Nihilist samimiyetin dışavurumu: 'Let Me Be' dansı neden viral oldu?

Sosyal medya, özellikle Instagram, uzun zamandır bastırdığımız donukluğumuzu viraller aracılığıyla absürt bir samimiyetle yeniden görünür kılıyor. Bunu hayrımıza yaptığını sanmıyorum. Ama halay başı algoritma olsa da, araya hâlâ insanın sızabildiği küçük aralıklar kalıyor.

• Her birimiz yolumuzu bulmaya çalışıyoruz. Elimizde kandil, mum, gaz lambası veya el feneri yerine, küçücük ekranlardan yansıyan soğuk ışıklarla... Ekranlardan asla yapmayacağımızı bildiğimiz kötülükleri izleyerek donup kalıyoruz. Ve fiber kablolarla, piksellerle bir şekilde donmuş hâllerimizle birbirimize bağlanıyoruz. 

Sosyal medyada "Let Me Be" dans viralini izlediğimde içimin kıpırdadığını hissettim. Kıpırtı bile ne güzel geliyor değil mi kulağa? Zamanın akışının değiştiğini hissettiğimiz, algı kırılmaları yaşadığımız ve değişen dünya gerçekleriyle başa çıkamayacak katatonik bir hâldeyken, ufak bir hareket bile bir eylemdir. Bu sefer o canlanma Afrika'dan geldi; "Let Me Be" ile. Önceden fark eden ama ne yapacağını bilmeyenlerdenseniz siz de "Let Me Be" diyebilirsiniz. İfadesiz yüzler, aynı anda mekanik ve ilkel adımlarla salınarak... İyi geliyor.

Endurance Grand'in öncülüğünde Afrika'dan yükselen bu basit ritim, beklenmedik bir yerden küresel bir sinyale dönüştü. Sıfır diyalog, ifadesizlik, robotik postür, maksimum toplumsal eleştiri. Instagram'ın bugüne kadarki en anlam dolu, en sevilesi akımı bence. Çünkü bir yetenek gösterisi değil; küresel bir başa çıkma mekanizması.

"Let Me Be"nin asıl gücü burada zaten. Daha önceki pek çok viral akım narsizmi beslerken bu akım kolektif bir çaresizliği, yorgunluğu ve tuhaf bir samimiyeti paylaşıyor. Dijital kültürün, dijital kültüre karşı ürettiği duygusal açıklık bu. Sistem içinde, sistemin diliyle "bırak beni" demek. Ama trajik olan şu ki, algoritmanın sadık askerleri olan influencer'lar bunu da yakında gasbedecektir. 

• Çünkü bu düzen hiçbir samimiyet ifadesini olduğu gibi bırakamıyor. Her şeyi kişisel markaya, performansa, satılabilir bir estetiğe dönüştürüyor. İnsanın "bırak beni" diyerek paylaştığı ortak ruh hâli bile yeniden tüketilebilir bir içerik hâline gelebiliyor. Ve "Let Me Be", tam da bu yüzden sadece esprili bir trend değil; postmodern insanın durumunu 15 saniyede anlatan kusursuz bir görsel dil.

Akımın videoları üç damardan sızıyor hayatımıza. İlki; tam bir deadpan ifadeyle, renksiz sade tulumlar içinde, coğrafyasız bir boşlukta ilkel dans adımlarını hatırlatan salınma. İkincisi; takım elbiseli, plazalı, kurumsal versiyonlar. Gana'dan çıkan 15 saniyelik bir video, bazen plaza çalışanının iç dünyasını en iyi anlatan şey olabiliyor. Üçüncüsü; enkaz ve savaş yıkıntıları arasında, özellikle Gazze'de çocukların ve gençlerin çektiği videolar. Harabenin ortasında aynı ifadesiz surat, aynı ritim... Trendin en sert ve en hüzünlü yüzü.

Ev işlerini yaparken birden duran kadınlar, otobüs durağında ritme kapılan gençler, market kuyruğunda el arabasına yaslanıp salınanlar… Gri hayatın en sıradan anlarında beden kendiliğinden "let me be" moduna geçiyor.

Şarkının neşeli, enerjik ritmiyle dans edenlerin ifadesiz, ruhunu teslim etmiş suratları arasındaki tezat çarpıcı. Bu, geç kapitalizmin içinde kolektif bir sızıntı gibi. Ve bu sızıntıda başka bir şey var. Neden dünyanın her yerinde aynı anda aynı boş bakış, aynı mekanik hareketler? New York'ta, İstanbul'da, Lagos'ta, Seoul'de… İnsanlar aynı "bırakın beni" hâlini paylaşıyor.

• Bu akım, tanımlayamadığımız ama hepimizin hissettiği o büyük kaymanın görsel dili. Ortak bir nihilist ritüel. İsyan etmiyor, kahramanlaşmıyor da. Hayat devam ediyor, biz de devam ediyoruz; ama artık neredeyse ironik bir şekilde. Tam ele geçirilmediğimizin ya da ne kadar ele geçirildiğimizin yoklamasını veriyor gibi.

Sinemadaki 'let me be' anları

Bu ruh hâli aslında hiç yeni değil. Sinema onu çoktan tanıyordu. Büyük anlatılara hevesli ana akım sinemanın aksine, bağımsız sinemada benzer bir anti-kahraman kırılganlığı ve duygusal uyuşukluk hep vardı. Lost in Translation ve Chungking Express’teki kalabalık içindeki yalnızlık, Before Sunrise’daki boşluğu birlikte taşıma hâli, Buster Keaton’ın kaos ortasındaki donuk suratı, Kaurismäki’nin absürt monotonluğu, Jarmusch’un kayıtsız anti-kahramanları… 

• Hepsi aynı şeyi söylüyordu: Dünya çıldırırken sen donuk bak, ritmi tut, devam et. Ama "Let Me Be"nin sinema için asıl önemli yanı, bu duyguyu kolektif ve post-ironik bir biçimde 15 saniyeye sıkıştırması.

Sinema ve görsel iletişim artık kökten değişiyor. İzleyicinin dikkat süresi dramatik şekilde kısaldı. Dijital platformlarda yeni dizilerin bölümleri 6-8 dakikaya kadar indi. Büyük, karmaşık olay örgüleri ve uzun ark anlatıları, yerini kısa, yoğun ve “ruh hâli” odaklı formlara bırakıyor. Hikaye anlatmaktan ziyade “Şu an ne hissediliyor?” sorusuna odaklanılıyor.

"Let Me Be" videoları da tam bu yeni görsel grameri temsil ediyor. Jake Gyllenhaal’ın Demolition filmindeki kulaklıklı sokak dansı sahnesini milyonlara çoğaltıyor; ama bu kez büyük bir anlatı olmadan, sadece o çekirdek duyguyu alıp gündelik hayatın ortasına bırakıyor:

"Hiçbir şey hissetmiyorum ama bedenim hareket ediyor."

Bu, post-ironi kültürünün de vücut bulmuş hâli. Hem ironik, neşeli ritimle dalga geçer gibi hem de derin bir şekilde samimi; gerçek bir tükenmişlik gibi. Herkes histerikleşirken donuk kalabilmek, belki de çağımızın en radikal ve en dürüst tavrı hâline geliyor. Sinema da er ya da geç bu yeni gerçekliğe ayak uydurmak zorunda kalacak. Büyük hikayelerden ortak ruh hâllerine, uzun metrajlardan kısa ve yoğun duygu patlamalarına doğru bir kayış kaçınılmaz görünüyor. Çöküşü durduramıyoruz belki; ama en azından o çöküşün ritmini bizim belirlediğimizi kayda geçiyoruz.