• Norveç’te 10 medya kuruluşu, Meta’nın Facebook ve Instagram’daki profesyonel hesaplara yönelik yeni kullanım koşullarının haber, fotoğraf ve videolarını izinleri olmadan toplayarak yapay zeka ürünlerinin geliştirilmesinde kullanmasına olanak tanıyabileceği gerekçesiyle şirkete karşı hukuki süreç başlattı.

  • Ayrıntılar: NRK, Schibsted, Amedia, Polaris, Aller ve haber ajansı NTB’nin de aralarında bulunduğu kuruluşlar, yeni koşulların yürürlüğe girmesini engellemek için Oslo Bölge Mahkemesi’nden ihtiyati tedbir talep etti. İlk olarak 30 Ekim’de uygulanması planlanan değişiklikler, yayıncılar ve rekabet otoritelerinden gelen tepkilerin ardından 20 Kasım’a ertelendi.

• Dictionary.com, 2026 yılının kelimesi olarak maxxing'i seçti; İngilizce “maksimuma çıkarma” anlamındaki maximizing kelimesinden türeyen kelime bir şeyi mümkün olduğunca iyileştirmeyi veya en üst düzeye çıkarmayı ifade ediyor.

  • Ayrıntılar: Dictionary.com, seçimini çevrimiçi aramalar, sosyal medya eğilimleri ve haber içeriklerini inceleyerek yaptı. Kelime; egzersiz rutinini geliştirmek için gymmaxxing, uyku alışkanlıklarını iyileştirmek için sleepmaxxing ve iş dünyasında yapay zeka kullanımını artırmak için tokenmaxxing gibi ifadelerde kullanılıyor.

• ABD merkezli sağlık kuruluşu Mass General Brigham’ın araştırmacıları, kanser hastalarının yüz fotoğraflarından ölüm riskini tahmin etmek üzere geliştirdikleri FAHR-FaceSurvival adlı yapay zeka modelinin sonuçlarını The Lancet Digital Health’te yayımladı.

  • Ayrıntılar: Araştırmada, 40 milyondan fazla yüz fotoğrafıyla eğitilen temel model, biyolojik yaş ve sağkalım tahmini için iki ayrı araca uyarlandı; bu araçların birlikte kullanılması, bağımsız bir hasta grubunda sağkalım tahminini iyileştirdi.

  • Bununla birlikte: Model henüz klinik kullanıma hazır değil; araştırmacılar, geçmiş hasta verileri üzerinden elde edilen bulguların ek çalışmalarla doğrulanması gerektiğini, görüntü kalitesi ve demografik farklılıkların performansı etkileyebileceğini belirtiyor.

• ABD’de 18-29 yaş arasındaki 995 kişiyle yapılan bir araştırmaya göre katılımcıların %32’si uyuşturucu ve alkollü içecek kullanımı hakkında bilgi edinmek için ChatGPT, Google Gemini ve Meta AI gibi araçları kullanıyor.

  • Ayrıntılar: JMIR Formative Research dergisinde yayımlanan araştırmada, yapay zekaya başvuranların yaklaşık %93’ünün madde kullanımının riskleri ve sonuçları hakkında bilgi aradığı, yaklaşık yarısının dozaj gibi belirli maddelere ilişkin sorular sorduğu, %35’inin ise bağımlılık gibi konuları araştırdığı görüldü. Araştırmacılar, sohbet botlarının yanlış veya riskli yönlendirmelerde bulunabileceği uyarısında bulunarak yanıtların doğruluğunun ve gençlerin davranışları üzerindeki etkilerinin incelenmesi gerektiğini belirtti.

• Paris Anlaşması’nın yürürlüğe girmesinin 10. yılında yayımlanan "Lancet Countdown" raporu, iklim krizinin sağlık üzerindeki etkilerinin önceki 10 yıla kıyasla hızlandığı ve önlemlerin yetersiz kaldığı uyarısında bulunuyor; rapora göre 2023’te yüksek sıcaklıklarla ilişkili 710 bin ölüm yaşandı; bu ölümlerin en az %70’inin iklim kriziyle bağlantılı olduğu tahmin ediliyor.

  • Dahası: Raporda Türkiye'ye özel bir bölüm de bulunuyor. Bu bölümde Türkiye’de 2021-2025 yıllarında sıcak hava dalgasının etkili olduğu günlerin %87’sinin, iklim değişikliğinin yaşanmadığı bir senaryoda ortaya çıkmayacağı belirtiliyor. Aynı dönemde ülke topraklarının %70’inde en az bir ay aşırı kuraklık yaşanırken, 1981-1990 döneminde bu oran %15’ti.

  • Ayrıca: Orman yangınlarından kaynaklanan hava kirliliğinin Türkiye'de yılda yaklaşık 4.200 ölüme yol açtığı tahmin ediliyor. Aşırı sıcaklar nedeniyle kaybedilen iş gücünün ekonomik karşılığı ise 2025’te 2,6 milyar dolara ulaştı; kayıpların %45’i tarım sektöründe yaşandı.

• Türkiye genelindeki hava kalitesi ölçüm istasyonlarından elde edilen verilere göre hazırlanan havası en temiz iller sıralamasında Kırklareli birinci, Artvin ikinci, Bayburt üçüncü oldu; Sinop, Bingöl, Rize, Karabük, Kırşehir, Isparta ve Bartın da ilk 10’a girdi.

• Türkiye, Avustralya ve farklı ülkelerdeki kömür bölgelerinde faaliyet gösteren 50 kurum, COP31 başkanlarına gönderdikleri ortak mektupla iki ülkeyi kömürden çıkış için somut ve bağlayıcı adımlar atmaya çağırdı.

  • Ayrıntılar: Mektupta, yeni kömürlü termik santrallere ve madenlere izin verilmemesi, mevcut madenlerin genişletilmesinin durdurulması ve kömürden elektrik üretiminin aşamalı olarak sonlandırılması talep edildi. Kurumlar, bu sürecin kömür bölgelerinde yaşayanların geçim kaynaklarını, emeğini ve yerel ekonomileri koruyacak adil geçiş planlarıyla yürütülmesi gerektiğini vurguladı.

• Tat sandığımız aslında ne? | apéro Cumartesi

• Gastromasa 11. yılında, moda ve gastronomi birarada | apéro gazete

• Bartın ve İstanbul üniversitelerinden araştırmacıların Forests dergisinde yayımlanan çalışması, Avrupa’nın en geniş longoz ormanı olan İğneada Longoz Ormanları’nın insan faaliyetleri ve iklim krizi nedeniyle tehdit altında olduğunu, yüksek emisyon senaryosunda yüzyıl sonunda bölgenin %89’unda yarı kurak iklimin hakim olabileceğini ortaya koyuyor.

  • Ayrıca: Araştırmaya göre bölgedeki ortalama sıcaklıklar 44 yılda 1,8 derece yükseldi; özellikle en kurak aylarda yağışlar azaldı. 1984-2014 arasında Erikli Longozu %16 daralırken Sakagöl’deki sulak alanların tamamının yok olduğu veya bozulduğu tespit edildi. Bölgede yaşayan dört endemik, 12 nadir ve 55 tıbbi bitki türünün yanı sıra saplı meşe ve dişbudak gibi öncü ağaç türlerinin de azaldığı belirlendi. Subasar ormanlarının önemli karbon yutak alanları olduğuna dikkat çeken bilim insanları, kuraklık ve su stresinin bu kapasiteyi de zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.

• Biyoteknoloji girişimi Exin Therapeutics, Anthropic’in Claude Sonnet modelinden güç alan bir yapay zeka ajanının, epilepsi araştırmasında kullanılan bir fare için tedavi seçip robotik düzenekle beyne enjeksiyon yaptığını duyurdu.

  • Ayrıntılar: Ajan, kendisine sunulan 19 gen terapisi seçeneğini değerlendirerek uygulanacak tedaviyi seçti ve üç bilimsel makaleden yararlanarak tedavinin beynin hangi bölgesine enjekte edileceğini belirledi. Kafatasını açma işlemi, veteriner cerrah tarafından yapılırken geri dönüşü olmayan her adım insan onayına bağlandı. Farenin operasyon sonrasında toparlandığı bildirildi. Tedavinin nöbetleri azaltıp azaltmadığı ise henüz belirlenmedi.

• Anthropic, kullanıcıların banka ve kredi kartı hesaplarını Plaid üzerinden yapay zeka destekli sohbet robotu Claude’a bağlayarak mali durumları hakkında soru sorabilecekleri “Personal Finance” aracını duyurdu.

  • Ayrıntılar: Araç, harcamaları kategorilere ayırabiliyor ve mükerrer ödemeleri, beklenmedik ücretleri ve giderek artan faturaları belirleyebiliyor. Hesap bakiyelerine ve iki yıla kadar işlem geçmişine erişebilen sistem, yalnızca veri okuyabiliyor ve para transferi ya da yatırım yapamıyor. Anthropic ayrıca, “Personal Finance” sekmesindeki konuşmaların model eğitiminde kullanılmayacağını söylüyor. Yeni özellik, ilk etapta ABD’deki Pro, Max ve Ultra abonelerine açılıyor.

• Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 verilerine göre, yükseköğretim mezunlarının beyin göçü oranı bir önceki yılın %2 seviyesinden %2,2’ye yükselirken vakıf üniversitelerinde tam burslu eğitim alan mezunlarda oran %8,6’ya ulaştı.

  • Ayrıntılar: En yüksek beyin göçü oranları, moleküler biyoloji ve genetik (%13,1), işletme mühendisliği (%13), matematik mühendisliği (%11), elektronik mühendisliği (%10,9) ve fizik mühendisliği (%10,2) mezunlarında kaydedildi.

  • Öte yandan: Beyin göçü oranı devlet üniversitesi mezunlarında %1,9, vakıf üniversitesi mezunlarında %4,4 olurken vakıf üniversitelerinde kısmi burslu eğitim alanlarda %3,8, ücretli okuyanlarda %3,7 oldu.

  • Ayrıca: Göç eden lisans mezunlarının ülkelere dağılımında Almanya %22 ile ilk sırayı alırken, onu ABD (%16,9), Birleşik Krallık (%10,5), Hollanda (%8,3) ve Kanada (%5,2) izledi.

• Fransa’da Ekim ayı başında yüzlerce süpermarketin soğutma sistemlerini hedef alan siber saldırının ardından yedi Avrupa ülkesinde daha benzer olaylar bildirildi.

  • Ayrıntılar: Belçika ve Lüksemburg’da yaklaşık 40 süpermarket siber saldırılardan etkilenirken İsveç, İrlanda, Hollanda, Estonya ve Finlandiya’daki mağazalar da saldırı bildirdi.

  • Ayrıca: Belçikalı soğutma sistemleri şirketi Sabcobel, saldırganların cihazları “buz çözme” moduna geçirerek ısınmalarına yol açtığını açıkladı. Bazı mağazalardaki soğutucu ve dondurucuların sıcaklığının 50 dereceye ulaştığı, yerel basına göre milyonlarca avroluk gıdanın çöpe atıldığı bildirildi.

• ABD’nin New York eyaletinde, Lewis County’de yaşayan bir çocuk kızamığa yakalandıktan sonra hayatını kaybetti; bu, eyalette son 30 yılda hastalıkla bağlantılı kaydedilen ilk ölüm oldu.

  • Bilgi notu: Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), Ekim sonu itibarıyla ülke genelinde 2026’da 4.588 kızamık vakası bildirildiğini açıkladı; bu sayı 2025 yılındaki toplamın iki katından fazla. ABD’de 2000 yılında yerel kızamık bulaşının sona ermesinin ardından, hastalığın yayılmasını önlemek için gerekli görülen %95’lik aşılama oranına son yıllarda ulaşılamadı.

• Geçen yıl COP30’a ev sahipliği yapan Brezilya, fosil yakıtlardan çıkış ve ormansızlaşmanın durdurulmasına yönelik dünyanın ilk küresel yol haritalarını yayımladı; belgeler, iklim hedeflerinde müzakereden uygulamaya geçişi amaçlıyor.

  • Öte yandan: Yol haritalarında fosil yakıt sübvansiyonlarının azaltılması, petrol ve doğalgaz üretiminde metan salımlarının düşürülmesi ve yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması öneriliyor ancak belgelerin bağlayıcı azaltım hedefleri ve kesin çıkış tarihleri içermemesi, iklim değişikliğiyle mücadele için gerekli dönüşümün hızını ortaya koyamadığı gerekçesiyle eleştiriliyor.

  • Bilgi notu: Amazon, Kongo yağmur ormanları ve Güneydoğu Asya’nın tropikal ormanları gibi geniş ormanlık alanların korunması için 2030’a kadar yılda yaklaşık 300 milyar dolar, 2050’ye kadar ise 500 milyar dolar finansmana ihtiyaç duyulacağı belirtiliyor. Mevcut yıllık finansman yaklaşık 85 milyar dolar düzeyinde.

• Danimarka hükümeti, 33 günde yaklaşık 2 kiloya ulaşabilen ve hayvan refahı açısından ciddi sorunlara yol açtığı belirtilen Ross 308 türü tavukların ülkede ve Avrupa Birliği genelinde yasaklanması için girişim başlattı.

  • Ayrıntılar: “Turbo tavuk” olarak anılan ırk, Danimarka’daki kanatlı hayvan üretiminde en yaygın türlerden biri. TV2’nin gizli kamera görüntülerine dayanan belgeselinde, bir üreticinin tavukları daha fazla yemeye teşvik etmek amacıyla yasal olarak zorunlu karanlık süresini yarıya indirdiği iddia edildi.

  • Açıklama: Üretici Christian Tvergaard, bazı uygulamalarda hatalı kararlar aldığını kabul ederek değişikliklere gittiğini açıkladı. Danimarka Doğa ve Hayvan Refahı Bakanı Christian Rabjerg Madsen, yasağın hem ulusal hem de AB düzeyinde hayata geçirilmesi için çalışacaklarını söyledi.

• İtalya’nın Dolomitler bölgesinde, buzulların erimesiyle Birinci Dünya Savaşı'ndan bu yana buz altında duran mühimmat gün yüzüne çıktı; İtalya ordusu, yaz boyunca yürütülen çalışmalarla patlamamış 250 mühimmatı tespit ederek etkisiz hâle getirdi.

  • Ayrıntılar: Dağ yürüyüşü yapanların ihbarları üzerine başlatılan çalışmalarda top mermileri ve havan mühimmatları da bulundu. Uzmanlar, 1915-1918 yılları arasında İtalyan ve Avusturya-Macaristan orduları arasında yaşanan çatışmalardan kalan mühimmatın ortaya çıkmasında iklim değişikliğinin hızlandırdığı buzul erimesinin etkili olduğunu bildirdi.

• Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA), Yemen’in Taiz kentinde yoğunlaşan çatışmalar nedeniyle 13 binden fazla hamile kadının temel sağlık hizmetlerine erişemediğini, kentin başlıca doğum hastanesinin kapanma riskiyle karşı karşıya olduğunu bildirdi.

  • Ayrıntılar: UNFPA Yemen Temsilcisi Francesco Galtieri, acil anne ve yenidoğan bakımı için belirlenen 27 hastaneden yalnızca beşinin kısmen çalışabildiğini söyledi. Bu durum, üreme çağındaki 147 binden fazla kadın ve kız çocuğunun hayati sağlık hizmetlerine erişimini ciddi biçimde kısıtlıyor. Galtieri, Ağustos'tan bu yana yaklaşık 300 bin kişinin yerinden edildiğini, bunların yarısından fazlasını kadın ve çocukların oluşturduğunu belirtti.

📌 Aşırı sıcak, hava kirliliği ve toz taşınımı, dünyada üçüncü ölüm nedeni olan KOAH’ı ağırlaştırabiliyor. Sanofi ve Yuvam Dünya Derneği’nin geliştirdiği İklimden Nefese projesi, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi ve Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü işbirliğiyle KOAH hastaları için riskli günleri önceden belirleyecek bir erken uyarı modeli geliştirmeyi hedefliyor. Gaziantep’te 2023–2025 dönemine ait 12.883 KOAH kaydını inceleyen ilk araştırma, günlük başvuru ve yatışların kışın yazın 1,49 katına çıktığını gösterdi. Proje, 9 Kasım’da Antalya’da COP31 kapsamında dünyayla paylaşılacak.

• Sağlık uygulaması Heltia’nın derlediği kullanıcı verileri, çalışanların ruhsal açıdan en fazla zorlandıklarını belirttikleri alanın kendileriyle kurdukları ilişki olduğunu ve bu oranın 18-24 yaş grubunda %72,2’ye yükseldiğini ortaya koydu.

  • Bununla birlikte: Kariyerinde zorlandığını belirtenlerin oranı, 25-34 yaş grubunda %41,1 ile en yüksek seviyeye ulaştı. Çocuk sahibi çalışanların %53,3’ü ebeveynlikte, %55,7’si ise aile ilişkilerinde güçlük yaşadığını söyledi. Kadınlar, incelenen tüm alanlarda erkeklerden daha fazla zorlandıklarını bildirdi. En büyük farkın görüldüğü aile ilişkilerinde bu oran, kadınlarda %49,4, erkeklerde %35 olarak ölçüldü.