Sanayi Devrimi ile ilgili hikayeler

Bağlı oldukları Yıldızlar SSS holding tarafından aylardır ödenmeyen maaş, kıdem tazminatı, haksız ücretsiz izin uygulamaları ve yetersiz iş güvenliği önlemleri nedeniyle Ankara’da eylemlerini sürdüren Doruk Maden ve Eti Gümüş işçileri, haklarını alabilmek için hem siyasi ve hem de hukuki bir mücadele yürütüyor. Aylardır süren bu mücadele dinamiği, Türkiye’nin geçmişindeki grev ve eylemlilik geleneğinin önemini bir kez daha hatırlatıyor.

Akdeniz bölgesi ağırlıklı olmak üzere Türkiye’de her geçen yıl plastik atık ithalatı sorunu büyüyor. Başta Birleşik Krallık olmak üzere Avrupa’dan ithal edilen plastik atık miktarı 500 bin tona ulaşırken sahillerdeki mikro plastik sorunu büyüyor. İlk kez 1989’da gündeme gelen ancak son yıllarda yaygın kullanılan “atık sömürgeciliği” kavramı The Guardian’da yer alan bir haberde Türkiye için kullanıldı.

Keynes, teknolojik ilerleme ve otomasyon sayesinde 2030 yılına gelindiğinde insanlığın temel ekonomik sorunları çözeceğini ve haftada yalnızca ortalama 15 saat çalışacağını öngörüyordu. Oysa bu eşiğe giderek yaklaşırken manzara bu öngörüden oldukça uzak. Peki ekranlarla ilişkimize dair gelecek senaryoları neler ve markaların iletişim faaliyetleri bu senaryolara göre nasıl şekillendirilmeli?

Geçmişin dumanlı rüyalarına sığınmak, insanı bu mekanik ve akıl almaz derecede hızlı dünyada hâlâ koruyan en naif, en insani reflekslerden biri. Öte yandan modern pazarlama dünyası, tüketicinin yavaşlık ve sahicilik arayışını jeneratif araçlarla besleyerek estetik simülasyonlara dönüştürmeye başladı. Bundan zevk almakta da bir sakınca yok. Yeter ki bizi gerçekten iyi hissettiren o birkaç temel ve basit gerçeği; kesintisiz bir uykuyu, dostlarla bir masada saatlerce oturmayı, doğada olmanın zevkini yaşamaya devam edebilelim.

Teknolojik devrimler, tarih boyunca toplumların, ekonomik ve sosyal yapıların temellerini değiştirerek ekonomik ve sosyal boşluklar yarattı. Günümüze en yakın dönemde yaşanan teknolojik devrim olan Sanayi Devrimi ile Yapay Zeka Devrimi’ni karşılaştırdığımızda ise nüfus, gelişim hızı, enerji ve devrimin niteliğiyle ilgili dört temel farklılık karşımıza çıkıyor.

Brezilya’da yapılan yeni bir araştırma, habitat kaybının kelebeklerin renklerini ve çeşitliliklerini kaybetmesine yol açtığını ortaya koydu. Ormanların kesilip palmiye yağı, okaliptüs, kahve ya da muz gibi tek tip ürünlerin yetiştirildiği alanlarda, bitkiler gibi kelebekler de “tektipleşiyor.” Üstelik parlak renklerini kaybedenler yalnızca kelebekler değil. İnsan faaliyetlerinin etkisiyle okyanuslar, mercanlar, hatta dünyanın uzaydan çekilen görüntüleri bile soluklaşıyor.

2025 yılı Nobel Ekonomi Ödülü’nü Joel Mokyr, Philippe Aghion ve Peter Howitt kazandı. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nin ödül duyurusunda Mokyr, Aghion, Howitt’in inovasyon odaklı iktisadi büyümeyi açıklamaları ve son iki yüzyılda dünya ekonomisinin nasıl sürekli büyüme durumuna geçtiğini açıkladıkları için layık görüldüğü ifade edildi.

Tatil, yalnızca işten uzaklaşmak, deniz kenarından dinlenmek anlamına gelmez. Tatil, sınıfsal, ekolojik ve felsefi eleştirileriyle birlikte ele alındığında çağdaş yaşamın bütün çelişkilerinin görülebildiği bir olgudur ve günümüzde artık yalnızca bir hak değil; bir gösteri, statü, endüstri, hatta bir tür yanılsama hâline gelmiştir. Peki nasıl?

"Beyaz yakalı mizahı" dediğimiz konsept, özünde eleştirel bir niteliğe sahipmiş gibi görünse de kurduğu anlatının altında bir marjinalleştirme pratiği yatıyor. Sistem tarafından giderek daha fazla “lüzumsuz” addedilen beyaz yakalı işçi emeğine dair bu parodilerdeki temsiller, sadece isabetsiz değil, aynı zamanda bu “lüzumsuzluğun” genel bir kanı olarak yerleşmesine de katkıda bulunuyor.

Sanayi Devrimi’nin etkisiyle modern yaşamın enerji kaynağına dönüşen kömür, insan yaşamını kolaylaştırdı belki ama ardında insan hakları ihlallerinden giderek ısınan bir gezegene, iş cinayetlerinden popülasyon kayıplarına uzanan kapkara bir iz bıraktı. Avrupa’nın “keşfettiği” kömür, farklı coğrafyalardan sayısız canlının hayatını mahvetti. Türkiye de inatla bu “kara sevda”nın peşinden giden coğrafyalardan. Soma faciasının 11. yılında kömürün trajediler ve direnişlerle yazılan tarihini hatırlıyoruz.