Akdeniz bölgesi ağırlıklı olmak üzere Türkiye’de her geçen yıl plastik atık ithalatı sorunu büyüyor. Başta Birleşik Krallık olmak üzere Avrupa’dan ithal edilen plastik atık miktarı 500 bin tona ulaşırken sahillerdeki mikro plastik sorunu büyüyor. İlk kez 1989’da gündeme gelen ancak son yıllarda yaygın kullanılan “atık sömürgeciliği” kavramı The Guardian’da yer alan bir haberde Türkiye için kullanıldı.

Yazı: Pelin Cengiz

Geçen günlerde The Guardian gazetesinde “UK plastic ‘waste colonialism’ found to be polluting Turkey’s farming heartland” (İngiltere’nin plastik atık sömürgeciliğinin Türkiye’nin tarım merkezini kirlettiği ortaya çıktı) başlıklı makalede kullanılan “atık sömürgeciliği” ifadesinin Türkiye için kullanılmış olması dikkat çekici.

Tarihsel olarak kullanılan sömürgecilik kavramı, özellikle Birleşik Krallık ile özdeşleşmiş bir kavram. 16. yüzyıl sonlarında başlayan ve yüzyıllar içinde geniş coğrafyalara yayılan bu genişleme hareketi, askerî güç, ticari şirketler ve dolaylı yönetim stratejileriyle küresel ölçekte siyasi ve ekonomik bir sistem kurdu.

• Birleşik Krallık, siyasal sistemlere dolaylı olarak etki ettiği gibi, hammadde kaynakları Birleşik Kralık’a taşındı, ticaret ve nakliye alanlarında kontrol uygulandı, sömürgeler birer pazara dönüştürüldü. Her ne kadar 19. yüzyıl başlarında İngilizlerin dünya üzerindeki hakimiyetinin etkisi azalsa da, İngiliz sömürgeciliği elini bu eski topraklardan tam olarak çekmedi.

Bundan sonrası bize sömürgeciliğin aslında hiç bitmediğini, Sanayi Devrimi'yle birlikte değişip dönüştüğünü gösteriyor. Sömürgeciler geçmişte kalmadı, kolonyal hiyerarşiler bugün de varlığını sürdürüyor, sadece biçimleri değişiyor. Sadece daha farklı yöntemlerle ilerliyor. Bugün özellikle tonlarca plastik, elektronikler ve tekstil ürünleri üzerinden yeni bir sömürü biçimi yaşıyoruz. Buna yaygın şekilde plastik atık sömürgeciliği dense de, “atık egemenliği” kavramını kullananlar da var.

YAZININ DEVAMI