İstanbul Sanayi Odası (İSO) Türkiye imalat sektörü ihracat pazarları iklim endeksi Ağustos ayında bir önceki aya kıyasla 0,5 puan artışla 52,7’ye yükselerek üst üste dördüncü ayda da artış kaydetti.

• Ayrıntılar: Böylece Türk imalatçılarının ana ihracat pazarlarındaki talep koşullarında Mayıs 2024’ten bu yana en güçlü iyileşme kaydedilmiş oldu.

Eralp Ersoy

Türkiye’de para politikasının yakın vadeli geleceğine dair soru işaretleri, jeopolitik karmaşa ve yansımalar bir yana, makro gündemin ana maddesi olmaya devam ediyor. Dezenflasyon sürecinde izlenen yatay-aşağı görünüm, şirketlerin birikimli finansman ihtiyacı ve enerji fiyatlarındaki oynaklık, Merkez Bankası’nın hareket eğilimine aynı anda ancak farklı yönlerde etkiliyor. 10 Eylül tarihli PPK kararını da bu kapsamda ve daha geniş bir çerçevede okumak gerekiyor.

Temkinli gevşemenin ayak sesleri

Piyasa halihazırda, gevşeme adımlarını (beklenenden yavaş olsa da) fiyatlıyor. Bu yöndeki ilk adım da zaten 23 Ağustos’ta atıldı. TCMB, bu tarihte, mart başında ara verdiği haftalık repo ihalelerine yeniden başlama kararı aldı. Bu hareketle birlikte fiili fonlama maliyetinin %40’tan %37’ye geriledi ve politika faizi değişmeden parasal koşullarda gevşeme sağlandı. Diğer bir ifadeyle, savaş ortamı sebebiyle atılan sıkılaşma önlemi geri çekildi. Dolayısıyla bundan sonraki kararlar değerlendirilirken, ağustosta sağlanan bu 300 baz puanlık rahatlamanın etkisi de hesaba katılmalı zira aynı politika faizi oranı, farklı likidite uygulamaları altında farklı sıkılık seviyeleri yaratabiliyor.

10 Eylül’de politika faizinin %37’de, gecelik borç verme ve borçlanma faizlerinin sırasıyla %40 ve %35,5’te korunmasını da bu çerçevede değerlendirmek gerekiyor. Beklentilere paralel açıklanan karar TCMB’nin ağustostaki fonlama adımının etkilerini izlemeyi tercih ettiğini teyit ediyor. Bu da elbette ki son çeyrekte indirim olasılığını açık tutarken, buna ilişkin bir takvim veya miktar taahhüdü vermiyor.

DEVAMINI OKU

Pelin Cengiz

Türkiye ekonomisinin üç yıllık hedef ve politikalarının yer aldığı Orta Vadeli Program'ın (OVP) onaylanmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı, Resmî Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlandı. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan ve 2027-2029 dönemini kapsayan OVP ile temel ekonomik büyüklükler ve hedefler belirlendi. OVP kapsamında makroekonomik ve finansal istikrarın güçlendirilmesi ile enflasyonun tek haneye düşürülmesi temel öncelik olarak açıklandı.

Enflasyon tahminleri bir önceki programa kıyasla yukarı yönlü revize edilirken, tek haneli enflasyon hedefi 2029 yılına ötelendi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in iddialı enflasyon hedeflerine ulaşılamamasına ilişkin, “Enflasyon ataletini muhtemelen küçümsedik” özeleştirisi dikkat çekti. Şimşek, enflasyonda arzuladıkları noktada olmadıklarını belirterek, bu zor konjonktürde enflasyonun kontrolden çıkmamasının önemli olduğuna işaret etti.

Bu yılki büyüme tahmini yüzde 3,8'den yüzde 3,3'e düşürülürken, enflasyon tahmini ise yüzde 16'dan yüzde 28,4'e yükseltildi. Programın ana teması, 2026 için hedeflenen yüzde 3,8’lik büyümenin altında kalınmasını temel olarak üç unsura bağlıyor: Bunlar, Şubat ayında başlayan ABD ve İsrail ile İran arasında ilerleyen savaşın tetiklediği dış talep zayıflığı, küresel ticaretteki yavaşlama ve dezenflasyon sürecinin gerektirdiği sıkı finansal koşullar olarak sıralanıyor.

DEVAMINI OKU

Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK), Kripto Varlık Merkezi Kayıt Sistemi (KVMKS) kapsamında topladığı Türkiye kripto varlık piyasası verilerini günlük olarak yayımlamaya başladı.

• Ayrıntılar: Stablex CEO’su Burcu Küçükünal, düzenlenmiş platformlardan MKK’ya aktarılan verilerin aynı standartlarla yayımlanmasının Türkiye’de kripto piyasasının büyüklüğü, yatırımcı yapısı ve platform ekosistemi için ortak bir referans oluşturabileceğini belirtti. MKK’nın verilerine göre Türkiye’de kripto varlık piyasasının toplam değeri 171,4 milyar TL, yatırımcı sayısı 3 milyon 467 bin, günlük işlem hacmi ise 18,6 milyar TL seviyesinde bulunuyor.

Almanya’da sanayi üretimi Temmuz ayında aylık bazda %1,1, yıllık bazda %1,6 daralarak piyasa beklentilerinin altında kaldı.

• Ayrıntılar: Temmuz ayında otomotiv üretiminde kaydedilen aylık bazda %9,2 düşüş ana oranı aşağı çekti. Alman Otomotiv Sanayicileri Birliği (VDA), elektrikli araç üretimine geçiş kapsamında bir fabrikada üretimin birkaç hafta durmasının düşüşte etkili olduğunu ifade etti. Aynı dönemde ülkede ilaç üretimi %5,7, metal üretimi %2,6 daralırken, makine üretimi %1,1, elektronik üretimi %2,7, enerji üretimi ise %4,7 büyüdü.

Avrupa’da gelecek ay teslimli doğalgaz kontratları Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi bölgesinde gerilimin daha da artmasının ardından 77,98 EUR ile Ocak 2023’ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) Eylül ayı toplantısında üç ana faiz oranını piyasa beklentileri doğrultusunda 25’er baz puan artırma kararı aldı.

• Ayrıntılar: Kararla birlikte mevduat faizi %2,50’ye, ana refinansman faizi %2,65’e, marjinal fonlama faizi ise %2,90’a yükseltilirken, ECB kararla ilgili açıklamasında İran savaşının yol açtığı enerji şokunun enflasyon üzerindeki etkilerinin beklenenden daha uzun sürebileceğini belirtti.
• Açıklama: ECB Başkanı Christine Lagarde, faiz artırım kararının oy birliğiyle alındığını, enerji fiyatları yüksek kaldıkça enflasyondaki ikinci tur etkilerin güçlenebileceğini ve faiz kararlarının veriler doğrultusunda toplantı bazında alınmaya devam edeceğini söyledi.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Eylül ayı Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında politika faizini piyasa beklentilerine paralel şekilde %37 seviyesinde sabit tutma kararı aldı.

• Ayrıntılar: TCMB karar metninde öncü göstergelerin enflasyonun ana eğiliminde gerilemeye işaret ettiğini belirtirken, jeopolitik gelişmeler nedeniyle yüksek seyreden enerji fiyatlarının enflasyon görünümü üzerindeki yukarı yönlü riski artırdığını ve jeopolitik gelişmelerin maliyetler, ekonomik faaliyet ve beklentiler üzerinden enflasyona etkisinin yakından takip edildiğini ifade etti.

• Perspektif: TCMB, 23 Temmuz’daki toplantıda da politika faizini %37’de sabit bırakmış ancak o tarihte Temmuz ayında enflasyonun ana eğiliminde geçici bir yükseliş beklediğini belirtmişti. Eylül kararında ise son verilerin ana eğilimde gerilemeye işaret ettiği değerlendirmesi öne çıkarken, enerji fiyatlarına ilişkin yukarı yönlü risk vurgusu korundu.

Bloomberg’e konuşan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, serbest dalgalı kur rejimine geri dönmenin arzu edilir olduğunu ancak bunun için enflasyonun daha düşük seviyelere inmesi, enflasyon beklentilerinin daha güçlü şekilde çıpalanması ve döviz piyasasında iki yönlü hareketin görülmesi gerektiğini söyledi.

Yaman Alp Ungan

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'ı açıkladı. 2026 büyüme tahmini %3,8'den %3,3'e indirildi, yıl sonu enflasyon tahmini %16'dan %28,4'e yükseltildi. Önümüzdeki üç yıl için büyüme sırasıyla %4,2, %4,6 ve %5,0; enflasyon ise %21, %13,5 ve %9 olarak kondu.

Programa iki ayrı soruyla yaklaşılabilir. Birincisi iç tutarlılıktır. Büyüme, enflasyon, işsizlik ve bütçe rakamları birbiriyle uyumlu mu? İkincisi dış geçerliliktir. Bu belgelerin geçmişte verdiği rakamlar, kaydedilenle karşılaştırıldığında ortaya nasıl bir sicil çıkıyor? Bu yazımızda ikinci soruyu soruyoruz. Dört yıllık OVP serisini üst üste koyduğumuzda düzenli bir örüntü görünüyor ve bu örüntü, tek bir revizyondan daha fazlasını söylüyor.

DEVAMINI OKU

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, İstanbul’da hayata geçirilecek 15 bin kiralık sosyal konut projesinin başvuru koşullarını ve kira bedellerini açıkladı.

• Ayrıntılar: Projede 1+1 konutlar 10 bin lira, 2+1 konutlar 12 bin lira, 3+1 konutlar 15 bin lira, 4+1 konutlar ise 18 bin liradan başlayan fiyatlarla kiraya verilecek. İlk etapta 1.071 konut için başvurular 14 Eylül’de başlayacak ve hak sahiplerine teslimatlar Ekim ayında yapılacak. Kampanyadan 18 yaşını doldurmuş, evli, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan ve aylık hane geliri 100 bin TL’nin altında bulunan kişiler yararlanabilecek. Başvuru sahibinin en az 1 yıldır İstanbul’da ikamet etmesi ve kendi adına tapuda kayıtlı bir konutunun bulunmaması gerekecek.

VFS Global Türkiye-Azerbaycan Bölge Direktörü Sertan Aslantürk, Schengen vize randevu sistemlerinde bot hesaplara karşı alınan önlemler ve teknik iyileştirmeler sonrası %60-65 oranında rahatlama sağlandığını açıkladı.

• Ayrıntılar: Vize başvurularının 2026’nın ilk sekiz ayında geçen yılın aynı dönemine göre %15 arttığını belirten Aslantürk planlamaların 6 ay önceden yapılmasını önerdi. İngiltere, Fransa ve Çekya ise en fazla başvuru alan destinasyonlar arasında yer aldı.

İKSV tarafından 22 Ekim-3 Aralık'ta Mehmet Birkiye küratörlüğünde düzenlenecek 30. İstanbul Tiyatro Festivali'nde Türkiye’den ve yurt dışından 6’sı uluslararası, 11’i yerli olmak üzere toplam 17 tiyatro, performans ve dans gösterisi yer alacak; biletler bugün 10.30’da genel satışa çıkacak.

• Ayrıntılar: Hafıza, dil ve iletişim, savaş, kadınların deneyimleri ve kentle kurulan ilişki gibi başlıkların öne çıktığı programda Ve Ateş Bizi Tüketiyor, Sanatçısı Belirsiz İvi Buradaydı, Bir Çeyiz Sözleşmesi, En Son Neyi Unuttuğumu Hatırlamıyorum, Dil Broblem Değil, Veda Ritüeli, Lacrima, Requiem, Anna K, Elizabeth Costello, Aksak Deliryum, Bir Bebek Evi Fernando Melo’nun 30. festivale özel hazırladığı Rüzgâr Ağacı gibi yapımlar yer alıyor. Festivalin kapanışını ise Mehmet Birkiye’nin yönettiği Dorian Gray’in Portresi yapacak.
• Ayrıca: 30. İstanbul Tiyatro Festivali Onur Ödülü ise 9 Eylül’de düzenlenen törenle oyuncu Tilbe Saran’a sunuldu. Festivalin ücretsiz etkinlikleri bu yıl Festival Artı başlığı altında düzenlenecek. Eylül ayında söyleşi ve ustalık sınıflarıyla başlayacak program, festival boyunca farklı etkinliklerle devam edecek.

Efor Holding, Gelgit Rüzgar Enerji Santrali'nin yatırım ve devreye alınma süreci için Almanya merkezli Oldenburgische Landesbank ile 44,5 milyon avroluk uzun vadeli finansman anlaşması imzaladı.

• Neden önemli? Euler Hermes garantili kaynak, bankanın Türkiye'de yenilenebilir enerji alanında sağladığı ilk finansman olacak.

Apple’ın 9 Eylül Çarşamba günü “Sürpriz ve Parıltı” sloganıyla hayata geçirdiği lansman etkinliğinde tanıtılan en yeni donanım ürünlerinin Türkiye fiyatları açıklandı.

• Ayrıntılar: iPhone 18 Pro, 137 bin 999 liradan başlayan fiyatlarla satışa sunulurken iPhone 18 Pro Max, 149 bin 999 liralık bir başlangıç fiyatıyla geldi. Şirketin ilk katlanabilir akıllı telefonu iPhone Duo’nun başlangıç fiyatı ise 229 bin 999 lira oldu. Diğer yandan şirket, Apple Watch Series 12’yi 27 bin 999 lira, Apple Watch Ultra 4’ü 75 bin 999 lira, AirPods 5’i ise 9 bin 999 liradan başlayan fiyatlarla piyasaya sürdü.
• Editörün önerisi: Apple lansmanından öne çıkanlar: iPhone Duo ve iPhone 18 Pro modelleri tanıtıldı | Doğa Yurduneri, Quando

Türk Havacılık ve Uzay Sanayii AŞ (TUSAŞ), Türkiye Ar-Ge 500 Araştırması'nda 65,2 milyar liralık Ar-Ge yatırımıyla listenin ilk sırasındaki yerini korudu.

• Önemli ayrıntı: Şirketin Ar-Ge harcaması, yıllık bazda %26,6 artarken araştırmaya dahil edilen 500 şirketin toplam yatırımı 257,9 milyar lirayı buldu.

Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB), Çin merkezli ileri malzeme üreticisi Great Rich Technology’nin (GRT) Kırklareli’nde kuracağı ileri imalat tesisi için 75 milyon dolara kadar finansman sağlayacağını açıkladı.

• Ayrıntılar: Proje, Dünya Bankası Grubu’na bağlı Uluslararası Finans Kurumu (IFC) ile ortak finanse edilecek. GRT’nin Çin dışındaki ilk üretim üssü olacak tesiste enerji tasarruflu cam filmleri, karbondioksit ve uçucu organik bileşikleri emen malzemeler ve boya koruma filmleri üretilecek.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, ABD’nin İran’a yönelik ekonomik savaşı sürdürmesi halinde Basra Körfezi’nde ABD’nin abluka hattına kadar bir deniz dışlama bölgesi oluşturacaklarını ve İran’ın son günlerde kullandığı yeni füzelerin ABD’ye açık bir uyarı olduğunu ifade etti.

• Ayrıca: İran yönetimi önümüzdeki günlerde Basra Körfezi’nde yeni bir kısıtlı bölge ilan etmeye ve Hürmüz Boğazı’ndan geçecek ticari gemiler için yeni bir güzergah haritası yayımlamaya hazırlanıyor. Rızai yakın zamanda İran ve Umman’ın boğazdaki gemi trafiğinin yürütülmesi için ortak bir koridor üzerinde uzlaştığını ve bu düzenlemeye ilişkin anlaşmanın birkaç gün içinde imzalanacağını açıklamıştı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın ABD donanmasına ait gemileri hedef almaya devam etmesi halinde İran’ın petrol tankerlerini vurmayı sürdüreceklerini ifade ederek, “Bunu her yaptıklarında ya da yapmaya çalıştıklarında tanker kaybedecekler” açıklamasında bulunudu.

• Ayrıntılar: ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) İran’ın 2 ABD savaş gemisini balistik füzelerle hedef almasının ardından İran’a ait 5 petrol tankerinin vurulduğunu açıkladı. İran Devrim Muhafızları ise ABD’nin tanker saldırılarının sürmesi halinde bölgedeki Amerikan askeri unsurlarına yönelik saldırıların kapsamını genişleteceklerini ilan ederken, Kuveyt ve Bahreyn limanlarında bulunan petrol tankerlerinin mürettebatına gemileri derhal terk etmeleri çağrısı yaparak tankerlerin misilleme saldırılarının hedefi olacağını da duyurdu.

ABD’de üretici fiyat endeksi Ağustos ayında aylık bazda %0,4, yıllık bazda %5,4 artış ile piyasa beklentilerini aştı.

• Ayrıntılar: Ağustos ayında ülkede mal fiyatları aylık bazda %1,1 artarken, hizmet fiyatlarındaki artış %0,1’de kaldı. Enerji fiyatları ABD ile İran arasındaki gerilimin yeniden tırmanması ve petrol fiyatlarındaki yükselişin etkisiyle %4,2 artarken, gıda fiyatları %0,1, gıda ve enerji hariç mal fiyatları ise %0,4 artış gösterdi.