Avrupa Komisyonu, 13 yaşından küçük çocukların sosyal medya hesabı açmasını yasaklayan, bağımsız hesap açma yaşını ise 15 olarak belirleyen yeni bir yasa teklifi hazırladı.

• Ayrıntılar: Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için Avrupa Parlamentosu ve üye ülkelerin onayı gerekiyor. Teklif, 13 ve 14 yaşındaki çocukların yalnızca ebeveynleri tarafından oluşturulan ve yönetilen ve günde en fazla bir saat kullanılabilen hesaplara sahip olabilmesini öngörüyor. Ayıca 18 yaş altına hizmet veren platformlarda sonsuz kaydırma, kişiselleştirilmiş reklam, öneri algoritması ve yapay zeka destekli sohbet robotu gibi özelliklere kısıtlamalar getirilmesi öneriliyor.

OpenAI CEO’su Sam Altman ve Anthropic CEO’su Dario Amodei, BM Güvenlik Konseyi’nde giderek daha yetenekli ve otonom hâle gelen yapay zeka sistemlerinin kötüye kullanım ve insan denetiminin kaybedilmesi risklerine karşı uluslararası işbirliği ve ortak güvenlik standartları çağrısı yaptı.

• Ayrıntılar: Altman, gelişmiş modellerin yeteneklerinin ölçülmesi, güvenlik olaylarının hızlı biçimde bildirilmesi ve kritik kararların teknoloji şirketlerine bırakılmaması gerektiğini söyledi; Amodei ise yapay zekanın biyolojik silah geliştirmede kullanılmasının yasaklanmasını, ortak model testleri ve uluslararası doğrulama mekanizmaları kurulmasını önerdi.

Avrupa Komisyonu’nun raporuna göre Türkiye, 2025’te sera gazı emisyonlarını %4,2 artırarak en fazla emisyona neden olan ülkeler arasında 13. sıraya yükseldi ve büyük kirleticiler arasında emisyonlarını oransal olarak en fazla artıran ülke oldu.

• Ayrıntılar: Ortak Araştırma Merkezi’nin (JRC) "Tüm Dünya Ülkelerinin Seragazı Emisyonları 2026" raporuna göre küresel emisyonlar 2025’te %0,7 artarak 54 gigaton ile rekor seviyeye ulaştı. En büyük altı kirletici Çin, ABD, Hindistan, AB, Rusya ve Endonezya küresel emisyonların %62’sinden sorumlu oldu. COP31 Müzakereler Başkanı Avustralya ise 14. sırada yer aldı.

Avrupa Birliği, “Ailem Güvende” operasyonları kapsamında LGBTİ+ bireyler, aktivistler, insan hakları savunucuları ve kuruluşlara yönelik gözaltılar, yasal işlemler ve erişim engellerini “endişeyle takip ettiğini” açıkladı; Türk makamlarına adil yargılanma güvencelerini koruma ve keyfî gözaltılara son verme çağrısı yaptı.

Basel Action Network’ün ticaret verilerine göre Almanya, 2025’te ihraç ettiği 814 bin ton plastik atığın yaklaşık %20’sini Türkiye’ye gönderdi; Türkiye aynı yıl yalnızca Avrupa Birliği ülkelerinden 500 bin ton plastik atık ithal etti.

• Ayrıntılar: Çukurova Üniversitesi’nden biyolog Sedat Gündoğdu’nun ekibinin Adana’da yürüttüğü çalışmada, plastik geri dönüşüm tesislerinin yakınındaki tarımsal sulama kanallarında daha yüksek mikroplastik yoğunluğu ile geri dönüşüm süreçlerine özgü pelet ve parçacıklar tespit edildi.
• Editörün önerisi: Dijital çağ kolonyalizminin yeni adı: Plastik atık sömürgeciliği | Pelin Cengiz, Angst

91 ülkenin katıldığı PISA 2025’te Türkiye’nin sıralaması 2022’ye göre fen bilimlerinde 15, okuma becerilerinde 18, matematikte 11 basamak yükseldi; 2022’ye kıyasla üç alanda puanını en fazla yükselten OECD ülkesi oldu.

• Ayrıntılar: OECD ülkeleri arasında son 10 yılda üç alanda da puanını artıran tek ülke olan Türkiye fen bilimlerinde 14, okuma becerilerinde 13, matematikte ise 23’üncü sıraya yerleşti.

Doğa Derneği öncülüğünde 2023’te başlatılan Türkiye’nin Önemli Doğa Alanları (ÖDA) güncelleme çalışmasının ilk bulguları Ankara’da düzenlenen ulusal koordinasyon çalıştayında paylaşıldı.

• Ayrıntılar: 2029’da tamamlanması hedeflenen çalışmada kuşlardan balıklara, bitkilerden yumuşakçalara dokuz canlı grubunda 7 bin 144 önemli konum belirlendi. 2006’daki ilk envanterde 305 ÖDA tanımlanırken, yeni çalışmada analiz edilen canlı gruplarına yumuşakçalar da eklendi. ÖDA envanterinin çevrimiçi ve güncellenebilir bir sisteme dönüştürülmesi hedefleniyor.

Sağlık Bakanlığı’nın yaklaşık bir yıldır üzerinde çalıştığı ve Ekim ayında TBMM’ye sunulması öngörülen düzenleme taslağında, 1 Ocak 2015’ten sonra doğanlara ömür boyu tütün ürünü satışının yasaklanması ve 2040’tan itibaren Türkiye’de tütün ürünlerinin üretim ve satışının tamamen sona erdirilmesi planlanıyor.

• Ayrıntılar: Taslakta restoranların açık alanlarının da sigara yasağı kapsamına alınması, park ve kamu binalarının bahçelerinde özel sigara içme alanları oluşturulması, standart paket uygulamasına geçilmesi ve “slim” sigaraların kaldırılması da yer alıyor.
• Bir adım geriden: Sağlık Bakanlığı’nın yürürlükteki 2024-2028 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi’nde de 2040’tan itibaren tüm yaş gruplarına tütün ürünü satışının sona erdirilmesi hedefleniyor ancak belgede kuşak yasağının başlangıç tarihi 2015 değil, 19 Temmuz 2009 olarak belirtiliyor.

Greenpeace Türkiye’nin 5 büyük market zincirinden aldığı 20 ürünün 3’ünde mevzuata aykırı pestisit kullanımı, 7’sinde ise 3’ten fazla pestisit tespit edildi; birinde 15 yıl önce yasaklanan etken madde bulundu. Daha 2021’de pazarın yüzde 60'ını yönettiği belirlenen zincir marketler, tarladaki üretim standartlarını da belirleme gücüne sahip. Market zincirlerinin elindeki bu gücün yanında ilgili kanunlar gıda kodeksine aykırı ürün satmama sorumluluğu da yüklüyor. Pazarı kontrol edenler, pestisit kullanımın da kontrol edebilir.

Yazı: Pelin Cengiz

Greenpeace Türkiye, Eylül 2026'da yayımladığı "İçinde Ne Var?" kampanyası kapsamında büyük zincir marketlerden toplanan domates örneklerinde ciddi oranda pestisit (tarım zehri) kalıntısı ve yasaklı maddeler tespit ettiğini duyurdu.

• İstanbul'un dört farklı ilçesinden (Ataşehir, Kadıköy, Sancaktepe, Sultanbeyli) ve beş büyük market zincirinden (A101, BİM, CarrefourSA, Migros, ŞOK) alınan 20 domates numunesi bağımsız ve akredite bir laboratuvarda test edildi.

Greenpeace Türkiye’nin çalışması önemli tespitler içeriyor. Pestisit gıda güvenliği açısından başlı başına çok büyük bir sorun ancak en az onun kadar önemli bir başka sorun da marketlerin tekel yapısının bu duruma davetiye çıkarıyor oluşu…

• Bu örnekten yola çıkacak olursak şu haklı soruyu sorabiliriz: Türkiye’de domatesin içindeki pestisiti kim belirliyor? Çiftçi mi, devlet mi, yoksa rafları kontrol eden birkaç büyük market zinciri mi?

Bu açıdan baktığımızda marketlerin pazarlık gücü arttıkça, tedarikçiye ve dolayısıyla üreticiye hangi standartların uygulanacağı konusunda da güçleri artıyor.

YAZININ DEVAMI

Marmara Belediyeler Birliği’nin eğitim, sağlık, gelir düzeyi, altyapı, çevre duyarlılığı ve afet direnci başta olmak üzere 107 gösterge üzerinden yaptığı araştırmada, İstanbul’un yaşam kalitesi en yüksek ve en düşük 10 semti belirlendi. Listenin ilk sırasında 100 puanla Beşiktaş-Levent yer aldı.

• Ayrıntılar: En yüksek yaşam kalitesine sahip 10 semt arasında Beşiktaş’tan dört, Şişli’den üç, Kadıköy’den iki ve Beykoz’dan bir semt yer aldı. İlk 10’da Levent’in ardından Teşvikiye, Harbiye, Caddebostan, Nisbetiye, Fenerbahçe, Bebek, Etiler, Acarkent ve Esentepe sıralandı.
• Ayrıca: Listenin sonunda ise sırasıyla Sultanbeyli-Hamidiye, Silivri-Çanta Balaban, Arnavutköy-Adnan Menderes, Çatalca-Gökçeali, Arnavutköy-Fatih, Sultanbeyli-Yavuz Selim, Pendik-Ramazanoğlu, Sultanbeyli-Mecidiye, Başakşehir-Şahintepe ve Pendik-Ertuğrul Gazi yer aldı.

Papa 14. Leo, bir papanın Fransa’ya 18 yıl aradan sonra yaptığı ilk resmî ziyaret kapsamında Paris’e gitti; dört günlük programında Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’la görüşen Leo, UNESCO Genel Merkezi, Notre-Dame Katedrali, Lourdes ve Metz’i ziyaret edecek.

• Açıklama: Ortadoğu’daki savaşlar için diyalog ve diplomasi çağrısı yapan Papa, teknolojik gelişmelerin insanlığın yararına kullanılmadığında zarar verebileceğini belirterek yapay zekanın etik sınırlar ve insan sorumluluğu gözetilerek geliştirilmesi gerektiğini söyledi.

OpenAI, eğitim ve değerlendirme süreçlerinde çalışan yapay zeka ajanlarının ChatGPT kullanıcılarına ait 53 görseli üçüncü taraf sitelere yüklediğini, ayrıca ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) ile Ticaret Bakanlığı’nın internet sitelerine eriştiğini açıkladı.

• Ayrıntılar: OpenAI, görsellerin yapay zeka tarafından üretilip üretilmediğini veya gerçek kişileri gösterip göstermediğini açıklamazken içeriklerin çoğunun kaldırıldığını bildirdi; şirketin ajanları Ticaret Bakanlığı sitesinden ABD nüfus sayımı verilerine erişirken Eğitim Bakanlığı sitesine yönelik bir erişim girişimi de inceleniyor.
• Bir adım geriden: OpenAI ajanlarının Haziran’da Avustralya hükûmetine ait Medicare istatistik portalındaki kamuya açık olmayan dosyalara eriştiği de bu hafta ortaya çıkmış; Başbakan Anthony Albanese kişisel hasta bilgilerinin ele geçirildiğine dair kanıt bulunmadığını açıklamıştı.

Kanada’da bir okul saldırganının ChatGPT hesabının sekiz ay önce şiddet içerikli kullanım nedeniyle işaretlendiğinin ortaya çıkması, sohbet botlarının kullanıcılarını ne ölçüde izlemesi ve hangi noktada yetkililere bildirmesi gerektiği tartışmasını büyüttü. British Columbia’nın OpenAI’a karşı açtığı dava, mahremiyet ile güvenlik arasındaki sınırın nerede çizileceğini tartışmaya açarken Türkiye’de okul saldırıları sonrası alınan önlemler benzer bir sorunun başka bir yüzünü gösteriyor.

Yazı: Ümit Alan

Önce Gabriel Garcia Marquez’in meşhur Kırmızı Pazartesi romanını hatırlayalım. Roman, aslında herkesin işleneceğini önceden bildiği ancak kimsenin engellemek için bir şey yapmadığı bir cinayeti anlatır. Burada asıl mesele kolektif suç ortaklığıdır. Sonra günümüze gelelim. 10 Şubat 2026’da Kanada’da, British Columbia’ya bağlı 2 bin 400 nüfuslu bir madenci kasabası Tumbler Ridge’de 18 yaşında bir genç, önce evde annesini ve üvey kardeşini, ardından okulda beş öğrenci ve bir eğitimciyi öldürdü. Ülkemiz dahil birçok ülkede yaşanan kahredici okul saldırılarından biri olarak düşünülebilir pekâlâ.

Fakat bu trajediyi diğerlerinden ayıran bir şey vardı. Saldırgan aylar önce bir yapay zeka şirketinin, OpenAI’ın radarına girmişti. Peki bu olay nasıl olup da engellenememişti?

Kanada saldırganı sekiz ay önce işaretlenmiş

Her şeyden önce OpenAI’ın otomatik tarama sistemlerinin hakkını vermek gerek. Çünkü sistem olması gerektiği gibi çalışmış ve saldırganın ChatGPT hesabını sekiz ay önce şiddet içerikli kullanım nedeniyle işaretlemiş. Bu işaretleme hesabın insan incelemesinden geçmesini gerektiriyor. İnsan incelemesinin ardından da hesap kapatılmış zaten. Buraya kadar şirket üzerine düşeni yapmış diyebilirsiniz.

Ancak burada yeni bir soru akla geliyor: Polise haber vermeleri gerekmez miydi? Şirket konuşmalarda polise haber verme eşiğini aşan bir planlamanın olmadığını savunuyor ama tartışmalı iddialar da var. Saldırgan ise kolayca ikinci bir hesap açıp yasağı aşmış zaten.

OpenAI bu olaydan sonra yeni bir protokol duyurdu ve o hesabı bugün olsa polise bildireceğini kabul etti. Bizzat Sam Altman, olaydan önce bildirmedikleri için derinden üzgün olduklarını yazdı. Davadaki daha ağır bir iddia, ondan fazla çalışanın bildirim önerdiği ama yönetimin bunu reddettiği yönünde. Bu iddia henüz mahkemede kanıtlanmış değil ama British Columbia eyaletinin açtığı davanın duruşmaları sırasında mutlaka konuşulacaktır.

YAZININ DEVAMI

Didim’de kapılarını açan Zeytin’lik by Akra, bölgenin mutfak mirasını geleneksel pişirme teknikleriyle buluşturuyor. Şef, araştırmacı ve mutfak tarihçisi Vedat Başaran liderliğinde kurulan restoran; odun ateşli açık ocak, tandır ve kuyu fırınıyla öne çıkıyor.

• Menüden: Yerel otlar, sebzeler ve günlük balık gibi mevsimsel ürünlerin yer aldığı menüde, aile mutfaklarından derlenen geleneksel tarifler çağdaş sofralara taşınıyor. Başaran, Türkiye’nin gastronomi kültürü üzerine araştırmalarıyla tanınan bir şef ve mutfak tarihçisi olarak, Zeytin’lik’te bölge, insan ve kültürü önceliklendiriyor.
• Dahası: Mekanda ayrıca şarap mahzeni ve mutfak atölyeleri bulunuyor.

MICHELIN Guide’ın 2026 otel seçkisinde Türkiye’den 26 otel yer aldı. En yüksek derece olan 3 MICHELIN Key, Four Seasons Hotel Istanbul, Sultanahmet’e verildi.

• Başka başka: 2 Key alan oteller Museum Hotel, Argos in Cappadocia ve The Peninsula Istanbul oldu. Türkiye’de 22 otel de 1 MICHELIN Key ile ödüllendirildi. Bu kapsamda Four Seasons Hotel Istanbul at the Bosphorus, Mandarin Oriental Bosphorus, Istanbul, Mandarin Oriental Bodrum, D Maris Bay ve The St. Regis Istanbul da listede yer aldı.
• Nedir? MICHELIN Key, oteller için MICHELIN Yıldızı’nın karşılığı olarak uygulanıyor.

• Nedir? Festival. Türkiye ve dünyadan cazın öne çıkan isimlerini, genç sanatçıları, klasik ve modern cazın yanı sıra dünya müziği ile elektronik müziğe de yer veren programıyla iki hafta boyunca şehirde olacak festival, 15'ten fazla ülkeden yaklaşık 200 sanatçıyı bir araya getirecek. Programda Arturo Sandoval, James Carter, Bugge Wesseltoft, Dhafer Youssef, Savina Yannatou ve Nicole Zuraitis gibi uluslararası isimlerin yanı sıra Türkiye caz sahnesinden çok sayıda sanatçı da yer alacak.
• Nerede? Çeşitli mekanlar
• Ne zaman? 26 Eylül-11 Ekim

^{Duke Riley, O'er The Wide and Plastic Sea Medium, 2023}

• Nedir? Çağdaş sanat fuarı. 21. edisyonuyla sanatseverlerle buluşacak fuar, Türkiye ve dünyadan 70'i aşan galeri ve yüzlerce sanatçının eserlerine ev sahipliği yapacak. Bu yıl "Focus Asia" programıyla Asya'nın çağdaş sanat sahnesine odaklanan fuarın CIF Dialogues programının teması ise "Uzun ve Dolambaçlı Yol" olacak.
• Nerede? Tersane İstanbul
• Ne zaman? 23-27 Eylül

🔎 Fon. 455 bini aşkın yatırımcıyı etkileyen fon krizine iki farklı pencereden bakıyoruz. Yaman Alp Ungan, EXANTE için krizin Türkiye sermaye piyasası açısından ne anlama geldiğini değerlendirdi; Melisa Gülbaş ise Spektrum için birikimleri tasfiye sürecindeki fonlarda kalan yatırımcılarla yaşadıklarını konuştu.

🗳️ Haftanın sorusu: 360 oy nereden gelecek? Erdoğan’ın yeniden adaylığının önünü açabilecek anayasa değişikliği ya da seçimlerin yenilenmesi kararı için gereken Meclis desteğinin nasıl bulunabileceği Ankara’nın gündeminde. Gökçer Tahincioğlu, Spektrum için kulislerde konuşulan ihtimalleri yazdı.

⚛️ Haftanın tartışması: Çeşitlilik mi, bağımlılık mı? Akkuyu NGS üretime yaklaşırken Türkiye elektrik tüketiminin yaklaşık %10’unu nükleerden karşılamaya hazırlanıyor; santralin yakıtından bakımına Rusya’ya bağlı yapısı ise yeni bir stratejik bağımlılık tartışmasını beraberinde getiriyor. Birol Oğuz, Spektrum için meseleyi tartışmaya açtı.

🇮🇱 Haftanın dosyası: İsrail’de içeriden itirazlar. 27 Ekim seçimleri yaklaşırken Gadi Eisenkot’un yükselişinden NAZA belgesinin yarattığı tartışmaya, Netanyahu hükümetine içeriden yönelen siyasi ve toplumsal itirazlar farklı cephelerde görünür hâle geliyor. Faik Bulut, Spektrum için bu seslerin izini sürdü.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Meclis’in zamanında yapılacak seçimlere göre çalıştığını belirterek erken seçim tartışmalarına mesafeli yaklaştı; siyasi şartların olgunlaşması hâlinde TBMM’nin 360 milletvekilinin oyuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebileceğini hatırlattı.

• Ayrıca: “Terörsüz Türkiye” sürecinde kurulması planlanan izleme komisyonunun yapısının Meclis açıldıktan sonra siyasi parti gruplarıyla belirleneceğini söyleyen Kurtulmuş, sürecin dışarıdan bir “üçüncü göz” yerine TBMM tarafından izleneceğini savundu.

Suudi Arabistan, Husilerin füze ve İHA saldırılarının yoğunlaşmasının ardından Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında Türkiye ve Pakistan’la Riyad’a verilecek desteği görüşmek üzere üç ülkenin genelkurmay başkanlarını acil toplantıya çağırdı; Genelkurmay Başkanı Selçuk Bayraktaroğlu’nun toplantı için Suudi Arabistan’a gitmesi bekleniyor.

• Açıklama: Cumhurbaşkanı Erdoğan, anlaşmanın taraflardan birine yönelik silahlı saldırıyı tüm taraflara yapılmış saydığını belirterek Suudi Arabistan’a istihbarat, lojistik veya mühimmat desteğinin yanı sıra tehdidin boyutuna göre daha ileri askerî desteğin de gündeme gelebileceğini söyledi; verilecek karşılığın saldırıya uğrayan ülkenin talebi ve ihtiyaçlarına göre belirleneceğini vurguladı.