Yıldız tozu | Sinemanın yeni canavarı: Sandra Hüller

Akademi jürisi, hayatının en büyük fırsatını 2024 yılında kaçırdı: Yıllardır doludizgin erozyona uğrayan sanatsal itibarını kurtarmak için önünde duran o büyük fırsatı...

• Oysa yapması gereken tek şey, beyazperdeye çoktan yazılmış olan tarihe şu açıklamayla mim koymaktı: "En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu, The Zone of Interest ile Sandra Hüller. En İyi Kadın Oyuncu, Anatomy of a Fall ile Sandra Hüller."

Ama akademi bunu başaramadı. Hatta jüri ona bir tane bile ödül vermedi. 

Halbuki Hüller oynamıyordu, “dönüşüyordu.” Buzdan yapılmış bir ateş yumağı gibiydi. Bir stardan beklenen türden çekiciliğin zerresini barındırmayan, seyircinin ilgisini ve empatisini talep etmeyen, kendisini merkez hâline getirme çabası da olmayan bir oyuncu vardı artık karşımızda.

^Rose

30 Nisan 1978’de Doğu Almanya’nın Suhl kentinde doğan Sandra Hüller, Berlin’deki Ernst Busch Dramatik Sanatlar Akademisi’ndeki eğitimini tamamladıktan sonra, kariyerini büyük ölçüde tiyatro sahnesinde inşa etti. Oyunculuğunun merkezine tiyatrodan getirdiği disiplini, karakter inşasındaki özeni, beden farkındalığını ve duygusal süreklilik becerisini taşıyan Hüller’in, uluslararası sinema çevrelerinin dikkatini ilk kez güçlü biçimde çekişi, Hans-Christian Schmid’in Requiem filmi ile oldu. 

• Gerçek olaylardan esinlenilmiş filmdeki performansıyla, Berlin Film Festivali’nde Gümüş Ayı kazanan Sandra Hüller’in Avrupa sinemasındaki gerçek yükselişi birkaç yıl sonra yaşanacaktı.

Maren Ade’nin Toni Erdmann filmi çağdaş Avrupa sinemasının kilometre taşlarından biri hâline gelirken Hüller de dünya sinemasının radarına güçlü biçimde girecekti. Bir yanda küresel kapitalizmin beyazyakalı disiplinleri içinde kendini sürekli yeniden sergilemek zorunda kalan modern bir kadının, diğer yanda ise babasıyla arasındaki duygusal mesafeyi aşmaya çalışan bir kızın hikayesiydi Toni Erdmann. Geç kapitalizmin insanı kendi hayatına, bedenine ve duygularına nasıl yabancılaştırdığını son derece incelikli bir mizah ve hüzün dengesiyle anlatan film boyunca Hüller’in can verdiği Ines karakteri, hem trajik hem komik hem de çok kırılgan ve tam olarak bu nedenle biraz da saldırgan; özetle toplamda son derece “aşina” görünüyordu.

^{Hüller, Toni Erdmann'da.}

Sandra Hüller’in oyunculuğunu benzersiz kılan tam da bu. Günümüz oyunculuk kültürü, çoğu zaman oyunculuğu seyircinin gözüne sokan gösterişli hezeyanları, yoğun duygusal patlamaları ve dışavurumcu performansları ödüllendirmeye yatkındır. Hüller ise başka bir gelenekten gelir. Stanislavski’nin rolü yaşama fikrini, Meisner’in hakiki davranış anlayışını ve André Bazin’in sinemadaki gerçeklik düşüncesini çağrıştıran bir yaklaşım geliştirir. 

Oyuncu ile karakter arasındaki sınır giderek silikleşir. Bir süre sonra Sandra Hüller’i izlediğinizi unutursunuz. Karşınızda Ines vardır. Bildiğiniz Sandra Voyter vardır. Düpedüz Hedwig Höss vardır. Ve bu muazzam oyunculuklardan aklınızda, anlatının bütününden kopartabileceğiniz tek bir sahne bile kalmaz. Çünkü oyuncu, performansını sergilememiş, karakterin kendisine dönüşmüştür. Tıpkı yaşamın tekil anlardan çok, zamanın bütünlüğü içinde var oluşu gibi…

2023 yılı, Sandra Hüller’in kariyerinde eşine az rastlanır bir dönüm noktası olur. Cannes Film Festivali’nin ana yarışmasında yer alan iki modern başyapıt, aynı anda onun omuzlarında yükseliyordu. Bir tarafta Justine Triet’nin Altın Palmiye kazanan Anatomy of a Fall'u, diğer tarafta Jonathan Glazer’ın Grand Prix kazanan The Zone of Interest'i.

Bu durum, birçok eleştirmenin onu Cannes’ın gayriresmi yıldızı olarak tanımlamasını sağladı. Fakat burada asıl dikkat çekici olan, iki ayrı büyük filmin merkezinde yer alırken birbirinden tamamen farklı iki karakteri aynı ölçüde sahici kılabilmesiydi.

^{Anatomy of Fall}

Anatomy of a Fall'da bir anne, bir eş, bir yazar ve aynı zamanda bir sanık olarak karşımıza çıkan Hüller, modern sinemanın son yıllardaki en karmaşık karakterlerinden biri olmuştu. Justine Triet’nin “Sandra” karakterini doğrudan Hüller’i düşünerek geliştirmesi tesadüf değil. Zira Hüller’in performansındaki büyük başarı, karakteri seyircinin duygudaşlığına teslim etmemiş olmasıydı. “Sandra”yı yargılamamızı, savunmamızı ya da mahkûm etmemizi değil, onun üzerinden kendimize dair düşünmemizi istiyordu çünkü yönetmen. Bir insanın aynı anda hem haklı hem haksız, hem sevgi dolu hem de bir o kadar yıkıcı olabileceğini izlerken asıl amaç, bu sıfatlar aracılığıyla kendi içimize dönüp, kendimize müdanasızca tanıdığımız yargılama hakkını ve onunla hükmettiğimiz her şeyi yeniden düşünmemizi sağlamaktı.

The Zone of Interest ise tamamen farklı bir meydan okumaydı. Auschwitz komutanı Rudolf Höss’ün eşi “Hedwig Höss”ü canlandırıyordu Hüller bu filmde. Sinema tarihinde kötülüğün gündelik hayatla ilişkisini bu kadar ürkütücü biçimde görünür kılan az sayıda performans vardır. Bahçesiyle ilgilenir, çocuklarıyla ilgilenir, gündelik hayatını sürdürür “Hedwig”. Hannah Arendt’in “Kötülüğün Sıradanlığı “ kavramının vücut bulmuş hâliyle seyirciyi baş başa bırakır.

^{The Zone of Interest}

2026 yılında Markus Schleinzer’in Rose'uyla Berlin’i bir kez daha fetheden Hüller’in kariyerine bakıldığında dikkat çeken en belirgin nokta başarılarının, büyüklüklerinden ziyade, üzerine bu kadar rahat oturmalarıdır aslında. Sanki bütün roller, zamanı geldiğinde öylece üzerine geçirdiği, kendisine özel dikilmiş kostümlermiş gibi...

Bergman’ın insan ruhunu Liv Ullmann’ın yüzünde keşfetmesi gibi, Haneke’nin modern dünyanın çatlaklarını Isabelle Huppert’nin bakışlarında bulması gibi, Sandra Hüller de çağımızın büyük yönetmenlerine insan ruhunun karmaşıklığını araştırabilecekleri benzersiz bir alan açar.

Hüller’in ustalığı, oyunculuğu görünmez hâle getirerek sergilemesidir. Hüller’in büyüklüğü, büyük oynamayı reddetmesidir. Hüller’in bilgeliği, can verdiği karakterin varlığı uğruna, kendi varlığından usulca vazgeçmesidir. 

Oyunculuğun en yüksek biçimlerinden biri de tam olarak bu değil midir zaten? Seyircinin oyuncuyu unutması ve geriye sadece “insanın” kalması.