Türkiye hava kirliliğinde 28 sıra yükseldi: İsviçre merkezli hava kalitesi teknolojisi şirketi IQAir’in 2025 Dünya Hava Kalitesi Raporu’na göre Türkiye’de PM2.5 değeri 15.3’ten 19.2’ye çıktı ve ülke, en kirli ülkeler sıralamasında 67. sıradan 39'a yükseldi; Avrupa’da ise hava kirliliği en yüksek 4. ülke oldu.

• Ayrıca: Rapora göre Avrupa’da ölçüm yapılan yerleşimler arasında hava kirliliğinin en yüksek olduğu 10 yerden 5'i de Türkiye’de. Avrupa sıralamasında Iğdır havası en kirli şehir olurken onu Buca (İzmir) takip etti. 4. sırada, Gödekli (Iğdır), 6. sırada Konya ve 9. sırada Düzce hava kirliliğinin en yüksek olduğu yerler arasında öne çıktı. Bu, Türkiye’deki 3 milyondan fazla insanın Avrupa’nın en kirli havasını soluduğu anlamına geliyor.

Somerset’teki Gough Mağarası ve Türkiye’de Pınarbaşı’ndan çıkarılan kalıntılarda yapılan yeni genom analizleri, köpeklerin en az 14 bin yıl önce Avrupa ve Batı Asya’da insanlarla birlikte yaşadığını ortaya koydu.

• Ayrıntılar: Kalıntılar Geç Üst Paleolitik döneme tarihleniyor ve köpeklerin tahmin edilenden binlerce yıl önce evcilleştirildiğine; balık başta olmak üzere insanlara benzer gıdalar tükettiğine ve insanların köpekleri aktif olarak beslediğine işaret ediyor.

TÜİK verilerine göre Türkiye’de 2024 yılında toplam seragazı emisyonu %5,3 artarak 584,5 milyon ton karbondioksit eşdeğerine ulaşarak rekor kırdı; artışta fosil yakıt politikalarının etkisi öne çıktı ve enerji sektörünün payı %71,8 olarak ölçüldü.

• Ayrıntılar: Kişi başı emisyon 2024’te 6,8 ton karbondioksit eşdeğerine yükseldi; enerji sektörü emisyonları %5,6 artışla 419,9 milyon ton, endüstriyel işlemler ve ürün kullanımı %7 artışla 75,7 milyon ton olarak kaydedildi. Tarım sektörü emisyonları %2,4 artışla 73,5 milyon ton, atık sektörü ise %3,9 artışla 15,4 milyon ton seviyesine ulaştı.

Metin Göktepe anısına verilen 29. Metin Göktepe Gazetecilik Ödülleri'nin kazananları açıklandı; Yazılı Haber Ödülleri Aposto'daki “Yeni 'Türk Beşleri'yle tanışın: Kurusıkıdan dönüştürülmüş silah piyasasında Türkiye'nin rolü ne?” haberiyle Hazar Dost'a ve T24'teki “AYM'den 10 Ekim Katliamı'nda ölen Veysel Atılgan hakkında tek cümlelik karar: Yaşam hakkı ihlal edilmedi” haberiyle Cengiz Anıl Bölükbaş'a verildi.

• Ayrıntılar: Abdurrahman Gök, Çiğdem Toker, Gökçer Tahincioğlu, Nazım Alpman, Nurcan Bilge Gökdemir, Özlem Akarsu Çelik, Sultan Özer ve Timur Soykan'dan oluşan Jüri Özel Ödülü Ayşegül Başar (Bianet), Eylem Nazlıer (Evrensel), Cemre Demircioğlu, Zeynep Şentek, Craig Shaw ve Vedat Örüç ("Yeşilden Griye" dosya haberi) arasında paylaştırılırken Görüntülü Haber Ödülü Emre Şimşek (T24) ve Elifcan Yüksel 'e (Halk TV), Fotoğraf Ödülü Adnan Bilen'e (Mezopotamya Ajansı), Yerel Gazetecilik Ödülü ise Akın Bodur'a (İskenderun SES) verildi.
• Ayrıca: Metin Göktepe’nin doğum günü olan 10 Nisan’da düzenlenecek törende gazetecilere yönelik baskılara dikkat çeken “Tutuklu gazeteciler ve saldırı altındaki gazetecilik” başlıklı Jüri Özel Ödülü, Metin Göktepe’nin annesi Fadime Ana’ya takdim edilecek.

İTÜ Afet Yönetimi Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ömer Ekmekcioğlu, İstanbul ilçelerinin sel risklerini yapay zeka kullanarak belirlediklerini, İstanbul’un yüzey alanının yaklaşık %10’unun yüksek tehlike altında olduğunu ve en yüksek riskli ilçelerin Fatih, Gaziosmanpaşa, Bağcılar, Güngören ve Beyoğlu olduğunu söyledi.

• Ayrıntılar: Çalışmada riskin daha fazla olduğu Avrupa Yakası’nda Esenler, Güngören, Bağcılar ve Fatih gibi yoğun nüfuslu merkez kuşağı ilçeleri öne çıkıyor. Anadolu Yakası’nda ise Üsküdar, Ümraniye, Ataşehir ve Kadıköy’de risk görece daha düşük ancak yine yüksek.

Vikipedi, editörlerinin tamamen yapay zekayla makale üretmesini yasakladı.

• Ayrıntılar: Platform, makale içeriği oluşturmak veya makaleyi yeniden yazmak için büyük dil modellerinin kullanılmasını yasaklarken bazı editoryal süreçlerde yapay zeka kullanımını serbest bıraktı. Editörlerin son düzeltmeleri yapmak ve bu düzeltmeleri makaleye dahil etmek gibi süreçlerde yapay zekadan faydalanabileceği vurgulandı.

OpenAI’ın, yaşları doğrulanan yetişkin kullanıcıların yapay zeka destekli sohbet robotu ChatGPT ile erotik sohbetler yapmasına olanak tanıyacak “Yetişkin Modu” özelliğini kullanıma sunma planlarını tamamen rafa kaldırdığı bildirildi.

• Ayrıntılar: İlk olarak Ekim ayında duyurulan modun çıkışı, şirket içindeki hararetli tartışmaların ardından birkaç kez ertelendi. Financial Times’ın haberine göre son hamle, OpenAI’ın dikkat dağıtıcı ürünlerden uzaklaşarak asıl odak noktasına, yani kurumsal kullanıcılar ve yazılım geliştiricilere dönme stratejisinin bir parçası olarak yapıldı.

• Türkiye'de gıdayı nasıl iyileştiririz? | apéro Cumartesi
• Kayseri pastırmasına AB tescili, Asya'nın en iyileri | apéro gazete

Flaman Yeşiller Partisi Başkanı Aimen Horch, aşırı kâr eden petrol ve gaz şirketlerinden“Trump vergisi” alınması çağrısında bulundu; sağlanacak gelirin yeşil enerjiye yatırılması halinde enerji faturalarında istikrar sağlanacağını belirtti.

• Ayrıntılar: Enerji fiyatlarındaki artışın Ortadoğu’da yaşananlarla bağlantılı olduğunu ve Trump ile Netanyahu’nun politikalarının şirket kârlarını artırdığını savunan Horch, mevcut hükümetin fosil yakıtlara bağımlılığını eleştirerek, güvenli ve bağımsız enerji için güneş ve rüzgar yatırımlarının önemini vurguladı.

AB Enerji Sorumlusu Dan Jørgensen, 27 ülkenin enerji bakanlarıyla yapılan olağanüstü toplantı sonrası Avrupa’nın “çok ciddi” ve uzun süreli bir enerji kriziyle karşı karşıya olduğunu açıkladı.

• Ayrıntılar: Jørgensen, petrol tasarrufu için kısa vadede uçakla yapılan seyahatlerin azaltılması, evden çalışma, otoyollardaki hız sınırlarının düşürülmesi ve toplu taşımanın teşvik edilmesi gibi önlemler alınması gerektiğini, uzun vadede ise yenilenebilir enerji yatırımlarının iki katına çıkarılması ve enerji bağımsızlığının güçlendirilmesi gibi adımlar atılmasının önemini vurguladı.

Geçen yıl 2014 yılından bu yana programda yer alan ve kuir filmlerden oluşan “Nerdesin Aşkım?” bölümünü kaldırdığı için yapılan boykot çağrısının ardından 2026'da bu bölümü yeniden programa almayı planladıklarını açıklayan İstanbul Film Festivali programında bu yıl da “Nerdesin Aşkım?” seçkisine yer verilmemesi tepki çekti.

• Açıklama: Çok sayıda sinemasever yaptıkları paylaşımlarda festivali organize eden İKSV'den bu konuda açıklama yapmasını talep etti. Festival yönetimi, geçen yıl şu yazılı açıklamada bulunmuştu: “Birçok izleyicimiz için özel bir anlam taşıyan ‘Nerdesin Aşkım?’ bölümünün bu yıl festivalde görülememiş olması, bir temsil eksikliği ve geri adım olarak değerlendirildi. Bu duyguyu ve gelen tepkileri içtenlikle önemsiyor, önümüzdeki yıl bu bölümü yeniden programa almayı planlıyoruz.”

Birleşmiş Milletler ve Dünya Meteoroloji Örgütü'nün son raporuna göre 2015-2025 arasında şimdiye dek ölçülen en yüksek sıcaklıklar kaydedildi; bu dönem, okyanusların benzeri görülmemiş şekilde (son 20 yılda, önceki 45 yılın ortalamasına kıyasla iki kattan fazla) ısındığı ve hava olaylarının daha aşırı hâle geldiği bir periyod olarak tarihe geçti.

• Açıklama: BM Genel Sekreteri António Guterres, küresel iklimin alarm verdiğini vurgulayarak, bu rekor sıcaklıkların tesadüf olmadığını, gezegenin sınırlarının ötesine itildiğini ve acilen harekete geçilmesi gerektiğini belirtti.
• Bilgi notu: İnsan faaliyetleri sonucu atmosfere salınan karbondioksit, metan ve azot oksit gibi sera gazları, enerji dengesizliğine yol açarak okyanuslarda, karalarda buzulların erimesine ve enerji birikimine neden oluyor; toplam enerji fazlasının yalnızca %1’i atmosferi ısıtırken, %91’i okyanuslar %5'i karalar tarafından emiliyor.

Greenpeace Türkiye, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik çatal, bıçak, tabak ve pipet gibi ürünlerin piyasaya arzını yasaklamayı hedefleyen taslağına destek için “Plastik Kirliliğine Karşı Son Adımı Birlikte Atalım” kampanyasıyla kamuoyuna imza çağrısı yaptı.

• Ayrıntılar: Greenpeace, taslağın etkili olması için “üretim yasağı” ve “Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR)” maddelerinin de eklenmesi gerektiğini vurguladı. Kuruluşa göre yalnızca kullanım yasağı yeterli değil; üretim devam ettiği sürece plastik kirliliği farklı yollarla sürüyor ve yükü kamu ile doğa taşıyor.

Yeni bir araştırmaya göre, plastikleri esnek hâle getirmek için kullanılan DEHP ve DiNP adlı iki ftalat, 2018’de dünya genelinde yaklaşık iki milyon prematüre doğuma ve 74 bin yenidoğan ölümüne katkıda bulunmuş olabilir.

• Ayrıntılar: Araştırma, DEHP ve DiNP’nin plasentayı etkileyerek prematüre doğumu tetikleyebileceğini öne sürüyor ve özellikle Afrika, Orta Doğu ve Güney Asya’daki plastik endüstrilerinin büyümesiyle sağlık yükünün arttığını belirtiyor. Araştırmacılar, endüstrinin tehlikeli kimyasalları daha az bilinen analoglarla değiştirmesinin sağlık risklerini azaltmadığını ve ftalatların bir sınıf olarak dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.
• Nedir? Oyuncaklardan gıda ambalajlarına, kişisel bakım ürünlerinden tıbbi cihazlara kadar pek çok üründe bulunan ftalatlar, hormon üretim mekanizmasını etkileyen endokrin bozucu kimyasallar olarak tanımlanıyor ve gelişim, üreme, beyin, bağışıklık sorunlarıyla ilişkilendiriliyor; bebeklerde solunum, beslenme ve gelişim problemleri riskini artırdıkları biliniyor.

Waterloo Üniversitesi’nde görev alan bilim insanları, kanser tedavisi sonrası sık görülen bir komplikasyon olan şişkinlik ve sıvı birikimini iyileştirmek için kullanılan devasa kurulu cihazların yerini alabilecek, akıllı telefon boyutunda giyilebilir bir ürün geliştirdi.

• Ayrıntılar: Kolluk formundaki cihaz, hastaların şişkinliği prize takılı yerleşik ekipmanlara bağlı kalmadan tedavi etmesine olanak tanıyor. Mevcut kompresyon cihazları, hastaların tedavi sırasında oturmasını gerektiriyor. Üniversite ekibi, kompresyon cihazlardaki tüm bileşenleri kompakt ve giyilebilir bir üniteye entegre ederek bu gerekliliği ortadan kaldırıyor. Uzun ömürlü bir pille çalışan sistem, bir gecelik şarjla 8 saat pil ömrü sunuyor.

Muğla’nın Milas ilçesinde Akbelen Ormanı çevresindeki acele kamulaştırma çalışmalarına karşı yapılan protesto gerekçesiyle gözaltına alınan İkizköy Muhtarı Nejla Işık'ın kızı Esra Işık, mahkeme heyetine "görevini yaptırmama" ve "hakaret" suçlamasıyla çıkarıldığı mahkemece tutuklanarak cezaevine gönderildi.

• Ne olmuştu? YK Enerji’nin kömür madeni sahasını genişletme planı kapsamında alınan 679 parsel tarım arazisini kapsayan kamulaştırma kararına karşı 96 yurttaşın açtığı davada 30 Mart’ta bilirkişi keşfi yapılmış; köylüler sürecin kendilerine bildirilmeden ve jandarma eşliğinde yürütüldüğünü belirterek itiraz etmişti.

Geçen yıl hayatını kaybeden gazeteci Yücel Sönmez ve Sevilma Zeytinyağları’nın kurucusu Güven Eken'in ortak hayali olan "dünyanın ilk zeytinyağı kütüphanesi" İzmir Seferihisar'da kapılarını açtı.

• Ayrıntılar: Raflarında Türkiye ve dünyanın farklı bölgelerinden getirilen yaklaşık 90 çeşit zeytinyağı bulunan kütüphanenin özel sistemi sayesinde yağlar küçük musluklarla tadılabiliyor. Yücel Sönmez Zeytinyağı Kütüphanesi'nde Anadolu’nun farklı bölgelerinden gelen yerel çeşitlerin yanı sıra Kuzey Amerika, Afrika ve Avrupa yağları da yer alıyor.

Hayatın ilk yarısı için haritalarımız var. Okuldan işe, bekarlıktan evliliğe, oradan ebeveynliğe geçişin yolları çizili. Ama hayatın ikinci yarısına geçiş böyle değil. İlk yarıyı düzenleyen kurumlar ve kurallar, bu eşiktekileri yarı yolda bırakıyor. Öte yandan belki tarihte ilk kez, hayatın ikinci yarısına daha sağlıklı ve daha uzun bir ömür yaşama potansiyeliyle adım atan nesiliz. Peki bu öncü rolü, bu eşikteki deneyimimizi yeniden düşünmek için nasıl kullanabiliriz?

Yazı: Elvan Omay

Daha önce tanımadığım üç kişiyle bir odadaydım. Her biri, benim de iyi bildiğim bir ruh hâlini ifade ediyordu: "Eskiden herkes bana 'ne kadar şanslısın' derdi," dedi 47 yaşındaki bir adam. "Şimdi ben adım atmazsam hiçbir şey olmuyor." 61 yaşındaki bir başkası ekledi:

"7/24 laptop kucağımdaydı. Bir gün baktım, hiç mail yok.”

54 yaşındaki bir kadın başını salladı:

"Kalan zamanı keşkelerle geçirmekten ödüm kopuyor. Yine bir mucize olsun da hayat bana gelmeye devam etsin istiyorum."

Bu duyguyu 20’li yaşlarda da yaşayabilirsiniz elbette. Ama 40’tan sonra bir yerlerde, bu his başka bir ağırlık taşıyor. 25 yaşında “Hayat bana gelmiyor” derken önünüzde bir yandan da sonu olmayan bir zaman varmış gibi hissedilebilir. İkinci yarının eşiğinde ise bu belirsizliğe farklı bir aciliyet; hatta kimi zaman panik duygusu eşlik edebilir.

Arkanızda zengin bir birikim vardır: Roller, ilişkiler, alışkanlıklar, unvanlar, kazançlar. Ama aynı zamanda bazı şeylerin ömrünü tamamladığını da hissedebilirsiniz; eski hedeflerinizin, önceliklerinizin, kimi anlam ve neşe kaynaklarınızın, sonsuz zaman algısının… Ve “iyi bir hayat”tan ne anladığınızın.

Bu his bir illüzyon değil; kişisel bir arıza da değil. Bu odadaki insanlar başarılıydı. Dışarıdan bakıldığında, hayatın ilk yarısının oyununu kazanmışlardı. Ama hepsi aynı rahatsız edici gerçekten bahsediyordu: Kendi dünyalarının ucuna gelmişlerdi ve sonrası için ellerinde harita yoktu.

YAZININ DEVAMI

TBMM Akran Zorbalığını Araştırma Alt Komisyonu’nun raporunda, 6-17 yaş grubundaki çocukların %13,8’inin akran zorbalığına maruz kaldığı; bu durumun mağdur, zorba ve tanık olan üç çocuğun her birinin hayatını olumsuz etkilediği belirtildi.

• Ayrıca: Raporda, zorbalığa maruz kalan öğrencilerin kısa vadede fiziksel sağlık problemleri, depresyon, uyku bozuklukları, mide bulantısı ve karın ağrısı gibi belirtiler yaşayabileceği belirtilirken, zorbalık yapan öğrencilerin okula bağlılıklarının zayıf olduğu vurgulandı.

Bill Cosby, 1972’de garsonluk yapan Donna Motsinger’e cinsel saldırıda bulunduğu gerekçesiyle Kaliforniya'da iki hafta süren mahkemede 59 milyon dolar tazminat ödemeye mahkum edildi; Cosby suçlamaları reddetti ve avukatı kararı temyize götüreceklerini açıkladı.