tepki gösterdi; davanın siyasi gerekçelerle açıldığını savundu.

• Ayrıntılar: İmamoğlu, İBB'nin önceki AK Parti yönetimine ilişkin incelemelerinde 33 dosyada toplam 2,5 milyar dolarlık kamu zararı tespit edildiğini öne sürdü. İçişleri Bakanlığı'nın söz konusu dosyaları belediyeden alarak şikayetçi olmalarını engellediğini iddia etti.
• Öte yandan: Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı, İmamoğlu'nun 15 Ekim'deki duruşmada yargı mensuplarını hedef aldığı belirtilen sözleri nedeniyle kamu görevlisine hakaret suçlamasıyla yeni bir soruşturma başlattı.

Bulgaristan Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov, Karadeniz'de ticari gemilere yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırılarının ardından NATO'dan ülkeye savaş uçakları ve İHA savunma sistemleri konuşlandırılmasını resmen talep ettiklerini açıkladı.

• Ayrıntılar: 13 Ekim'de Bulgaristan kıyıları açıklarında iki ticari gemi İHA saldırılarının hedefi oldu; gemilerden biri batarken 11 denizci kayboldu. Bulgaristan, Rusya'nın büyükelçisini Dışişleri Bakanlığı'na çağırdı.

İngiltere'de bulunan ve 1924'te Londra Doğa Tarihi Müzesi koleksiyonuna alınan 120 milyon yıllık kafatası fosilinin, Avrupa'da ilk kez izine rastlanan megaraptor grubundan yeni bir dinozor türüne, Invictibellatrix amberina'ya ait olduğu belirlendi.

• Ayrıntılar: Yaklaşık bir asır boyunca incelenmeden saklanan fosilin bilgisayarlı tomografiyle analiz edilmesi sonucu tanımlanan etçil dinozorun 3-4 metre uzunluğunda, 1,5 metre yüksekliğinde ve 10-20 santimetrelik pençelere sahip olduğu tahmin ediliyor. Araştırmanın başyazarı Cassius Morrison, kaplan boyundaki bu dinozorun T. rex'ten bile daha tehlikeli olduğunu savundu.

Washington Post, ABD Başkanı Donald Trump'ın Beyaz Saray'da inşa ettirdiği balo salonu için 333 milyon dolar bağış toplandığını yazdı; ABD merkezli teknoloji şirketleri Nvidia ve Apple, 25'er milyon dolarla en yüksek bağışı taahhüt edenler arasında yer aldı.

• Ayrıntılar: Trump'a yakınlığıyla bilinen Adelson ailesi ve Dish Network'ün kurucu ortağı Charles Ergen de 25'er milyon dolar bağış taahhüt ederken Alphabet/Google 22 milyon, Laura & Isaac Perlmutter Vakfı 20 milyon, Comcast ise 7,5 milyon dolarla listede yer aldı.
• Öte yandan: Gazetenin ulaştığı belgeler 10 bin doların üzerinde bağış yapan 67 kişi ve kurumu kapsarken Beyaz Saray daha önce 37 bağışçının adını açıklamış ancak bağış miktarlarını paylaşmamıştı.

Fransa'da bir siber saldırı yüzlerce marketin soğutma sistemlerini uzaktan ısıtarak tonlarca gıdanın çöpe gitmesine neden oldu. Akıllı buzdolaplarından otomobillere, yataklardan su arıtma tesislerine kadar gündelik hayatı internete bağlayan teknolojiler, verimlilik sağlarken yeni bağımlılıklar ve kırılganlıklar da yaratıyor. Peki hayatı kolaylaştırmak için her şeyi birbirine bağlarken neleri gözden kaçırıyor olabiliriz?

Yazı: Ümit Alan

İki yıl kadar önce şehir dışında bir toplantıdayım. Aniden akıllı saatimde bir bildirim belirdi. Gönderen bir insan değildi. Evdeki buzdolabıydı. Kapısının son birkaç dakikadır açık unutulduğunu bildiriyordu. Hemen, o saatte evde bulunduğunu bildiğim kayınvalideme mesaj atıp durumu haber verdim. Gelen cevap ilginçti: “Ben buzdolabının kapısını açmak bir yana, birkaç saattir mutfağa bile girmedim” diyordu.

Çok geçmeden durum anlaşıldı. O sırada 6-7 yaşlarında olan kızım, gizlice mutfağa girip bir dondurma aşırma operasyonuna girişmiş ama kapıyı tam kapatamayınca, yüzlerce kilometre uzakta olan babasına bizzat buzdolabı tarafından ispiyonlanmıştı. Üstelik babasına, yani bana da “nesnelerin interneti” olgusunu orada burada anlatmak için tatlı bir anekdot kazandırmıştı.

Fransa’da yaşanan siber saldırı

Her şeyi birbirine bağlayan teknoloji her zaman böyle tatlılıklar yapmıyor elbette. 12 Ekim 2026 sabahı Fransa’da yaşanan siber saldırıyı duymuş olabilirsiniz. Ülkenin dört bir yanında market çalışanları mağazalara girdiğinde garip bir manzarayla karşılaşmıştı. Pizzalar yumuşamış, etler kokmaya başlamış, balıklar çözülmüş, dondurmalar erimişti.

Sonradan anlaşıldı ki, bir gece önce birileri, uzaktan ve tek seferde, yüzlerce mağazanın soğutma sistemine girip dolapları “buz çözme” moduna almış ve sıcaklığı 50 dereceye kadar çıkarmıştı. Sonuçta tonlarca gıda, sırf ısıtıldığı için çöpe gitmiş, raflar boşalmıştı. Fransa hükümetine göre ilk iki günde etkilenen mağaza sayısı 700 civarındaydı.

YAZININ DEVAMI