Ümit Alan

Yapay zeka estetiği; sanatı ve daha geniş bağlamıyla hayatı, verimlilik devrimi ile otantiklik krizi arasında bir gerilime sürüklüyor. Farkındalığı yüksek, algıları açık genç kuşakların yapay zeka içeriğini değersiz bulması, teknolojinin kendisinden çok, içeriğin tahmin edilebilir, homojen ve ruhsuz doğasına bir tepki aslında.

Büyük Buhran zamanında, Steinbeck'in "Gazap Üzümleri"nin tohumlarının atıldığı günlerde, dönemin ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, New Deal (Yeni Uzlaşma) politikasını ortaya atar. Ondan 93 yıl sonra bugünlerde yine bir belgede New Deal’in adı geçiyor. Belgenin sahibi OpenAI. Peki sosyalistlerin bile itiraz edemeyeceği kışkırtıcı önerilerle dolu bu belgenin samimiyetine inanabilir miyiz?

Yapay zeka ile gazetecilik arasındaki döngü, tarafların birbirini yok ettiği sıfır toplamlı bir oyun, başka bir deyişle kendi kuyruğunu yiyen bir yılan olmak zorunda değil. Burada her iki tarafın da varoluşsal olarak birbirine muhtaç olduğu kırılgan bir simbiyoz var. Peki bu döngü ne üretiyor, neye dönüşmeli?

Yapay zeka endüstrisi sihir evresinden bilançoların ve fizik yasalarının konuşulduğu soğuk gerçeklik evresine sert iniş yaptı. OpenAI’ın büyük sükse yaratan Sora aracını aniden kapatması bunun ilk işaretlerinden. Ama durum, ne bundan ne de finansal bir krizden ibaret. İşin yutturmaca kısmından çıkıp gerçekliğe, yani endüstriyel verimlilik kısmına geçişin sancılarıyla karşı karşıyayız.

Ortadoğu’da savaş ihtimali, uzun zamandır petrol fiyatlarından güvenlik doktrinlerine her şeyi etkileyen ana bir değişkendi. Fakat son dönemde başka bir eşik aşıldı. Artık savaşın kendisi bir bahis enstrümanı. Yeni nesil bahis platformlarıyla birlikte insan hayatı üzerine kurulan bu "Rus ruleti" savaşın metalaşmasında habercilikten etik tartışmalara uzanan yeni bir hat yaratıyor.

Aşk romanları yazarı Coral Hart, yapay zeka desteğiyle 8 ayda 21 farklı takma isimle 200’den fazla kitap yazdığını söylüyor. Yapay zekanın metinlere giderek daha çok karıştığı bir modelde Hart bu kitabın yazarı mıydı, yoksa AI çıktısına yön veren yönetmeni miydi? Peki geleceğin yazarları yapay zekayı insani özü boğmadan yönetmenin yolunu bulabilecekler mi?

Vibe-check kültürü, yeni bir savaş türünün toplumsal meşruiyet zeminini oluştururken rasyonelliği tamamen devre dışı bırakarak bireyleri algoritmik önerilerin duygusal konforuna hapsediyor. Nihayetinde savaşlar, çatışmalar derinleşiyor ve en hayati krizler, sonsuz bir ekran kaydırma döngüsünün içinde, anlamını yitirmiş birer "vibe" olmaktan öteye gidemiyor.

Teknoloji romantizmi tek başına belirlemez belki ancak romantizmin yaşandığı altyapıyı kökten değiştirebilir. Dikkati parçalayan, ilişkiyi metalaştıran tasarım teşvikleri ve kullanım biçimleri romantik ritüelleri zayıflatabilir. Doğru medya tasarımı ve kullanım pratikleriyse romantizmi güçlendirebilir pekala. Öte yandan Whatsapp ve benzeri anlık mesajlaşma platformlarının tasarımı, bu “doğru medya tasarımının” fersah fersah uzağında.

"Tutumlu iyimserlik" (frugal optimism) tüketicilerin ekonominin düzeleceğine dair iyimserlikleri artarken harcamalarını azaltmaya yani tasarrufa devam ettiği durumu niteliyor. Yani kavram, finansal krizlerin yarattığı ve artık neredeyse kalıcı hâle gelen kaygı ile psikolojik direnç arasında bir kopma noktasına işaret ediyor. Peki bu, bir nevi direniş mi yoksa sınıfsal körlüğe neden olan ve "tutumlu bir şüphe"yle yaklaşmamız gereken yeni bir akım mı?

Yeni hizmetin adı ve adresi gayet net: Rent a human (Bir insan kirala!) Belli ki isim de bolca haber olsun, konuşulsun diye böyle açık koyulmuş. Yapay zeka ajanları kendi kısıtlılıkları nedeniyle yapamayacakları bazı işleri yaptırabilmek için insan kiralıyorlarmış. Öte yandan bu tip gelişmeleri hem haberleştirirken hem de üzerine düşünürken bu gürültünün neyi maskelediğini ayırt etme becerisini kazanmamız gerek.