Sinema yazarlarına sorduk: Hangi filmi hafızanızdan silip yeniden ilk kez izlemek isterdiniz?

Çok etkilendiğiniz bir filmi yeniden, sanki ilk kez izliyormuş gibi deneyimleme şansınız olsa hangisini seçerdiniz?

Hollanda merkezli sinema zinciri Pathé ve Amsterdam'daki kreatif ajans ACE, bu fikirden yola çıkarak Pathé REWIND adlı bir deney yaptı. Projenin çıkış noktası, hipnoz seanslarıyla katılımcılara sevdikleri bir filmi ilk kez izliyormuş hissi verilip verilemeyeceğini görmekti.

İlk üç günde 1.300 kişinin başvurduğu deney için yapılan ön görüşmelerin ardından seçilen 30 sinemasever, hipnoterapist Victor Kraemer'ın düzenlediği seanslara katılarak Interstellar'ı geçici olarak unutmanın mümkün olup olmadığını test etti. Katılımcıların bir bölümü filmin belirli kısımlarını unuttuğunu ve bazı sahneleri sanki ilk kez izliyormuş gibi yeniden keşfettiğini söylese de beklendiği üzere filmi tamamen ilk kez izliyormuş gibi hisseden olmadı.

Bu deneyden yola çıkarak Sinema Yazarları Derneği (SİYAD) üyelerine, bir filmi hafızalarından tamamen silip yeniden ilk kez izleme şansları olsa hangisini seçeceklerini sorduk.

Fırat Ataç | Deep Red

"Yaşayan bir tabloyu izliyormuş gibi hissettiren sinematografisi, tür için sıra dışı sayılabilecek Goblin imzalı müzikleri ve kameranın olağanüstü kullanımı ile çarpık, şiddet yüklü bir dünyanın içine çekilmek...Ne büyük haz! Argento filmlerinin mükemmel bir özeti sayılabilecek Deep Red (Profondo Rosso, 1975) tam anlamıyla bir 'deneyim sineması' örneği.

İşlemeyen kısımları bile tuhaf ama işlevsel bir görsel/işitsel atmosfer yaratıyor. Film bitince sadece Argento'nun filmografisini değil, halef ve seleflerinin çokça örneğini verdiği 'giallo' külliyatını merak ediyorsunuz. Sinema zevkime kattığı zincirleme reaksiyonun bana kaç film izlettirdiğini tahmin etmem güç. Türün, ustalıkla kesilmiş bir fragmanı gibi."

Janet Barış | Mr. Klein

"Yeni baştan izlemek isteyeceğim film Joseph Losey imzalı Mr. Klein (1976) olurdu. Filmi hiç bilmeden baştan sona izlemek, Mr. Klein'in aslında zannedildiği adam olmadığına dair çırpınışını görmek ve artık bildiğim o muhteşem finali bilmeden baştan deneyimlemek güzel olurdu."

Abbas Bozkurt | Werckmeister Harmonies

"Bela Tarr'dan Werckmeister Harmonies (Werckmeister harmóniák, 2000). Benim kafamda siyah-beyaz bir kasaba olarak yaşıyor bu film. Meydanında devasa bir balina var, onun gözünden yansıyanlar var. Kasaba sakinlerinin tümü tekinsiz ama bir yandan da kol kola girip dans ettiklerinde Güneş ve Dünya’nın dansına dair bir şey öğrenmiş gibi hissediyorsun.

Karanlık Armoniler’i hayatımın başka bir döneminde en baştan deneyimlemek, siyah-beyaz imgelerinin açıklanamazlığıyla başımı yeniden döndürmek, Dünya’nın etrafında bir turu bu taze imgelerle atmak isterdim."

Tuba Büdüş | Sweet Movie

"En sevdiğim film Věra Chytilová’nın Daisies (Sedmikrásky, 1966) filmi olsa da ilk kez izleme deneyimini yeniden yaşamak istediğim film Dušan Makavejev’in Sweet Movie (1974) filmi olurdu. Sinemanın beni bu kadar şaşırtabildiği, sarsabildiği, ziyadesiyle rahatsız ettiği ve aynı zamanda büyüleyebildiği çok az film hatırlıyorum. Makavejev’in politik eleştiriyi groteskle, mizahı dehşetle, özgürlüğü bedensel sınırların ihlaliyle buluşturduğu bu film, izlerken ne hissedeceğimi, hatta bir sonraki sahnede neyle karşılaşacağımı kestiremediğim benzersiz bir deneyimdi.

Yer yer tiksindiğim, perdeye bakmakta zorlandığım anlar oldu. Ancak final sahnesinde kalbimin ağzıma geldiği, kelimenin tam anlamıyla nutkumun tutulduğu o anın tarifi mümkün değil. Filmin müzikleri ise o günden beri hayatımın bir parçası. Öyle ki Sweet Movie’nin soundtrack'i, filmi izlediğim günden bu yana Spotify'da en çok dinlediğim müzik olmaya devam ediyor. Bugün filmi yeniden izlesem aynı ölçüde etkilenebilirim ama ilk karşılaşmanın yarattığı o hazırlıksızlık hissini geri getiremem. İşte tam da bu yüzden, özellikle o finali bir kez daha ilk kez izleyebilmek ve müziklerini ilk kez dinleyebilmek için Sweet Movie’yi hafızamdan silmek isterdim."

Cumhur Canbazoğlu | Her Şey Çok Güzel Olacak

"Her Şey Çok Güzel Olacak (1998) bizim hep ilk 10’umuzda. Sinemamız için sıra dışı bir film çünkü. Çok genç Cem Yılmaz bir kere; 25 yaşında. Yanında da kapı gibi Mazhar Alanson var. Cem Yılmaz’la Alanson arasında 'Hokkabaz’a uzanacak doku uyuşmasının başlangıcı ayrıca. Kült film olma yolunda da enikonu iddialı. Bunda şüphesiz dönemin mizahını iyi kavramasının ve güçlü müziğinin payı fazla. Az bütçeyle sıkı film çekilebileceğinin de tipik bir örneği.

Peki filmi neden bu kadar sevdik? İçten öykü bir kere; abidik gubidikliği, gerçekle ilgili defosu, büyük lafları yok. Mahalleye ve aileye dair anlattığı ayrıntıları sıcacık, sevimli, samimi. Bizim komedilerden alıştığımız şaklabanlıktan, skeçlerin cirit attığı akıştan uzakta. 'Aile sıcaklığında' izlenirse daha bir keyifli…"

Suzan Demir | Inside Llewyn Davis

"İlk kezmiş gibi izlemek isteyeceğim film, Joel ve Ethan Coen kardeşlerin Inside Llewyn Davis (2013) filmi. Llewyn'in hayata tutunamama hâli, müziğinden vazgeçmeyen inadı ve kendi içindeki çelişkiler benim için filmin en özel taraflarından. Kaybolan kedi Ulysses'in peşine düşmesi de karakterin bütün kaybolmuşluğuna başka bir anlam katıyor.

Filmin müzikleri ve döngüsel anlatımı da çok sevdiğim unsurlar. Llewyn bir anda yıldız olmuyor, hayatı mucizevi biçimde değişmiyor. Çünkü hayat da çoğu zaman böyle, içinde bulunduğumuz somut koşullar değişmeden yalnızca bir şeyleri çok istemekle başka bir yere varamıyoruz."

Tuba Deniz | Zerkalo

"Andrei Tarkovsky’nin Zerkalo (Mirror, 1975) filmini tercih ederdim. Düşlerin düşünüşlere karıştığı; çocukluk anılarının, geçmişin şimdiki zamanla iç içe geçtiği filmin, zihnin çağrışımlarla ve sıçramalarla ilerleyen akışını andıran yapısı beni çok etkilemişti.

'Ayna', yalnızca güçlü görüntüleri ve atmosferiyle değil, sinema dilinin imkanlarına dair de etkileyiciydi. Anlatısı, biçimsel tercihleriyle zihnimdeki alışılmış film tanımlarının kalıplarını yıkmıştı. Yeniden ilk kez izlemek isterdim; hem bu karşılaşmanın bende uyandıracağı şaşkınlığı yeniden yaşayabilmek hem de 'Ayna’yı ilk deneyimlediğim zamandaki kendimi hatırlayabilmek için."

Kaan Denk | Docking the Boat

"Bu soru karşısında ilk tepkimiz çoğunlukla en sevdiğimiz filmleri düşünmek oluyor sanırım. Ben de bu vesileyle en sevdiğim filmleri düşününce aslında ortak noktalarının neredeyse hepsinin halihazırda her izleyişimde beni ilk seferki gibi etkilemeleri olduğunu fark ettim ve başka filmler düşünmeye başladım. Şoke edicilik ve twist faktörlerini de değerlendirdikten sonra ben bu yeniden şaşıra şaşıra bayılarak izleme hakkımı, çok sevdiğim bir komedi klasiğinden yana kullanmayı tercih ettim.

İyi bir şakaya ilk kez gülmek çok cezbedici bir fikir gibi geldi. Bu sebeple İsveç'in komedi efsanesi Hasse & Tage ikilisinin Att angöra en brygga (Docking the Boat, 1965) isimli absürt klasiğini seçtim. Hak ettiği değeri hâlâ görmediğini düşündüğüm, neden bu kadar komik olduğunu anlatabilmenin her anlamda imkansız olduğu bu deneyimi bir kez daha ilk kez izleyebilmeyi çok isterdim. Bu bahaneyle belki burayı okuyan birkaç sinemasever de merak edip o hissi doğal yollarla yakalar."

Hasan Nadir Derin | Se7en

"Bu sorunun ilk aklıma gelen cevabı, 2001: A Space Odyssey idi. Kubrick’in bu başyapıtını, hiçbir şey bilmeden izlemek çok güzel olacaktı. Ama o zaman, bu filme referans veren, onlarca, yüzlerce film ne olacaktı? Onlardan da mı vazgeçecektik? Bunları düşününce Se7en (1995) filminde karar kıldım. Bu filmin de kültürel etkileri büyük elbette ama en azından daha az film direkt olarak referans veriyor.

Fincher’ın oluşturduğu sürekli olarak yağmur yağan kasvetli şehri ilk kez görmek, Brad Pitt ve Morgan Freeman arasındaki usta-çırak ilişkisine şahit olmak, John Doe’nun ilk göründüğü ana hazırlıksız yakalanmak, en önemlisi tüm benliğinizi altüst eden o finaldeki şok etkisini deneyimlemek için ideal bir film Se7en."

Emre Eminoğlu | Sirāt

"En sevdiği filmleri çok sık tekrar izleyen bir insan değilim, uzunca aralıklarla yeniden izlediğimde de her birinden ilk izlediğimdeki zevki alıyorum; hatta belki yeni detaylar fark ettiriyor, yeni kapılar açtırıyor. O yüzden bu sorunun yanıtı benim için sürprizden, daha doğrusu şoktan geçiyor: Sirāt (Sirat, 2025).

Geçen yıl Aposto için bir röportajda da sohbet etme fırsatı bulduğum Oliver Laxe’nin filmi öyle bir, daha doğrusu öyle birkaç şok anı içeriyor ki filmi bir kez izledikten sonra bir daha asla eskisi gibi olamıyorsunuz. Araya ne kadar zaman girerse girsin, hiçbir tekrar izleme aynı zevki vermeyecek, o şoku ilk seferki gibi yaşatmayacak, biliyorum. Keşke unutsam ve eski ben gibi otursam tekrardan başına diyorum. Ama mümkünse, tepkilerimize ortak olmak için, bir sinema salonu dolusu insanla birarada."

Ali Ercivan | The Angelic Conversation

"Sinemada daha önce şahit olmadığım benzersiz bir duyusal dünyanın içinde kaybolma hazzını yeniden yaşamak, herhalde beni bu sorunun yanıtına götüren başlıca etken. Bu durumda iki film öne çıkıyor benim için. Başkalarının da zikretme ihtimali yüksek Lynch başyapıtı Mulholland Drive’ı değil, diğerini anayım o hâlde.

18 yaşında, İstanbul Film Festivali’ni ilk kez takip ettiğim 1995 yılında, Fitaş’ın yanlış hatırlamıyorsam ikinci salonunda, Derek Jarman’ın 1985 yapımı The Angelic Conversation’ını seyretmiştim. Ya da deneyimlemiştim diyelim. Judi Dench’in sesinden Shakespeare’in soneleri ve bunlara eşlik eden, Super-8mm çekilmiş kirli görüntüler. Bir rüya aleminde gezinmenin, benim kişisel film izleme tarihimdeki en özel tecrübesi. Sadece o yaşlara ve o yıllara dönmek arzusundan değil; o gün o salonda yaşadığım adeta hipnotize olma hissini bir kez daha tatmayı dilerdim."

Selin Gürel | The Secret Agent

"Bu soruya cevabım 'izlediğim en iyi 10 film' listesinden çıkmaz, çünkü o listedeki her filmi doğru zamanda izlediğime inanıyorum. Ama festival stresi altında izleyip tadını çıkaramadığım, ancak haftalar sonra tüm parçaları birleştirip kusursuzluklarının ayırdına vardığım filmler oldu.

Yakın dönemden O Agente Secreto (The Secret Agent, 2025) böyle bir film. Keşke yeniden ilk kez, tadını çıkararak, uykumu almış bir şekilde izlesem ve her saniyesine yine minnettar olsam…"

Aslı Ildır | Chungking Express

"Chungking Express (1994) izlediğim ilk Wong Kar Wai filmiydi, ergenlik sonu gençlik başı, tüm ismini koyamadığım duygulara bir beden vermişti. Sinemaya dair tüm fikrimi altüst etmişti. Bir daha benzer bir his yaşamadım, film kendisinden hiçbir şey kaybetmedi. Tekrar bu etkiyi yapacak, hiçbir şeye benzetemediğim ve zihnimde bir şalteri attıracak böyle bir şey izlemek isterdim."

Serdar Kökçeoğlu | Tabutta Rövaşata

"Benim seçimim Derviş Zaim’in Tabutta Rövaşata (1996) filmi. Doksanların ortasında, ömrünü küçük bir Sony televizyon ve video kasetlerin karşısında geçiren, yabancı sinemaya tutkun genç bir sinefildim. Türkiye sinemasıyla pek barışık değildim. Gençliğin ve tıfıllığın getirdiği bu önyargıyı Tabutta Rövaşata kırdı.

Filmin lo-fi, punk ve avangard ruhuna, özellikle de hayranı olduğum ZeN ve BaBa ZuLa’nın müziklerine vuruldum. İlk kez güçlü bir şekilde 'Ben de böyle filmler yapmak istiyorum' diye düşündüm. Filmi yeniden ilk kez izleyebilsem, o genç insanın zihninde nelerin değiştiğini, sinemacı olma arzusunun nasıl doğduğunu yeniden keşfetmek isterdim. Bu arada kurucularından olduğum Postbellek’te, filmin 30. yılı için Murat Ertel’le bir kısa belgesel hazırladık. Demek ki 30 yıl sonra bile bu filmin peşindeyim."

Umur Çağın Taş | The Sixth Sense

"Bu soruyu duyunca önce favori filmlerim geldi aklıma ama hepsi de tam vaktinde karşıma çıktığı için bu kadar iz bıraktı diyerek direksiyonu kırdım. Bunun yerine beni sürpriziyle hazırlıksız yakalamış filmleri düşündüm. O yüzden The Sixth Sense (1999) demek istiyorum. Konumuz hiçbir şeyi hatırlamadan, bir filmi sıfır bilgiyle yeniden deneyimlemekse ana akımdaki twist popülasyonunun artışına sebep olmuş bir filmden daha iyi başka ne olabilir ki? Hem Shyamalan’ın son filmlerinden sonra zedelenen ilişkim tazelenir, o eski hayranlığıma geri dönerim belki."

Elif Tunca | L'Année dernière à Marienbad, A Ay ve Reconstruction

"L'Année dernière à Marienbad (Last Year at Marienbad, 1961), A Ay (1988) ve Reconstruction (2003). Bunlar zaten belirli aralıklarla dönüp sığındığım filmlerdir ama onları ilk kez izleme zevkini tekrar yaşayabilmek isterdim doğrusu. 'Varlık iddiası' göstererek inandırma olan bir sanatta 'görme’yi, 'görülen’i sorgulatmak büyük cesaret ve bunu yine, sözlerle değil, temel malzemesi olan görüntülerle yapmak, büyük ustalık!

Fiziksel kayıtlarla sınırlandığımız bu dünyanın ötesine erişme fikrini, hiç değilse, hatırlattıkları için bu üç filmi tekrar ‘ilk kez’ izleyip hayranlıktan çıldırmanın eşiğine geldiğim o anları yeniden tatmak isteyebilirim."

Ece Vitrinel | Arrival

"Bir gün uzaylı görebilmenin neredeyse olmayan ihtimali beni hayatta tutan en büyük motivasyonlardan biri. 'Bizim bizden büyük düşmanımız mı var' düsturuyla düşman olacaklarını pek düşünmüyor ama düşman da olsalar razıyım diyor, bu karşılaşmayı yaşamadan ölmek istemiyorum. 'Arrival'da (2016) heptapodlarla tanışma sahnesini filmi ilk kez izliyormuşum gibi bir heyecanla yeniden görme isteğim bundan. Sislerin ardından o muazzam uğultuyla salına salına gelecek varlıkları neye benzediklerini bilmeden, Dr. Louise Banks'in hızlı nefes alıp verişlerine eşlik ederek bir daha bekleme arzum da. Yoksa insan aynı filmi zaten iki kere izleyemez ki. Film değişmese bile insan... (Şaka şaka.)"

Gül Yaşartürk | Psycho ve The Birds

"Sinema ile haşır neşir olduğum ilk günlere takriben 25 yıl öncesinde dönersem beni en çok Hitchcock filmlerinin etkilediğini söyleyebilirim. Psycho (1960) ve The Birds (1963) arasında ayrım yapmam mümkün değil. Hitchcock'un sinemanın temel araçlarını yani montajı, senaryo öğelerini, mizanseni ustalıkla kullanarak izleyiciyi bir orkestra şefi gibi yönetmesine ve filmlerinin psikanalitik anlamda zengin altmetinlerinin olmasına hayranım."

İrem Yavuzer | Crossing

"Eğer bir filmi unutup yeniden izleyecek olsaydım bu film kesinlikle Levan Akin yönetmenliğindeki Crossing (2024) olurdu. Yasın ve kültürün bu denli iç içe geçtiği bir hafıza mekanı olarak İstanbul'u deneyimlemenin değerli olduğunu düşünüyorum. İstanbul tanıdık, bildik, ait olduğumu düşündüğüm bir yer olsa da yarattığı tekinsizlik de oldukça yoğun. Ayrımcılığın, travmaların, kayıpların ve kabullenişlerin ötesinde eve dönmek için can atan bir film Crossing.

Biraz da kaybolmanın eşsiz deneyimi üzerine yeni alanlar yaratıyor. Kendimi yeniden bulmak, kayıplarıma ağlamak ve özlediğim her ne varsa tekrar hatırlamak için Crossing'i ilk kez hissettiğim heyecanla izlemek isterdim."