Hükümetin “aile düzenlemesi” hazırlığı: Kadın örgütleri neden tedirgin?

AKP, uzun bir süredir “aile” kavramını siyasetinin odağına oturtmuş durumda. Buna paralel olarak 2025 yılı da “aile yılı” olarak ilan edildi.

Bunun nedenlerinden biri olarak düşen nüfus hızı gösteriliyor. Kamuda çalışan eşlere yönelik hazırlanan düzenlemeler de bunun kanıtı. Birden çok çocuğun teşvik edilmesi, buna yönelik teşvik sistemleri getirilmesi, mesai düzenlemeleri yapılması…

Ancak parti içerisinde eskiden bu yana boşanma-nafaka düzenlemeleri de tartışılıyor. Birkaç kez gündeme alınan ve sonrasında tepkiler üzerine rafa kaldırılan bu tartışma, şimdi hiç olmadığı kadar sıcak. Düzenleme yapıldığını ve kesin olarak TBMM’ye getirileceğini bizzat Adalet Bakanı söyledi. Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un açıklamasını anımsayalım:

“Boşanma davalarıyla maddi tazminat, nafaka ve mal rejiminin ayrılması, boşanmanın bir an önce gerçekleştirilip diğer davaların ayrıca devam ettirilmesi gerekiyor. İki davanın birarada sürdüğü çekişme davaların uzamasına, 10 yıl süren boşanma davalarına yol açıyor. Bu da tarafların kendilerine yeni bir hayat kurma imkanını ortadan kaldırıyor. Dolayısıyla buna çalıştık, aile mahkemesi hâkimlerini topladık. İstinaflı aile mahkemesi davalarına bakan hakimlerimizle İstinaf Dairesi başkanlarımız, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin başkan ve üyeleriyle biraraya geldik. Sorunu tartıştık. Vatandaşlarımızın boşanma davalarındaki sorunları ortadan kaldırmak istiyoruz. Burada arabuluculuğu da tartıştık." 

Aile arabuluculuğu 

Tunç’un ortaya attığı “aile arabuluculuğu” kavramına hukukçular uzak değil. Avrupa ülkelerinde örnekleri de var. Üstelik aileyle de sınırlı değil. Birlikte yaşayan çiftlerin hukukunun korunması adına, partnerlerin ayrıldığı hâllerde de devreye girebiliyorlar. Ancak Türkiye gibi ülkeler açısından bu sistem birçok soru işareti barındırıyor. Tunç, sistemi özetle şöyle anlatıyor:

“Bu, Avrupa ülkelerinin çoğunda var. Bu bizde de olabilir. Bununla ilgili sempozyumlar yaptık ve aile arabuluculuğunu da ülkemize kazandırmak istiyoruz. Boşanma davası öncesinde tarafların belki küçük tartışmadan kaynaklanarak büyüyen, aslında aralarında geçimsizlik yokken sadece avukata yazdırdığı o dilekçede ağır ithamlar söz konusu olabiliyor. Ağır ithamlarla karşılaşan karşı taraf, kadın veya erkek, o dilekçeyi aldıktan sonra bir daha o evliliğin düzeleceğine inanmıyor. Taraflar birbirlerine tam düşman oluyor. Duruşmaya geldiklerinde de ailenin bütün mahremiyeti herkesin önüne dökülmüş oluyor. Çocuklar örseleniyor. O nedenle akademisyenlerin görüşleri bu konuda önemliydi.

Dünyadaki uygulamalara baktık. Burada aile arabuluculuğunun çok faydalı olacağına inanıyoruz. Boşanma konusunda da anlaşabilirler arabuluculukta ve mahkeme onayıyla kısa sürede sonuçlanır. Boşanma konusunda anlaşma olmazsa mahkemeye gidilir, süreci daha sakin ve daha olgun şekilde başlatmış olurlar. Dolayısıyla Aile Yılı'nda, aile hukukuyla ilgili önemli yargı paketini, öncelikle görüşlere açacağız, sonrasında da milletvekillerimizin takdirlerine arz edeceğiz."

Tunç, bir başka açıklamasında da sözlerini şöyle tamamladı:

“Boşanma davası öncesinde tarafların belki küçük tartışmadan kaynaklanarak büyüyen, aslında aralarında geçimsizlik yokken sadece avukata yazdırdığı o dilekçede ağır ithamlar söz konusu olabiliyor. Ağır ithamlarla karşılaşan karşı taraf, kadın veya erkek, o dilekçeyi aldıktan sonra bir daha o evliliğin düzeleceğine inanmıyor. Taraflar birbirlerine tam düşman oluyor. Dolayısıyla Aile Yılı’nda, aile hukukuyla ilgili önemli yargı paketini, öncelikle görüşlere açacağız, sonrasında da milletvekillerimizin takdirlerine arz edeceğiz.” 

Nelere bakıyor? 

Aile arabulucusunun baktığı dosyalar da belirgin. Olaylara özgü olarak elbette başlıklar değişebiliyor. Ancak genel olarak şöyle özetlenebilir:

• Boşanma sürecinin ne zaman ve nasıl işleneceği  
• Eşler arasındaki iletişimin ve etkileşimin planlanması 
• Mali konular  
• Mal paylaşımları  
• Diğer özel konular  
• Çocuğun nasıl destekleneceği 
• Çocuğun ebeveyni ile iletişim ve etkileşimlerine ilişkin düzenlemeler 
• Tatil sürecine ilişkin düzenlemeler  

Önce ikna

Ama Türkiye’de bu sistemin nasıl işleyeceği soru işareti. Adalet Bakanı’nın sözlerinden de öncelikle arabulucunun boşanma konusunda öncelikle “Emin misiniz?” sorusunu yönelteceği anlaşılıyor. Kimler arabulucu olacak, nasıl çalışacak, özel eğitimden geçirilecek mi, standart görevleri olacak mı, bunlar da belirsiz.

İkinci ve asıl sorunlardan biri şiddet gören kadınlar için nasıl bir uygulamanın olacağı. Bu kadınlar için de öncelik arabulucuda olursa tarafların nasıl biraraya geleceği, ortada çocuk varsa nasıl hareket edileceği de bilinmiyor.

Nafaka tartışması 

AKP’nin uzun yıllardır “hayat boyu nafaka” sistemini değiştirmek istediği biliniyor. Buna gerekçe olarak da kısa süren evlilikler sonrası erkeğin hayat boyu ödeme yapmak zorunda kalması gösteriliyor. Bazı özel dosyalardaki örnekler sıralanıp mağduriyet yaşandığı ifade ediliyor.

Aynı pakette bu sistemin kalkması durumunda arabulucu, tarafları, belli bir süre nafaka ödenmesi konusunda ikna etmeye de çalışacak. Mal paylaşımı da sorunlu hâle gelebilecek.

Boşanmadan sonraki süreç

Boşanma davaları ile mal paylaşımı davalarının ayrılması da bir başka başlık. Arabulucuda çözüm bulunmazsa boşanmaya paralel olarak mal paylaşımı davası açılacak. Bakan, 10 yıl süren davaları buna örnek gösterdi.

Boşanma gerçekleşirse, mal paylaşımı davası da bitmezse ekonomik özgürlüğü bulunmayan, çalışmasına engel olunan, mal verilmeyen kadınların hayatlarını nasıl sürdüreceği de bir başka muamma.

Avrupa örnek mi?

Kadın örgütleri de tam bu nokta üzerinde duruyor. Avrupa ülkelerindeki örnekler, daha eşit koşullardaki taraflar arasında… Türkiye’de ise kadınların sosyo-ekonomik durumu ile erkeklerin durumu arasında bariz farklar ve eşitsizlikler var.

• Kadın hukukçular bu nedenle anayasadaki eşitlik ilkesine dikkati çekiyor ve bu eşitlik sağlanmadan atılacak adımların felakete dönüşebileceğini söylüyor.

Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu, yaptığı açıklamada, bunlara dikkat çekerek, “Boşanmaların kadına şiddet olaylarından olma yüzdesinin bu kadar fazla olduğu bir ülkede mekanizmaları güçlendirmeden, kadını ekonomik güçten mahrum bırakarak, üstelik İstanbul Sözleşmesi’nden çıkarak korumasız bıraktığınız kadınlar için aile arabuluculuğu yapmak fikri yanlış” ifadelerini kullandı. 

Bütün bu eşitsizlikler, dezavantajlı konum giderilmeye çalışılacak mı yoksa şekli bir eşitliğin bulunduğu varsayılarak daha derin yaralara mı yol açılacak, birlikte göreceğiz.