Portekiz, Macaristan, Malta, Yunanistan: Hangi ülke oturma izni için ne istiyor?

ABD Başkanı Donald Trump’ın geçen hafta dünyanın her yerinden insanların bir milyon dolara alabileceği “Trump Altın Kartı” ile hızlandırılmış ABD vatandaşlığı yolunu açma kararı almasının ardından altın vize ve dijital göçebe vizesi başlıkları yeniden gündeme geldi. Son yıllarda belirli miktarda yatırım ve mali güvence karşılığında altın vize veren ülkelerin sayısı azalırken, bir ülkede belirli süre uzaktan çalışarak yaşamaya olanak veren dijital göçebe vizelerine olan talep de artıyor.

Altın vize ve oturum izinlerine olan talebin yüksek olmasının başlıca nedenleri arasında güvenlik, vizesiz seyahat olanaklarının genişlemesi, uluslararası eğitim ve iş fırsatlarına erişim ve yaşam tarzı tercihleri geliyor. Hükümetler açısından ise bu programların temel motivasyonu, yabancı sermaye çekerek ülke ekonomisini canlandırmak.

• Araştırmalar bazı Avrupa ülkelerinde yabancı yatırımların kayda değer bir bölümünün altın vize programları aracılığıyla ülkeye girdiğini ortaya koyuyor.

2020 itibarıyla Avrupa Birliği’nde 14 ülke altın vize programı uyguluyordu. Yunanistan, Letonya, Portekiz ve İspanya altın vize cennetleri olarak anılıyordu. Ancak son yıllarda birçok ülke bu programları kısıtlama veya tamamen kaldırma yoluna gitti. Birleşik Krallık 2022’de, İrlanda 2023’te altın vize uygulamasını iptal etti. Portekiz, sistemi revize ederek gayrimenkul alımı karşılığında oturum izni vermeyi durdurdu; fon yatırımları ve araştırma faaliyetlerine yönelik seçenekleri korudu. Trump'ın tartışmalı altın vize teklifinin ise doğuştan vatandaşlığı kaldırma tehdidi sonrasında epey ilgi göreceği tahmin ediliyor.

Hukuk firması Henley & Partners’ın verilerine göre yaklaşık 60 ülke altın vize programı uyguluyor. En çok tercih edilenler, Schengen vizesine erişim sağlayan Avrupa Birliği ülkeleri. Favoriler Portekiz, Yunanistan, Macaristan ve Malta. AB dışında Malezya ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler altın vize için popüler destinasyonlar arasında yer alırken; Saint Kitts, Dominika, Grenada, Antigua, Vanuatu ve Malta yatırım yoluyla vatandaşlık veren ülkeler arasında öne çıkanlar. Dijital göçebelerin 1-2 yıllığına yaşamak için tercih ettiği ülkelerin başında ise Estonya, İspanya, Japonya, Meksika ve Hırvatistan geliyor.

Portekiz

Portekiz'de 2012'de başlatılan altın vize programı 2024’te yapılan düzenlemelerle yeniden tanımlandı. Gayrimenkul yatırımı programdan tamamen çıkarıldı ve sistem fon temelli yatırımlar üzerine kuruldu. Başvuranların Portekiz merkezli özel sermaye veya risk sermayesi fonlarına en az 500 bin avro yatırım yapması ve bu yatırımı beş yıl boyunca koruması talep ediliyor.

Programın en büyük avantajı, başvuru sahiplerinin başta iki yıllık verilen ve yenilenebilen oturum döneminde ülkede toplam 14 gün bulunmalarının yeterli olması. Buna karşılık başvuruların sonuçlanması çoğu zaman 18 ayı aşıyor. Programın en güçlü yönü, birçok ülkenin aksine vatandaşlığa giden sürecin net biçimde tanımlanması. Altın vize statüsünün başlamasından beş yıl sonra vatandaşlık başvuru hakkı doğuyor ve A2 seviyesinde Portekizce bilgisi yeterli kabul ediliyor.

Yunanistan

Yunanistan'ın altın vize programının temelinde nitelikli gayrimenkul satın alımı yer alıyor. Az talep gören bölgelerde ve konuta dönüştürülmüş ticari mülklerde satın alma alt sınırı 250 bin avroyken Atina, Selanik, Mikonos ve Santorini gibi yüksek talep gören şehirlerde bu tutar 400 bin avro ile 800 bin avro arasında değişiyor. Birçok kentte satın alınan mülklerin en az 120 metrekare olması şartı aranıyor.

Programın yoğun ilgi görmesinin başlıca nedeni, oturum izninin korunması için ülkede bulunma zorunluluğu aranmaması. Başvurular genellikle üç ila altı ayda sonuçlanıyor ve oturum izinleri beş yıllık periyotlarda yenilenebiliyor. Vatandaşlık için ise daha sıkı şartlar uygulanıyor: En az yedi yıl kesintisiz ikamet, her yıl 183 gün ülkede bulunma ve B1 seviyesinde Yunanca bilgisi isteniyor. Yunanistan'ın programı kalıcı yerleşimden çok, esnek oturum ve Schengen erişimi arayanlara hitap ediyor.

Macaristan

Macaristan'ın, resmî adı Misafir Yatırımcı Programı (GIP), olan oturum izni programı Temmuz 2024’te yeniden yürürlüğe girdi. Programa başvuran AB dışı vatandaşlara yatırım karşılığında 10 yıl geçerli oturum izni veriliyor ve bu izin yenilenebiliyor. Doğrudan vatandaşlık sağlamayan program, kalıcı oturum ve uzun vadeli vatandaşlık için yapılandırılmış bir yol haritası sunuyor.

Oturum iki farklı yolla alınabiliyor: İlki Merkez Bankası tarafından onaylanmış bir gayrimenkul yatırım fonuna en az 250 bin avro yatırım yapmak ve yatırımı en az beş yıl elde tutmak. İkinci seçenek ise yükseköğretimi destekleyen bir kamu vakfına bir milyon avro tutarında bağış yapmak. Programda ülkede fiziksel bulunma şartı aranmıyor. Aile birleşimine izin veriliyor ve Schengen bölgesi içinde serbest dolaşım hakkı sağlanıyor.

Malta

2021’de yürürlüğe giren ve 2025’te yapılan düzenlemelerle sadeleştirilen Malta Daimi Oturum Yoluyla Yatırım Programı'na başvurmak için en az 500 bin avro varlığa sahip olmak gerekiyor. Avrupa Birliği vatandaşı olmayan kişilere yatırım karşılığında doğrudan kalıcı oturum sağlayan program kapsamında ayrıca devlet fonlarına 37 bin avro katkı yapılması bekleniyor.

Başvuru sahiplerinin Malta’da nitelikli bir konut satın alması ya da kiralaması ve beş yıl boyunca koruması talep ediliyor. Satın alınan mülkten hemen kira geliri elde edilebiliyor, kiralanan mülkler ise beş yıl sonra bir başkasına yeniden kiraya verilebiliyor. Oturum izni için ikamet zorunluluğu bulunmuyor ancak yılda 14-21 gün ülkede bulunulması öneriliyor. Program, Schengen Bölgesi’nde vizesiz seyahat hakkı tanıyor ve ETIAS ile EES uygulamalarından muafiyet sağlıyor.

Dijital göçebe vizeleri

Uluslararası şirketlerde uzaktan çalışma imkanı ya da kendi şirketi olan ve yıllık geliri belirli bir seviyenin üzerinde seyreden kişilere hitap eden dijital göçebe vizeleri, bu programı uygulayan ülkelerde bir ya da iki yıl yaşama hakkı tanıyor. Bazı ülkeler belirli koşullar çerçevesinde oturum iznini uzatıyor. Global Citizen Solutions’ın (GCS) yeni araştırmasına göre dijital göçebelerin %79’u yılda 50 bin doların üzerinde gelir elde ediyor.

Avrupa ülkeleri içinde bu konuda öne çıkanlardan biri Estonya: Ülke dışında kayıtlı bir şirkette uzaktan çalışan ya da kendi şirketi olan kişilere dijital göçebe vizesiyle bir yıla kadar kalış hakkı sunuyor. Başvuru için son altı ayda aylık en az 4.500 avro gelir göstermek gerekiyor. İspanya’nın dijital göçebe vizesi için talep ettiği asgari aylık gelir 2.268 avro. Başvuru sahiplerinden ayrıca üniversite diploması veya en az üç yıllık mesleki deneyim isteniyor. Hırvatistan, Avrupa’daki en net tanımlanmış dijital göçebe programlarından birine sahip: Bir yıllık, uzatılamayan oturum izni sunuyor ve başvuru için aylık en az 2.870 avro gelir istiyor. Portekiz'in D8 vizesi olarak bilinen programı, uzaktan çalışanlar, serbest çalışanlar ve girişimciler için aylık 3.480 avro gelir beyanı karşılığında bir yıllık oturma izni vadediyor.

Japonya'nın 2024’te başlattığı dijital göçebe vizesi, yalnızca altı ay geçerli ve yenilenemiyor. Başvuru için aranan yıllık gelir 10 milyon Japon yeni, yani yaklaşık 65 bin dolar. Esnek oturum süresi ve görece düşük gelir talebi nedeniyle sıklıkla tercih edilen Meksika, dijital göçebe vizesi adı altında olmasa da, geçici oturum vizesi ile uzaktan çalışanlara altı aydan dört yıla kadar ülkede kalma hakkı tanıyor; aranan aylık gelir yaklaşık 2.600 dolar.

Uruguay da benzer biçimde açık uçlu bir yaklaşım benimsiyor: Net bir gelir eşiği belirtilmiyor; başvuru sahiplerinin kendilerini geçindirebilecek mali imkanlara sahip olduklarını beyan etmeleri yeterli görülüyor. Aylık en az 3.000 dolar gelir şartıyla iki yıla kadar ülkede kalış imkanı sunan Costa Rica ise yurt dışından elde edilen gelirlerin vergiden muaf tutulması nedeniyle tercih ediliyor.