• Biyoteknoloji girişimi Exin Therapeutics, Anthropic’in Claude Sonnet modelinden güç alan bir yapay zeka ajanının, epilepsi araştırmasında kullanılan bir fare için tedavi seçip robotik düzenekle beyne enjeksiyon yaptığını duyurdu.

  • Ayrıntılar: Ajan, kendisine sunulan 19 gen terapisi seçeneğini değerlendirerek uygulanacak tedaviyi seçti ve üç bilimsel makaleden yararlanarak tedavinin beynin hangi bölgesine enjekte edileceğini belirledi. Kafatasını açma işlemi, veteriner cerrah tarafından yapılırken geri dönüşü olmayan her adım insan onayına bağlandı. Farenin operasyon sonrasında toparlandığı bildirildi. Tedavinin nöbetleri azaltıp azaltmadığı ise henüz belirlenmedi.

• Germanwatch ve NewClimate Enstitüsü’nün yayımladığı 2027 İklim Değişikliği Performans Endeksi’ne göre Türkiye, geçen yıla kıyasla bir sıra gerileyerek 64 ülke arasında 53. oldu. COP31’in diğer ev sahibi Avustralya ise 54. sırada yer aldı.

  • Ayrıntılar: Türkiye, sera gazı emisyonları ve enerji kullanımı kategorilerinde “düşük”, iklim politikalarında “çok düşük”, yenilenebilir enerjide ise “ortalama” performans gösterdi. Raporda, yenilenebilir enerjideki büyümeye ve Emisyon Ticaret Sistemi’ne rağmen kömür, petrol ve doğal gaz arama faaliyetlerinin sürmesi, fosil yakıtlardan çıkış politikasının bulunmaması eleştirildi. Türkiye’ye yeni kömür madeni ve santrallarına izin vermemesi, adil geçiş yol haritası hazırlaması ve 2053 net sıfır hedefiyle uyumlu emisyon azaltım hedefi belirlemesi çağrısı yapıldı.

  • Ayrıca: Endekste ilk üç sıra, hiçbir ülkenin yeterli performans gösterememesi nedeniyle yine boş bırakılırken Danimarka altıncı kez listenin başında yer aldı. Performansı en düşük ülkeler ise İran (68.), ABD (67.), Rusya (66.) ve Suudi Arabistan (65.) oldu.

• COP31 Müzakereler Başkanı ve Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, 10 Kasım’daki Küresel Elektrifikasyon Forumu’nda hedefe ulaşmak için elektrikleşmenin mevcut hızının dört katına çıkarılması gerektiğini söyledi.

  • Ayrıntılar: Türkiye, elektriğin küresel enerji tüketimindeki payını 2035’e kadar %35’e çıkarma hedefini zirvenin sonuç metnine taşımak için destek arıyor. Önerinin ek elektrik üretimini düşük karbonlu kaynaklardan karşılama şartı içermemesi eleştirilirken COP31 Başkanı Murat Kurum, fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefinin önceki zirvelerde zaten belirlendiğini söyleyerek öneriyi savundu.

  • Bununla birlikte: Gelişmekte olan ülkelerde temiz elektrik yatırımlarını desteklemek üzere Electrify Now Finance Coalition başlatıldı. Dünya Bankası, Avrupa Yatırım Bankası ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’nın da katıldığı girişim, ülkelerin finansman bulabilecek projeler hazırlamasına, yatırım risklerini azaltmasına ve düzenleyici engelleri aşmasına yardımcı olmayı amaçlıyor. İlk ortak çalışma programının 2027’de hazırlanması öngörülüyor.

• Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve Bulgaristan, COP31’de temiz kaynaklardan üretilen elektriğin Avrupa pazarlarına ulaştırılmasını ve bölgesel elektrik ticaretinin geliştirilmesini amaçlayan bir stratejik ortaklık anlaşması imzaladı.

  • Ayrıntılar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na göre elektrik; Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye ve Bulgaristan güzergahından Avrupa’ya taşınacak; anlaşma, şebekelerin entegrasyonunu ve sınır ötesi ticaret için gerekli teknik ve düzenleyici koşulların oluşturulmasını kapsıyor.

• Türkiye ve Avustralya'dan sivil toplum kuruluşları, 9 Kasım'da COP31 kapsamında Avustralya Pavyonu'nda düzenlenen etkinlikte iki ülkeyi fosil yakıtlardan çıkış için kendi ülkelerinde somut adımlar atmaya çağırdı.

  • Ayrıntılar: Etkinlikte yaklaşık 100 kuruluşun imzaladığı ortak mektubun talepleri kamuoyuyla paylaşıldı. Mektup, COP31 Başkanı Murat Kurum ile Müzakere Başkanı Chris Bowen'a hitaben yazıldı. Mektupta iki ülkeden güvenilir ulusal iklim yol haritaları hazırlaması, fosil yakıtlardan çıkışı hızlandırması, Adil Geçiş Mekanizması'nı ilerletmesi ve kirletenlerin bedel ödemesini sağlayarak iklim finansmanını artırması talep edildi.

• Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, Organ Bağışı Haftası dolayısıyla yaptığı açıklamada Türkiye’de yaklaşık 32 bin kişinin organ nakli beklediğini, 152 nakil merkezinde son bir yılda yaklaşık 5 bin nakil yapıldığını bildirdi.

  • Ayrıntılar: Geçen yıl kullanıma açılan dijital bağış sistemi üzerinden organ bağışı vasiyeti oluşturanların sayısı 188 bini aştı.

• Çanakkale'de restoran kültürüne yeni bir soluk | apéro Cumartesi

• Asador Etxebarri ilk sırada, Lucca Londra'da | apéro gazete

• İspanya’nın iki büyük sendikası UGT ve CCOO’nun 14 yıl sonra ilk kez birlikte çağrısını yaptığı genel grevde işçiler, ücret artışı ve konut krizine çözüm talebiyle iş bıraktı.

  • Ayrıntılar: Greve ülkenin iki büyük sendikası UGT ve CCOO’nun yanı sıra artan kiralara ve tahliyelere karşı örgütlenen kiracı grupları da destek verdi. Sendikalar greve geniş katılım olduğunu bildirirken İspanyol İş Dünyası Örgütleri Konfederasyonu, katılımın düşük kaldığını ve bölge ile sektörlere göre değiştiğini savundu. Madrid ve Katalonya’da bazı ana yollarda trafik durma noktasına geldi. İçişleri Bakanlığı, çeşitli olaylar nedeniyle onlarca kişinin gözaltına alındığını açıkladı.

• COP31 sırasında yayımlanan 2026 Küresel Karbon Bütçesi raporu, fosil yakıt kullanımı ve ormansızlaşma gibi arazi kullanımındaki değişikliklerden kaynaklanan toplam karbondioksit salımlarının bu yıl, geçen yılki 42,8 milyar tondan 43,3 milyar tona yükseleceği öngörüsünde bulundu.

  • Ayrıntılar: Fosil yakıt kaynaklı salımların ise %0,4 azalarak 38,2 milyar tona inmesi bekleniyor. Bu düşüşte güneş ve rüzgar enerjisindeki büyümenin yanı sıra İran’daki çatışmanın geçici olarak petrol arzını kısıtlaması da etkili oluyor.

  • Perspektif: Araştırmacılar, temiz enerjiye geçişin küresel salımlarda kalıcı bir düşüş sağlayacak hızda ilerlemediğini belirtti.

COP30 Başkanlığı'nı yürüten Brezilya, ülkelerin kömür, petrol ve doğal gazdan uzaklaşmasını kolaylaştırmak için hazırladığı yol haritasını Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’ne ve BM iklim sekretaryasına sundu.

• Bilgi notu: Belge, ülkelerin 2028’e kadar ulusal geçiş planlarını hazırlamasını ve 2031 sonrasında fosil yakıt üretimiyle tüketimini azaltma çalışmalarını hızlandırmasını öngörüyor. Öneriler arasında fosil yakıt teşviklerinin yeniden değerlendirilmesi, elektrik şebekelerine ve depolamaya yatırım yapılması, enerji verimliliğinin artırılması bulunuyor. Gönüllülük esasına dayanan yol haritası, ülkelere yeni yükümlülükler getirmiyor; ulusal koşullarına uygun geçiş planları hazırlamaları için rehberlik sunuyor.

• Açıklama: BM Genel Sekreteri António Guterres, ülkelerin 2028’deki küresel değerlendirmeye kadar fosil yakıt kullanımını veya üretimini azaltmak için attıkları adımları gösterebilmesi gerektiğini belirterek ulusal planlarda takvim, sorumluluk ve finansman ihtiyaçlarının açıkça tanımlanmasını istedi.

• Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) İcra Sekreteri Simon Stiell, Dünya Meteoroloji Örgütü’nün (WMO) 2026 İklim Durumu Güncellemesi’nin tanıtımında yaptığı açıklamada, iklim krizinin artık pandemi boyutlarında küresel bir sağlık krizine dönüştüğünü belirtti.

  • Ayrıntılar: COP31'de konuşan Stiell, aşırı sıcaklar, hava kirliliği ve iklim kaynaklı afetlerin sağlık sistemleri üzerindeki baskısına dikkat çekti. Artan sıcaklıkların hamileler, yenidoğanlar ve anne sağlığı üzerindeki etkilerinin de giderek büyüyen bir sağlık sorunu olduğunu belirten Stiell, krizin temel nedenini kömür, petrol ve doğal gaz kullanımının sürmesi ile ormanların yok edilmesi olarak gösterdi. Stiell, ülkeleri fosil yakıtlara bağımlılığı sürdürmek yerine temiz enerjiye ve elektrifikasyona yönelmeye çağırdı.

• Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, LGBTİ+ hakları alanında çalışan Kaos GL Derneği’ne yönelik soruşturmada gazeteci Tuğba Tekerek’in de bulunduğu 17 kişi hakkında iddianame hazırladı.

  • Ayrıntılar: İddianameyi kabul eden Ankara 27. Asliye Ceza Mahkemesi, Tekerek ile dernek yöneticileri Nedime Erdoğan, Umut Derin Eroğlan, Baran Çağlar Çetinkaya ve Janset Kalan’ın tutukluluğunun devamına, aralarında Selin Berghan’ın da bulunduğu üç denetim kurulu üyesinin ise tahliyesine karar verdi. İlk duruşma 24 Aralık’ta görülecek.

  • Ayrıca: Savcılık, derneğin internet sitesi ve sosyal medya hesaplarında yayımlanan bazı içeriklerin çocukların erişimine açık olduğunu ve müstehcenlik suçu oluşturduğunu öne sürerek bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası talep etti. İddianamede Tekerek’in derneğin Instagram hesabının yetkilisi olduğu ileri sürüldü. Tekerek, hesabı yönetmediğini ve Kaos GL ile ilişkisinin Gürcistan’da LGBTİ+ hakları üzerine hazırladığı tek bir haberden ibaret olduğunu söyledi. Tekerek, haberin sosyal medya paylaşımında kullanılan çizimin kendisine ait olmadığını belirtti.

• Carbon Brief’in analizine göre, Antalya’da düzenlenen COP31’e yüz yüze katılım için 92 bin 934 kişi kayıt yaptırdı. Nihai katılım da bu düzeyde gerçekleşirse COP31, tarihin en kalabalık iklim zirvesi olacak.

  • Öte yandan: Kayıt yaptıranlar arasında 14 bin kişi “ev sahibi ülke misafiri” kategorisinde yer alıyor. Bu sayı, geçen yıl Brezilya’da düzenlenen COP30’da aynı kategoride bulunan yaklaşık bin kişinin oldukça üzerinde. Zirveye delegasyon göndermeyen ülkeler arasında Myanmar, ABD ve İsrail yer alıyor.

• İngiltere hükümeti, mesajlaşma özelliklerinin çocukları istismar riskine açık hâle getirdiği gerekçesiyle 16 yaş altındakilerin bazı alışveriş siteleri ve uygulamalarını kullanmasını yasaklamaya hazırlanıyor.

  • Ayrıntılar: The Times’ın haberine göre Bakan Lisa Nandy’nin başlattığı girişim, eBay, Facebook Marketplace, Vinted ve Depop’u kapsıyor. Çocuk koruma kuruluşu The Children’s Society, bu platformlarda bazı kullanıcıların çocuklardan para karşılığında uygunsuz fotoğraf istediğini bildirdi.

Gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelerin iklim kriziyle mücadelesine destek olmak üzere açıkladığı yıllık kamu finansmanı taahhütleri, 2026 itibarıyla yaklaşık 40 milyar dolardan 11,7 milyar dolara geriledi.

• Ayrıntılar: Taahhütlerin büyük bölümü 2025’te sona ererken, yeni çok yıllı taahhüt açıklayan ülke sayısı beşte kaldı; Birleşik Krallık, Kanada, İsviçre, Hollanda ve Belçika. Bu ülkeler arasında yalnızca Birleşik Krallık büyük bağışçılar arasında yer alıyor. ABD, Almanya, Fransa ve Japonya yeni taahhüt açıklamazken, ABD’nin önümüzdeki yıllarda resmî iklim finansmanı sağlaması beklenmiyor.

• Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 4 Kasım’da yayımladığı küresel tahminlere göre, 11–17 yaş grubundaki yaklaşık 240 milyon ergen, anketten önceki haftanın hiçbir gününde en az 60 dakika orta veya yüksek yoğunlukta fiziksel aktivite yapmadığını bildirdi.

  • Ayrıntılar: Bu eşiğe haftanın hiçbir gününde ulaşamayanların oranı kızlarda %28, erkeklerde %22 olurken, her gün ulaşanların oranı toplamda yalnızca %14’te kaldı.

  • Geniş açı: 140 ülke ve bölgeden 3,2 milyondan fazla ergeni kapsayan 389 araştırmaya dayanan çalışma, fiziksel aktivite düzeylerinde son 15 yılda belirgin bir ilerleme olmadığını gösterdi.

• Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), COP31 öncesinde 4 Kasım’da yayımladığı raporda, altı öncelikli iklim ve sağlık önleminin küresel ölçekte yaygınlaştırılmasıyla yılda yaklaşık 1,6 milyon ölümün önlenebileceğini hesapladı.

  • Ayrıntılar: Önlemler arasında sıcak hava erken uyarı sistemleri, iklime dayanıklı içme suyu hizmetleri, temel sanitasyon, el hijyeni, evlerde daha temiz yakıt ve teknolojilerin kullanılması ile fosil yakıtların etkin fiyatlandırılması bulunuyor.

  • Perspektif: En büyük kazanımın, verimsiz fosil yakıt sübvansiyonlarının kaldırılması ve bu yakıtların uygun biçimde vergilendirilmesinden sağlanacağı; bu politikaların tek başına yılda yaklaşık 1,2 milyon ölümü önleyebileceği öngörülüyor.

• Dünya Meteoroloji Örgütü'nün (WMO) COP31'in ilk günü yayımladığı rapora göre, uzun süredir devam eden küresel ısınma eğilimi ve güçlenen El Niño nedeniyle 2026'nın kayıtlara geçen en sıcak dört yıldan biri olması bekleniyor.

  • Ayrıntılar: Dokuz uluslararası veri setine göre Ocak-Eylül döneminde küresel ortalama yüzey sıcaklığı, sanayi öncesi dönemin (1850-1900) yaklaşık 1,47 derece üzerinde gerçekleşti. WMO, El Niño'nun etkisiyle bu değerin yıl sonuna kadar yükselmesinin muhtemel olduğunu belirtiyor. Rapora göre 2015-2026 arasındaki son 12 yılın her biri kayıtlara geçen en sıcak 12 yıl arasında yer alıyor.

  • Ayrıca: Okyanus ısı içeriği 2026'da da artmayı sürdürdü. Buzul ve buz tabakalarının erimesi ile ısınan suyun genleşmesi nedeniyle yükselişi hızlanan küresel ortalama deniz seviyesi de bu yıl rekor düzeye ulaştı. Copernicus İklim Değişikliği Servisi ise 5 Kasım'da, 2026'nın 2024'ten sonra ortalama sıcaklığın 1,5 derecenin üzerine çıktığı ikinci takvim yılı olmasının neredeyse kesin olduğunu açıklamıştı.

• ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Ozempic, Wegovy, Mounjaro ve Zepbound’un da aralarında bulunduğu GLP-1 grubu ilaçların prospektüslerine, nadir görülen, ani ve kalıcı görme kaybına yol açabilen bir göz hastalığına ilişkin uyarı eklenmesini istedi.

  • Ayrıntılar: Non-arteritik anterior iskemik optik nöropati (NAION) adı verilen hastalık, görme sinirine giden kan akışının azalması sonucu ortaya çıkıyor. Bulanık görme, kör noktalar ve renkleri algılamada bozulma hastalığın belirtileri arasında yer alıyor. FDA’nın 126 randomize klinik araştırmayı kapsayan analizinde, GLP-1 ilaçları kullanan grupta 100 bin kişi-yılı başına 6,4 NAION vakası görüldü. Plasebo veya GLP-1 dışı diyabet ilacı kullanan karşılaştırma grubunda bu sayı 3,8’di.

• Google, günlük kodlama görevleri ve yapay zeka ajanlarının yürüttüğü çok adımlı görevlerde hız ve verimliliğe odaklanan yeni yapay zeka modeli Gemini 4 Hydrogen’i duyurdu.

  • Ayrıntılar: Model, varsayılan muhakeme seviyesinde Gemini 3.8 Flash’ten 2,5 kat daha hızlı çalışırken halüsinasyonu beş kattan fazla azaltıyor. Metin, görsel, ses ve video formunda komut işleyebilen model, dört farklı muhakeme seviyesi sunuyor. Ücretsiz kullanıcılar, Gemini uygulaması, Google Arama ve geliştirici araçlarında kullanıma açılan modele komuta göre otomatik model seçimi yapan araç üzerinden erişebiliyor.