Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Başkanı Nail Olpak, ABD’nin Çin’e uyguladığı ek tarifelerin Çin ihracatını ASEAN, Afrika, Ortadoğu ve AB pazarlarına yönelttiğini ve bu kaymanın Türkiye’nin yakın coğrafyadaki ihracat pazarlarında rekabet baskısını önemli ölçüde artırdığını ifade etti.

• Perspektif: 2025 yılında Çin’in ABD’ye ihracatı %29 daralırken, Afrika’ya ihracatı %25,9, ASEAN’a ihracatı %13,6, Ortadoğu’ya ihracatı %9,7, AB’ye ihracatı ise %8,6 artış gösterdi.
• Editörün önerisi: Çin'in fiyat rekabetine karşı Türkiye nasıl bir strateji izlemeli? | Emircan Yaman, EXANTE

İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye imalat PMI Eylül ayında 0,2 puan düşüşle 47,9’a gerilerken, endeksin 50 eşik değerinin altında kaldığı dönem 30 aya ulaştı.

• Ayrıntılar: İSO tarafından konuyla ilgili yapılan açıklamaya göre Ortadoğu’daki savaşın yarattığı belirsizlik ve zayıf talep nedeniyle toplam yeni siparişlerdeki düşüş Ağustos ayına göre bir miktar hızlanırken, yeni ihracat siparişleri de geriledi. Siparişlerdeki zayıflık üretimin üst üste 4’üncü ay azalmasına yol açarken, üretimde Ağustos ayına kıyasla daha belirgin düşüş yaşandı.

Pelin Cengiz

Eylül ayında yaşanan gelişmeler, Borsa İstanbul tarihinin en büyük fon skandalının 7 portföy yönetim şirketine ait 131 yatırım fonunun borsada koordine işlemler ve yapay fiyat mekanizmalarıyla manipüle edilmesi esasına dayandığını gösterdi. Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) derinleşen büyük fon skandalı kapsamında aldığı kararlar ve adli süreçteki son gelişmeler, piyasada milyarlarca liralık usulsüzlük ve manipülasyon iddialarını gündemin ilk sırasına taşıdı.

Türkiye sermaye piyasalarında çok boyutlu bir sarsıntıya yol açan bu skandal, doğrudan sermaye piyasası araçları, TEFAS fonları ve manipülatif hisse hareketleri üzerinden yürütülen 850 milyar TL büyüklüğünde bir borsa manipülasyonu operasyonu olarak nitelendirilebilir. Yüz binlerce yatırımcıyı doğrudan etkileyen ve adli makamlarla SPK tarafından tasfiye sürecine alınan bu skandalda neler yaşandı özetleyelim.

SPK’nın aldığı kararlar krizin fitilini ateşledi

SPK’nın 28 Ağustos 2026 tarihli kararı, Türkiye sermaye piyasalarında patlak veren ve 455 binden fazla tekil yatırımcıyı doğrudan etkileyen devasa bir fon skandalının fitilini ateşledi. SPK, bazı portföy yönetim şirketlerinin fonlarına, ellerinde tuttukları sığ hisse senetlerini yıl sonuna kadar belirli bir takvim dahilinde satma zorunluluğu getirdi.

• Düzenlemenin amacı, fonların sığ hisselerde manipülatif şekilde büyümesini engellemekti ancak bu zorunlu satış baskısı piyasada ters tepti.

Skandalın merkezindeki portföy yönetim şirketleri halka açıklık oranı ve işlem hacmi düşük borsa hisselerinde karşılıklı işlemlerle yapay fiyat oluşumu sağladı. Bazı hisse senetlerinin değerleri 8 ay gibi bir sürede yüzde 3 binin, bazı fonlarda yüzde 10 binin üzerinde yapay olarak yükseltildi.

SPK incelemelerinde Katılımevim (Pusula Portföy fiili dolaşımdaki payların yüzde 25,59'unu taşıyordu), Gündoğdu Gıda (yüzde 38,67 pozisyon) ve Destek Finans Faktoring (Tera Portföy yüzde 39,41 pozisyon) gibi borsa şirketlerinin hisselerindeki işlemler soruşturma konusu oldu. Mekanizma, kağıt üzerindeki bu devasa kârların nakde dönüştürülmek istenmesiyle tıkandı.

DEVAMINI OKU

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) eski Başkanı ve mevcut Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu Başkanı İbrahim Ömer Gönül, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen fon soruşturması kapsamında şüpheli sıfatıyla savcılığa ifade verdi.

• Arka plan: Gönül, 2022- 2026 yılları arasında SPK Başkanlığı yaptı. Soruşturma kapsamında incelenen sermaye piyasası işlemlerinin önemli bölümü Gönül’ün SPK Başkanlığı dönemine denk geliyor.

Prof. Dr. Burak Arzova

Yılmaz Erdoğan'ın yazıp yönettiği ve başrolünde oynadığı 2005 yapımı ‘Organize İşler’ filmini sanırım çoğunuz hatırlarsınız. İstanbul'un arka sokaklarında geçen, dolandırıcılar, mafya ve masum insanların yollarının kesiştiği eğlenceli komedi filmi, her ne kadar bugün yaşadığımız ‘Organize Dolandırıcılık’ı çağrıştırsa da aslında tüm yaşananlar karşısında son derece masum kalan, bence oldukça başarılı bir komedi.

Filmin jenerik müziği ise Nil Karaibrahimgil’e ait. Fonzi Dolandırıcılığı ortaya çıktığı günden bugüne, bu jenerik müzik başımın içinde dönüp duruyor.

Muhtemelen dünya finans tarihine geçecek bir dolandırıcılıkla karşı karşıyayız.

Organize suç, maddi çıkar veya güç elde etmek amacıyla en az üç kişinin hiyerarşik bir yapı, iş bölümü ve süreklilik içinde bir araya gelerek suç işlemesine verilen isim. Her yeni gün yüzüne çıkan bilgilerle görüyoruz ki ‘Fonzi Dolandırıcılığı’ içerisinde iş insanlarının, siyasetçilerin, akademisyenlerin ve denetim otoritelerindeki kilit kişilerin yer aldığı son derece büyük ve adeta oya ile işlenmiş çok katmanlı bir yapı var. Tüm bunların ortaya çıkarılması elbette başta Adalet Bakanlığımız olmak üzere savcılarımızın işi. İşin bu tarafı zaten bir şekilde yürüyor.

Fonzi dolandırıcılığının ortaya çıkardığı en önemli şeylerden biri, ‘liyakatsizliğin egemen olduğu’ yapının bağıra bağıra gelen bu faciayı göremediği ya da görmezden geldiği gerçeği bence.

DEVAMINI OKU

Sosyalist Enternasyonal’in güncel üye listesinde CHP çıkarılırken YENİ Parti Türkiye’den “tam üye” olarak eklendi; Medyascope, CHP’nin üyeliğinin Etik Komite kararıyla askıya alındığını bildirdi.

• Bir adım geriden: Sosyalist Enternasyonal, CHP’deki “mutlak butlan” kararının ardından Özgür Özel’e destek vermiş; YENİ Parti’nin Temmuz’daki kuruluşundan sonra da partiyle yakın işbirliğini sürdüreceğini açıklamıştı.
• Bilgi notu: Güncel listede Türkiye’den YENİ Parti tam üye, DEM Parti ise danışman üye olarak yer alıyor.

İfade Özgürlüğü Derneği’nin (İFÖD) Türkiye’deki erişim engeli kararlarını izleyip belgeleyen EngelliWeb projesinin X hesabına erişim engeli getirildi; İFÖD’ün duyurduğu kararın ardından X, hesabı henüz Türkiye’den görünmez kılmadı.

• Bir adım geriden: EngelliWeb’in kurucularından Prof. Dr. Yaman Akdeniz’in X hesabı da 24 Eylül’de 5651 sayılı Kanun’un 8/A maddesi kapsamında “millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması” gerekçesiyle erişime engellenmişti.

OpenAI’ın aylık 500 dolarlık yeni ChatGPT Pro 500 paketi Türkiye’de App Store üzerinden 26 bin 499 TL’den satışa çıktı; paket, 28 bin 75,50 TL’lik net asgari ücretin yaklaşık %94’üne denk geliyor.

• Ayrıntılar: Pro 500, Pro 100 ve Pro 200’e göre daha yüksek kullanım hakkı sunuyor ve GPT-6 Astra’nın daha hızlı çalışan “Ultrafast” sürümüne erişim sağlayan tek bireysel Pro paketi. Türkiye’de App Store fiyatları Go için 249,99 TL, Plus için 999,99 TL, Pro 100 için 5 bin 299,99 TL, Pro 200 için 9 bin 999,99 TL ve Pro 500 için 26 bin 499 TL olarak listelendi.

İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye imalat PMI Eylül ayında 0,2 puan düşüşle 47,9’a gerilerken, endeksin 50 eşik değerinin altında kaldığı dönem 30 aya ulaştı.

• Ayrıntılar: İSO tarafından konuyla ilgili yapılan açıklamaya göre Ortadoğu’daki savaşın yarattığı belirsizlik ve zayıf talep nedeniyle toplam yeni siparişlerdeki düşüş Ağustos ayına göre bir miktar hızlanırken, yeni ihracat siparişleri de geriledi. Siparişlerdeki zayıflık üretimin üst üste 4’üncü ay azalmasına yol açarken, üretimde Ağustos ayına kıyasla daha belirgin düşüş yaşandı.

Greenpeace Türkiye'nin İstanbul'daki beş market zincirinden aldığı 20 limon örneğinde toplam 144 pestisit çıktı; 4'ünde pestisit limitlerinin aşıldığı, tüm örneklerde ise birden fazla pestisit tespit edildiği açıklandı.

• Ayrıntılar: Aşım tespit edilen dört ürünün üçü BİM, biri Migros'tan gelirken CarrefourSA, ŞOK ve A101 örneklerinde limit aşımına rastlanmadı; 20 üründe toplam 144 pestisit tespit edilirken Greenpeace, marketlerden tedarik zincirinde tam şeffaflık, kokteyl etkisine sıfır tolerans, daha katı kalıntı limitleri ve çiftçi refahının korunmasını talep etti.

Rönesans Altyapı ile ABD merkezli veri merkezi şirketi Digital Realty, Türkiye’de yeni nesil veri merkezleri geliştirmek ve işletmek üzere ortaklık kurdu.

• Ayrıntılar: Ankara Temelli’de 22 MW’ın üzerinde IT kapasitesine sahip ilk fazın inşaatı başlarken ortaklığın uzun vadede 200 MW kapasiteye ve 3 milyar dolara kadar yatırım büyüklüğüne ulaşması hedefleniyor.

Google, yapay zekada yavaşlama çağrılarına rağmen yeni modeli Gemini 4 Argon’u piyasaya sürdü; şirket modelin kodlama, matematik ve siber güvenlik testlerinde Claude ve ChatGPT ile benzer ya da daha iyi performans gösterdiğini savundu.

• Bununla birlikte: Bloomberg’e konuşan sektör kaynakları Argon’un performansına şüpheyle yaklaşırken Google bu yıl daha önce, sonuçları beklentileri karşılamadığı için piyasaya sürülmeyen yeni bir Gemini sürümü duyurmuştu.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, silahlı kuvvetlerdeki general ve amiral sayısının %20 azaltılacağını doğruladı; Virginia’daki konuşmasında ordunun “artık woke bir kurum olmadığını” söyledi ve Pentagon’daki kültürel dönüşümü sürdürme sözü verdi.

• Ayrıntılar: Hegseth ayrıca insansız hava araçları, robotik sistemler ve yapay zekayı kapsayacak dört yıldızlı bir Otonom Savaş Komutanlığı ile Savunma Bakanlığı bünyesinde Dinî İşler Ofisi kurulacağını duyurdu.
• Bir adım geriden: Hegseth göreve geldiğinden bu yana üst düzey askerî kadrolarda görevden almalara giderken çeşitlilik programlarını da kaldırdı.

ABD merkezli bellek çipi üreticisi Micron’un mali dördüncü çeyrek geliri, yapay zeka altyapısında kullanılan bellek çiplerine yönelik güçlü talebin etkisiyle yıllık bazda 11,3 milyar dolardan 54,2 milyar dolara yükseldi.

• Ayrıntılar: Şirketin net kârı 3,2 milyar dolardan 37,7 milyar dolara çıkarken veri merkezi gelirleri 11 kat artarak 18 milyar dolara ulaştı.
• Beklentiler: Micron, yeni mali yılın ilk çeyreğinde 61,5 milyar dolar gelir beklediğini açıkladı; analist beklentisi 57 milyar dolardı.
• Geniş açı: Yapay zeka işlemcilerinde kullanılan yüksek bant genişlikli bellek (HBM) talebindeki artış üzerine şirket, üretim kapasitesini genişletmek için 250 milyar dolarlık yatırım programı yürütüyor.

Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) verilerine göre Avro Bölgesi’nde mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı Ağustos ayında yıllık bazda 0,1 puan artışla %6,4 seviyesine yükseldi.

• Ayrıntılar: Geçen yılın aynı ayıyla karşılaştırıldığında işsiz sayısı Avro Bölgesi’nde 267 bin, AB’de 348 bin arttı.

Politico’nun haberine göre ABD yönetimi, yükselen akaryakıt fiyatlarını düşürmek için Avrupa Birliği (AB) ülkelerinden stratejik rezervlerindeki 120 milyon varil dizeli 180 gün içinde piyasaya sürmelerini istedi.

• Ayrıntılar: Habere göre ABD Enerji Bakanı Chris Wright’ın sunduğu teklif, Trump’ın ABD’den dizel ihracatını kısıtlama seçeneğine alternatif olarak değerlendiriliyor. Talep edilen miktar, AB ülkelerinin yaklaşık 315 milyon varillik stratejik dizel rezervinin üçte birinden fazlasına karşılık geliyor.
• Perspektif: ABD’nin baskısının arkasında küresel dizel arzındaki daralma bulunuyor. Rusya dizel ihracatına uyguladığı yasağı Ekim sonuna kadar uzatırken, Çin de Hong Kong ve Makao dışındaki pazarlara yakıt ihracatını durdurdu. Ortadoğu’da savaşın rafineri ve sevkiyatlar üzerindeki etkisiyle Avrupa’da dizel fiyatları ton başına bin 500 USD’ye yaklaşırken ABD’de perakende dizel fiyatları galon başına 6,50 USD seviyesine çıktı.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerinin TL’ye dönüşüm desteğinde 1 Ekim’de başlayacak yeni uygulamanın talimatını yayımladı.

• Ayrıntılar: Yeni sistemde firmaların 1 ay boyunca döviz almama taahhüdü kaldırılacak ve bunun yerine likit döviz varlıklarının net satış hasılatı veya aktif büyüklüğünden yüksek olana oranının %10’u aşmaması şartı getirilecek. Firmaların destek kapsamında bir yıl içinde satabileceği döviz tutarı, yıllık faaliyet kârı ile 12 aylık işgücü maliyetinin toplamından oluşan katma değer tutarıyla sınırlandırılacak ve bir firmanın yıllık toplam destek tutarı 100 milyon TL’yi aşamayacak.
• Ayrıca: Yurt dışı kaynaklı dövizini TCMB’ye satan firmalara uygulanan destek oranı 31 Ocak 2027’ye kadar %3 olarak devam edecek. Uygulamadan 2023’ten bu yana 44 bin firma yararlanırken, destek alan firmaların toplam ihracatçı firmalar içindeki payı 2026’da %34’e ulaştı.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) toplam rezervleri 25 Eylül ile sona eren haftada 3,2 milyar USD azalışla 171,2 milyar USD seviyesine geriledi.

• Ayrıca: Aynı haftada net uluslararası rezervler 2,4 milyar USD azalışla 53,4 milyar USD'ye gerilerken, swap hariç net rezervler ise 3,2 milyar USD azalışla 39,9 milyar USD'ye düştü.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde, Avro Bölgesi’nde enflasyonun 2027 ve 2028 yıl sonunda birkaç ay önce tahmin ettiklerinden daha yüksek olacağını ve bu sapmada enerji fiyatlarının çok etkili olduğunu ifade etti.

• Öte yandan: Avro Bölgesi’nde yıllık enflasyon Ağustos ayında %3,2’ye yükselirken, enerji enflasyonu ise %14,3’e çıkarak Ocak 2023'ten bu yana en yüksek seviyesini kaydetmişti. Aynı dönemde enerji ve gıda hariç çekirdek enflasyon ise %2,4 ile beklentilere paralel kaydedildi.

ABD’de Fed’in en çok takip ettiği enflasyon göstergesi olarak da bilinen çekirdek PCE Ağustos ayında aylık bazda %0,2, yıllık bazda %3 ile piyasa beklentilerine paralel artış gösterdi.

• Ayrıca: Aynı dönemde kişisel harcamalar %0,9 ile beklentilerin üzerinde artarken, kişisel gelirler ise %0,2 ile piyasa beklentilerinin altında gerçekleşti.