evrim ile ilgili hikayeler
Yuval Noah Harari'den AI ve geleceğimiz: Şişedeki cinden ne isteyeceğimizi bilecek kadar bilge olabilecek miyiz?
Tarihçi ve yazar Yuval Noah Harari, gazeteci Tom Parker’a verdiği röportajda yapay zekayı karar verebilen ve yeni fikirler üretebilen bir “yabancı zeka” olarak tanımlıyor. İnsanlığın dil üzerindeki hakimiyetini bu yeni aktörle paylaşmasının güç dengelerini nasıl değiştireceğini sorgulayan Harari, zeka ile bilgelik arasındaki ayrıma odaklanıyor: Zeka ucuzlayıp bollaşırken insanlık, ne isteyeceğini bilecek kadar bilge olabilecek mi?
Jest ve Söz| André Leroi-Gourhan | Çev. Alp Tümertekin | İş Bankası Kültür Yayınları Ne anlatıyor? İki ayak üzerinde dik duruş, elin alet yapımı ve dilin gelişimi arasındaki bağı inceleyerek tekniğin insanın biyolojik ve zihinsel evrimindeki belirleyici rolünü anlatıyor. Neden okunmalı? İnsanlaşma sürecini beden, alet ve dilin ortak evrimi üzerinden temellendirerek antropoloji ve felsefe kesişiminde çığır açıcı bir başvuru kaynağı sunduğu için.
23 Ağu 2026
NASA, James Webb’in dördüncü yılını kutladıNASA, ilk fotoğrafını dört yıl önce gönderen James Webb Uzay Teleskobu’nun dördüncü yaşını Erboğa A galaksisinin bugüne kadar yakalanan en ayrıntılı görüntüsüyle kutladı. Bilgi notu: Dünya’dan yaklaşık 11 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan Erboğa A, yakınındaki galaksilerden çok daha aktif bir yapı sergiliyor. Galaksinin merkezinde çevresindeki maddeleri tüketen ve bunu yaparken muazzam miktarda enerji açığa çıkaran süper kütleli bir kara delik bulunuyor. Yaklaşık 2 milyar yı...Devamını Oku
10 Tem 2026
İsrail'de antik mağara keşfiİsrailli ve uluslararası arkeologlar, ülkenin kuzeyinde 400 bin yıllık olduğu belirtilen ve bugüne kadar bozulmadan kalmış bir mağara keşfederek Neandertal öncesi insan türlerinin yaşamına ve iklim koşullarına dair yeni veriler elde ettiklerini açıkladı. Bilim insanları, mağaranın içindeki tortu tabakalarının ve oluşumların neredeyse hiç bozulmadan günümüze ulaştığını, bunun da eski iklim ve çevre koşullarını ayrıntılı biçimde inceleme imkânı sunduğunu ifade etti. Araştırma e...Devamını Oku
04 Tem 2026
Can sıkıntısının ölümü: Sahi bizim boş zamanımız nereye gitti?
Keynes, teknolojik ilerleme ve otomasyon sayesinde 2030 yılına gelindiğinde insanlığın temel ekonomik sorunları çözeceğini ve haftada yalnızca ortalama 15 saat çalışacağını öngörüyordu. Oysa bu eşiğe giderek yaklaşırken manzara bu öngörüden oldukça uzak. Peki ekranlarla ilişkimize dair gelecek senaryoları neler ve markaların iletişim faaliyetleri bu senaryolara göre nasıl şekillendirilmeli?
Akreplerin metal silah yapısıYeni bir çalışma, akreplerin vücut yapılarında çinko, mangan ve demir gibi metallerin belirli bölgelere stratejik biçimde yerleştiğini ve bunun evrimsel bir tasarım örneği sunduğunu ortaya koydu. Araştırmada, metal elementlerin akreplerin yapısal bölgelerinde rastgele dağılmadığı, belirli kısımlarda yoğunlaştığı tespit edildi.
02 May 2026
Şempanzeler arası infanticid savaşıBilim insanları, Uganda’daki Kibale Ulusal Parkı’nda iki şempanze topluluğu arasında 1993-2013 yılları arasında süren çatışmalarda en az 144 bebeğin öldürüldüğünü ve bunun besin ve bölge rekabetiyle bağlantılı sistematik bir infanticid savaşı olduğunu raporladı. Araştırmada, 30’u doğrudan gözlenen, 114’ü ise kaybolma ve yaralanma bulgularına dayanan toplam 144 bebek ölümü kayda geçti. Bilim insanları, bu ölümlerin büyük kısmının komşu topluluk erkeklerinin saldırılarıyla bağl...Devamını Oku
10 Nis 2026
Graecopithecus fosili tartışma yarattıBilim insanları, Bulgaristan’da bulunan ve 'Graecopithecus freybergi' olarak adlandırılan nesli tükenmiş primata ait uyluk kemiği fosilinin iki ayak üzerinde yürüyüşe dair güçlü anatomik kanıtlar sunduğunu açıkladı. Fosilin, insan soyunun evrimine dair tartışmaları yeniden alevlendiren bulgular arasında yer aldığı ve iki ayaklılığın kökenine ışık tuttuğu ifade edildi.
30 Mar 2026
Mikrobiyom | James Kinross | Sevkan Uzel (çev.) | Metis KitapNe anlatıyor? Kinross, trilyonlarca mikroorganizmadan oluşan iç ekosistemimizin bağışıklık sisteminden ruh hâline kadar sağlığımızı nasıl yönettiğini inceliyor. Kitap, modern yaşamın bu hassas dengeye verdiği zararları ve iyileşme yollarını evrimsel bir perspektifle sunuyor. Neden okunmalı? Bedenimizdeki bu görünmez ortakları anlamak, kronik hastalıklardan korunmanın ve bütünsel sağlığı geri kazanmanın anahtarını sunarken geleceğin tıp dünyasına dair ufuk açıcı bilgiler içere...Devamını Oku
29 Mar 2026
İnsan çenesinin evrimiAraştırmacılar, fosil kayıtlarında Homo sapiens’i ayırt etmek için insan çenesinin önemli bir anatomik işaret olduğunu ve bu yapının nasıl ile neden evrimleştiğini inceledi. Çenenin yalnızca insanlarda bulunmasının nedenleri ve bu yapının evrimsel süreçte nasıl ortaya çıktığı soruları ele alındı. İnsan çenesinin, diğer türlerden ayrımda kullanılan temel morfolojik özelliklerden biri olduğu vurgulandı.
14 Şub 2026
773 bin yıllık insan fosilleriFas Kültür Bakanlığı, Kazablanka kenti yakınlarındaki bir mağarada yaklaşık 773 bin yıl öncesine tarihlenen insan fosillerinin keşfedildiğini açıkladı. Ayrıntılar: Bakanlık, aralarında yetişkin ve çocuk çene kemiği, diş kalıntıları ve kafatası sonrası parçaların bulunduğu fosillerin insan evriminde kritik bir döneme dair eşi benzeri görülmemiş veriler sunduğunu ve Fas ile Kuzey Afrika’nın insanlık tarihindeki önemini güçlendirdiğini belirtti.
11 Oca 2026
Küçük Ayak fosili analiziGüney Afrika'da bulunan yaklaşık 3,7 milyon yıllık "Küçük Ayak" fosilini inceleyen araştırmacılar, bu örneğin bilinen Australopithecus türlerinden farklı özellikler taşıdığını ve insan soy ağacında yeni bir türü temsil edebileceğini öne sürdü. Çalışmada, Küçük Ayak’ın iskelet oranları, kol-bacak uzunlukları ve kalça yapısının hem ağaçta tırmanmaya hem de iki ayak üzerinde yürümeye uyumlu olduğu vurgulandı. Araştırmacılar, fosilin özellikle Australopithecus africanus ve Austra...Devamını Oku
18 Ara 2025
Graves'in açıklamasıEvrimsel biyolog Graves, erkek cinsiyetini belirleyen Y kromozomunun yok olmaya yüz tuttuğunu bildirdi. Graves, Y kromozomunun evrimsel süreçte kaybolma riski taşıdığını ve bunun erkek cinsiyetinin geleceği üzerinde etkili olabileceğini ifade etti. Bilim insanları, Y kromozomunun kaybının cinsiyet belirleme mekanizmalarını nasıl etkileyebileceği konusunda araştırmalar yapmaktadır. Graves, bu durumun genetik çeşitliliği ve cinsiyetin evrimsel dinamiklerini etkileyebileceğini b...Devamını Oku
07 Ara 2025
Doğa Yalan Söyler | Lixng Sun | Doğan KitapNe anlatıyor? Çalışma doğadaki büyüleyici aldatma ağını açığa çıkarmayı hedefleyerek evrimin perde arkasındaki oyunlarda yalanın bir kusur değil, yaşamın devamı için bir gereklilik olduğunu belirtiyor. Neden okumalı? Mikroskobik yaşamdan toplumsal davranışlara, genlerden insan ruhuna uzanan bu kapsamlı anlatı, okura doğanın dürüstlükle değil, dengeyle işlediğini hatırlatıyor.
07 Ara 2025
Matematikçiler yeni sonsuzluk türleri tespit ettiMatematikçiler, iki yeni sonsuzluk türü keşfettiklerini ve bu durumun matematiksel düzeni sorgulattığını açıkladı. Keşfedilen sonsuzluk türleri, mevcut matematiksel teorilere meydan okuduğu belirtilerek, bu durumun matematik alanında yeni tartışmalara yol açabileceği ifade edildi. Matematikçiler, bu yeni türlerin, daha önce tanımlanan sonsuzluk kavramlarını genişlettiğini ve farklı matematiksel yapılarla ilişkilendirilebileceğini vurguladı. Araştırmanın sonuçları, matematikse...Devamını Oku
06 Ara 2025
Matematikçiler yeni sonsuzluk türleri tespit ettiMatematikçiler, iki yeni sonsuzluk türü keşfettiklerini ve bu durumun matematiksel düzeni sorgulattığını açıkladı. Keşfedilen sonsuzluk türleri, mevcut matematiksel teorilere meydan okuduğu belirtilerek, bu durumun matematik alanında yeni tartışmalara yol açabileceği ifade edildi. Matematikçiler, bu yeni türlerin, daha önce tanımlanan sonsuzluk kavramlarını genişlettiğini ve farklı matematiksel yapılarla ilişkilendirilebileceğini vurguladı. Araştırmanın sonuçları, matematikse...Devamını Oku
06 Ara 2025
Lucy'nin evrimsel rolüAraştırmalar, Lucy'nin insanların doğrudan atası olmayabileceğini ortaya koydu. Lucy, 3.2 milyon yıl önce yaşamış bir Australopithecus afarensis fosilidir ve 1974 yılında Etiyopya'da keşfedilmiştir. Yeni bulgular, Lucy'nin insan evrimi sürecinde daha karmaşık bir rol oynamış olabileceğini gösteriyor. Bilim insanları, bu keşfin evrim tarihini yeniden değerlendirmeye yönlendirebileceğini belirtti.
27 Kas 2025
Felsefenin tanıklığa çağrısı: Çocukların bitmeyen soruları özgürlüğün sigortası olabilir mi?
Dünya Felsefe Günü ve Dünya Çocuk Hakları Günü, bu yıl 20 Kasım'a tesadüf ederken felsefenin ışığında genelinde haklara, özelinde ise çocukların haklarına yeniden bakıyoruz. Ve felsefenin o ilk düğme işlevine dönüyoruz: Dünyadaki yaşamı ve evreni anlamaya davet; çocukça sorular sormaya cesaret.
