Stephen King'in yılı: Dört yeni film, altı uyarlama ve 45. yılında 'The Shining'in mirası

2025, Stephen King’in sinema ve televizyonu adeta ele geçirdiği bir yıl oldu. Salem’s Lot, The Monkey, The Running Man, The Life of Chuck derken dört yeni film; üstüne Mr. Mercedes’in Netflix’te yeniden patlaması ve Welcome to Derry ile altı ayrı uyarlama… Bir de The Shining’in 45. yıl özel gösterimi eklenince takvim tamamen King ile doldu.

King uyarlamaları söz konusu olduğunda, türü ne olursa olsun, eleştirmenlerin diline en kolay yerleşen kelime "tekinsiz" oluyor. Ama yaş aldıkça, kullandığın sıfatların otomatiğe bağlamasını engellemek için kelimenin peşine düşmek şart hâle geliyor. "Neden tekinsiz?", "Bu tekinsizliği ne yaratıyor?", "Hangi ayrıntı bizi rahatsız eden o bölgeye çekiyor" sorularını cevaplamadan yazamıyorsun artık. 

The Shining buna mükemmel bir örnek. O kelimeyi iliklerine kadar hak eden; hem King’in hem Kubrick’in ustalığını tek bir atmosferde apaçık görünür kılan bir film.

Kabuğun içinde sindirilen aile

Eski, büyük, karanlık bir geçmiş taşıyan yapılar, perili ev anlatılarının omurgasıdır ama King’in romanındaki ve Kubrick’in filmindeki Overlook Oteli bunun ötesinde bir şeydir. Yalnızca korkunç olaylara tanıklık etmez; onların tortularını, anılarını, öfkelerini, yarım kalmış hayallerini de emer. Duvarlarında ve koridorlarında canlı bir doku gibi saklar bütün o çürümüş mirası. 

Üstelik Overlook pasif bir mekan değildir. Karakterlerin kaderini belirleyen, psikolojilerini yeniden şekillendiren, kendi hafızası ve kendi yönelimi olan bir organizma gibi davranır.

"Güven duygusu vermesi gereken bir yer nasıl olur da insanı huzursuz eden bir yabancılığa dönüşür?" sorusunun cevabı tam burada belirir. Freud’un "tekinsiz" tanımındaki o tanıdık olanın içinden yükselen belirsiz yabancılık, otelin her yüzeyine sinmiştir. 

Film ilerledikçe otel, Jack’in (Jack Nicholson) zihnindeki çatlaklara sızar. Onu önce kandırır, sonra ele geçirir ve sonunda kendi hikayesinin ham maddesi hâline getirir. Oğlu Danny’nin (Danny Lloyd) sezgisel korkuları ve eşi Wendy’nin (Shelley Duvall) giderek büyüyen tedirginliği ise yalnızca kişisel geçmişlerinden değil, mekanın bilinçli biçimde uyguladığı görünmez baskıdan doğar.

Romandaki o unutulmaz pasaj aslında her şeyi açık eder:

"Kabuğunun içinde üçü de bir canavarın bağırsağında sıkışmış mikroplar gibi akşamüstü rutinlerini sürdürdüler."

Bu tek cümle ile King, Overlook’un varoluşunu Kubrick için bütün katmanlarıyla açığa çıkarır. "Kabuk", otelin dünyadan kopukluğunu, koruyan değil kapatan, nefes aldırmayan bir yapıda oluşunu işaret eder. Otelin bir "canavar" olarak düşünülmesi ise onu canlı, açlığı olan, kötü niyetli bir organizmaya dönüştürür. Jack, Wendy ve Danny’nin "mikrop" olarak konumlanması, onların bu devasa yapının içinde küçülüp savunmasızlaşmasını, kolayca sindirilebilir varlıklara dönüşmesini anlatır. 

• Bu pasajda benim en çok takıldığım yer ise "günlük rutin" kısmı. Çünkü gündelik olana bulaşan o görünmez tehdit, onların düzenli davranışlarıyla birlikte daha da ürkütücü bir ritim kazanır.

Ailenin her şey normalmiş gibi devam etmesi, o rahatsız edici havayı iki kat yoğunlaştırır. Kar fırtınasıyla gelen izolasyon ile dış dünyanın tamamen kapanması, otelin gücünü iyice mühürler. Aileyi adım adım içine çeker ve sonunda hepsini kendi iradesine tabi kılar. Bu sıkışmışlık, Jack’in deliliğe kayışının hem sembolik hem fiziksel zeminine dönüşür. Kaçışı olmayan bir kabuk, nefes alan bir canavar ve onun içinde sindirilmeyi bekleyen üç küçük hayat.

Overlook Oteli hâlâ açık 

Kubrick’in de “Kabuğunun içinde üçü de bir canavarın bağırsağında sıkışmış mikroplar gibi akşamüstü rutinlerini sürdürdüler” pasajını filmin atmosferini ve ritmini kuran temel bir araç hâline getirdiğini her izleyişimde daha net hissederim. Çünkü burada korkuyu yaratan şey felaketin gelişi değil; felaketin, sıradanlığın içine sızmasıdır. 

King’in Overlook’u canlıdır; nefes alan, hatırlayan, iştahı olan bir varlık. Ancak Kubrick bu canlı, obur yapıyı alır, içini boşaltır ve yerine cins bir geometri yerleştirir. Bu dönüşüm, oteli daha az korkutucu yapmaz, tam tersine, King’in hayaletli sıcak dehşetinden çok daha keskin, çok daha mekanik bir soğukluk üretir. Koridorların sonsuzluğu, halı desenlerinin hipnotik tekrarı, kapıların milimetrik hizası… Tanıdık olan tekrar edildikçe yabancılaşır; yabancılaştıkça tekinsizleşir.

Kubrick hayaletleri çok az gösterir. Bir siluet. İkizler. Bir yaşlı kadın. Hepsi kısa bir yanılsama gibi belirip kaybolur. Geriye kalan dev boşlukta, korkuyu, seyircinin zihni üretir. Kısacası Kubrick’in Overlook Oteli aktif olarak seni yutmaz veya sana saldırmaz. Ama mekanın düzeni, simetrisi, boşluğu, sessizliği ve soğukluğu seni o kadar etkiler, o kadar sindirir ki farkına varmadan kişiliğin, güven duygun ve psikolojik bütünlüğün parçalanır. 

Yani içinde erimiş, yok olmuş, çözülmüş hâle getirir. King’in Overlook’u bir canavar, Kubrick’inki bir makinedir. Biri seni parçalar, diğeri seni toz hâline getirir. İkisi de aynı ölçüde tekinsizdir.

Ve labirent...

King’in hiç yazmadığı, Kubrick’in ise filmin kalbine sapladığı "labirent" Overlook’un ruhunu tek bir görsele toplayan olağanüstü bir buluş. Üstelik bu labirent, The Shining’i kendi okunuş biçimlerini tartışan bir film hâline getirir. Aslında Kubrick, burada izleyiciyi iki okuma biçimi arasında bırakır: Jack gibi okumak ya da Danny gibi okumak.

Jack, her şeyde gizli bir işaret arayan seyircidir. Labirenti kapalı, şifreli, yalnızca "seçilmiş" olana açılan bir sır sistemi gibi okur. Otelin her köşesinde dev bir plan olduğuna inandıkça kendi içine gömülür. 237 numaralı oda, 1921 balosu, ayı kostümlü adam, 42 sayısı… Jack için bunların hepsi tek bir büyük şemanın parçalarıdır. Kendini "gerçeği gören tek kişi" saydıkça da deliliği hızlanır. 

Danny ise anlamı çözmeye çalışmaz. İşaretleri zorlamaz, vizyonları büyütüp kutsallaştırmaz. Bisikletiyle oteli dolaşırken de, "REDRUM"u çözerken de aynı tavır vardır, anlamın kendiliğinden çıkmasına izin vermek. Bu yüzden labirentten hem fiziksel hem metaforik olarak çıkabilen odur.

• Jack gibi izlersek film, dev bir komplo setine dönüşür. Danny gibi izlersek bütün imgeler, travmanın, şiddetin, sömürgeciliğin ve aile içi yaraların yankılarına dönüşür. Demem o ki, The Shining, anlam arayışının kendisini de anlatan bir film.

Jack’in baltası aslında "her şeyi açıklama" takıntısının baltasıdır. Danny’nin hayatta kalışı ise anlamı reddetmek değil, anlamı yerli yerinde bırakma becerisidir. Bu yüzden The Shining sadece bir korku filmi değildir. Ve işte filmin çarpıcılığı da, King’i asıl rahatsız eden şey de tam burada.

King’in 'The Shining' eleştirisi

Stephen King, Kubrick’in The Shining’ini ömrü boyunca affetmedi. "Soğuk, duygusuz, sevgi nedir bilmeyen bir film" dedi. Jack Torrance’ı "baştan itibaren deli" gösterdiği için, Wendy’yi güçsüz hâle getirdiği için, otelin korkusunu "içkiyle ilgili bir alegori" olmaktan çıkarıp soyut bir sanat oyununa çevirdiği için kızgındı.

King’in romanı, esasen bir baba-oğul kurtuluş hikayesidir. Jack Torrance kötü bir insandır ama aynı zamanda hâlâ seviyor olmayı öğrenmeye çalışan, kırılmış, tövbe etmeye hazır bir adamdır. Kubrick bu ışığı tamamen söndürür. Onun Jack’i baştan kaybedilmiştir. İlk sahneden itibaren gözlerindeki o şeytani parıltı bellidir. 

King bunu "karakter katliamı" olarak görür. Jack Nicholson’ın muazzam performansını asla inkar etmez ama "O adamın gözünde zaten delilik var, rol yapmasına gerek yok" der. Ama King’in en derin öfkesi, filmin umutsuz oluşundadır. King’in dünyasında kötülük mutlaka bir bedel öder, kazanamaz. "Kubrick korkuyu seviyor ama umudu sevmiyor" cümlesi King’in özetidir. Yıllar geçtikçe King biraz yumuşadı. 2013’te "Film bir başyapıt, ama benim hikayem değil" dedi.

• Ama burada zaten bir haklılık aramıyoruz. King romanını bir baba olarak, kişisel bir kabustan damıtılmış bir hikaye olarak yazdı. Kubrick ise filmi bir sanatçı olarak gördü ve evrensel bir kabusa dönüştürdü. Biri "İnsanlık kazanabilir" dedi, diğeri "Belki de kazanamaz" dedi.

King, uyarlamalarında bu çatışmayı hep yaşadı, ama aynı adam 2025’te altı projeye birden "tamam" diyor. The Running Man’i aksiyon-komedi diye yeniden çektiriyor; It’in prequel'i olan Welcome to Derry için onay veriyor; The Life of Chuck’ı "En kişisel kitabım" diyerek teslim ediyor. Executive producer yazılıyor, sete uğruyor, röportajlarda gülümsüyor. 

Bu bir teslimiyet mi, yoksa kontrollü bir miras planı mı? Bilinmez. Ama şu kesin. The Shining’in anahtarı artık onun cebinde değil. 45 yıl geçti ama Overlook hâlâ açık. Kar yağıyor ve bir adam labirentte yine yanlış bir köşeyi dönüyor.