8 Aralık Perşembe sabahından herkese günaydın!
Yurt içinde Asgari Ücret Tespit Komisyonu ilk toplantısını yaparken, Hazine ve Maliye Bakanlığı nakit dengesinin kasım ayında fazla verdiğini açıkladı. Yurt dışında ise Çin Kovid-19 politikalarından geri adım atarken, ECB Tüketici Beklentileri Anketi'nin sonuçlarını duyurdu. Biz ise bültenimizin Eğitim kanalında BIST'te yaşanan boğa sezonunun sebeplerini irdelediğimiz bir yazı kaleme aldık.
- Bir parça hareket, bir parça nostalji: 00's Rock Anthems
Keyifli okumalar!
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
• BIST 100 endeksi günü %3,46 kayıpla 4.827,04 puandan kapattı. Gün içinde tüm sektör endeksleri arasında en yüksek kayıp yaşayan endeks ise %6,25 ile BIST İnşaat Endeksi (XINSA) oldu.
• Hazine ve Maliye Bakanlığı, hazine nakit dengesinin kasım ayında 99,6 milyar lira fazla verdiğini açıkladı. Böylece Ocak-Kasım 2022 döneminde toplam nakit açığı 60,9 milyar lira seviyesine gerilemiş oldu. Kasım ayında Hazine'nin nakit gelirleri 351,2 milyar TL seviyesinde gerçekleşirken, nakit giderleri ise 251,5 milyar TL oldu.
% Faiz: Kasım ayında faiz ödemeleri 21,6 milyar lira seviyesinde gerçekleşti. Faiz dışı nakit dengesinin ise 121,3 milyar lira fazla verdiği açıklandı.
• Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nun ilk toplantısı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ev sahipliğinde gerçekleştirildi. Toplantı sonrası açıklamalarda bulunan Türk-İş Başkanı Ergün Atalay, asgari ücret pazarlığının açlık sınırı olan 7 bin 785 TL başlayacağını açıkladı.
💉 Hatırlatma dozu: Türk-İş kasım ayında dört kişilik bir ailenin açlık sınırının 7 bin 846 TL, yoksulluk sınırının ise 25 bin 364 TL'ye yükseldiğini açıklamıştı.
👉 Öte yandan: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülen asgari ücret çalışmasında işçilerin asgari ücret beklentisinin 7 bin 500 lira, işverenlerin beklentisinin 7 bin lira olduğu açıklandı. Kamuoyunun ortak asgari ücret beklentisinin ise 7 bin 845 lira olduğu ifade edildi.
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), kasım ayında Kamu İktisati Teşebbüslerine (KİT) döviz satışı yapmadı. Böylece TCMB kasım da dahil olmak üzere 5 ay boyunca KİT'lere döviz satışı yapmamış oldu.
• Çin'de Kovid-19 önlemleri konusunda gevşemeye gidiliyor. Ülkede sağlık kodu ve test sonucu gösterme zorunluluğu kaldırılırken, hafif belirti gösteren pozitif hastalara ve temaslı bireylere ise evde karantinaya alınma imkanı tanınacak.
• Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat), Avro Bölgesi ekonomisinin üçüncü çeyrek büyümesinin çeyreklik bazda %0,2'den %0,3'e revize edildiğini açıkladı.
• Avrupa Merkez Bankası (ECB) tarafından düzenlenen Tüketici Beklentileri Anketi'ne göre Avro Bölgesi'nde tüketicilerin 2023 yılı için ekonomik büyüme beklentisi –%2,4'ten –%2,6'ya geriledi. Gelecek 12 ay için ortalama enflasyon beklentisi ise %5,4 olarak açıklandı.
• Almanya'da sanayi üretimi ekim ayında yükselen enerji maliyetleri nedeniyle aylık bazda %0,1 gerileme kaydetti. Ekim ayında ülkede sermaye malları üretimi %1,4 artarken, tüketim malları üretimi ise %1,9 azaldı.
• ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA), 2023 yılı için Brent petrol tahminini 95,33 USD'den 92,36 USD'ye düşürdüğünü açıkladı.
💉 Hatırlatma dozu: Brent petrol aralık ayının başından bu yana %10'dan fazla değer kaybıyla 77 USD seviyelerine kadar geriledi.
• Çin'de ihracat kasım ayında yıllık bazda %8,7 azalışla 296 milyar dolar seviyesine gerileyerek beklentilerin altında kaldı. İhracatta yaşanan gerilemede zayıflayan küresel talebin etkili olduğu düşünülüyor.
• Birleşik Krallık merkezli finansman kuruluşu Halifax, ülkede konut fiyatlarının kasım ayında aylık bazda %2,3 azaldığını açıkladı. Bu oran, mortgage krizinin yaşandığı 2008'den bu yana aylık bazda en sert gerileme olarak kaydedildi.
• ABD'de Maryland Eyalet Valisi Larry Hogan, siber casusluk ve gözetlenme riski nedeniyle resmi eyalet çalışanlarının Tiktok veya Kaspersky gibi Rusya ve Çin kaynaklı platformları kullanmasının yasaklandığını açıkladı.
Alternatif Bank: Engelsiz bir dünya için dilimizdeki ve algımızdaki engelleri kaldıralım

“Sevgi her engeli aşar”, “onlar bir melek”, “engelli kardeşlerimiz”, “engeline rağmen başardı”…
Günlük yaşantımızda sıklıkla karşılaştığımız engelli bireylere yönelik bu ifadeler ne kadar doğru? Bu kalıpların engellilik hakkında birçok yanlış yargıyı barındırdığını ve engelli bireylere karşı negatif önyargıları besleyebildiğini hiç düşündünüz mü?
Engelli bireyleri ‘aciz’ ve ‘yardıma muhtaç’ olarak resmeden bu ifadeler, zihnimizde engelliliğe dair bir resim ve önyargı oluştururken; bu durumun davranışlarımıza da aynı şekilde yansıdığını görüyoruz. Öyle ki aklımızda yer eden “yapamazlar, başaramazlar, muhtaçlar” gibi düşünceler “yardım temelli” davranış modeline neden oluyor. Bu noktada, engelliliğin dilimizde ve algımızda başladığını, sorunun temelde bir hak meselesi olduğunu görüyoruz.
Engellerin kalktığı bir dünyada herkesin toplumsal yaşama bağımsız bir şekilde dâhil olabileceğine inanan Alternatif Bank, dönüşüm için gerekli sorumluluğu üstlenerek son dört yıldır “Engelsiz Bankacılık” için önemli çalışmalar yürütüyor.
Bankacılık hizmetlerine herkesin eşit şekilde ve kolaylıkla erişebileceği “hak temelli” bir hizmet modeli doğrultusunda, çalışanlarının bu alandaki farkındalık ve yetkinliğini artırıyor; fiziksel ve dijital olmak üzere tüm hizmet kanallarının erişilebilirliğini geliştirmek üzere çalışıyor.
Alternatif Bank’ın Toplumsal Haklar ve Araştırmalar Derneği iş birliğiyle doğru bilinen yanlışlara değindiği video serisine buradan ulaşabilirsiniz. Gelin, engelsiz bir dünya için önce dilimizdeki ve algımızdaki engelleri kaldıralım.
Yatırımcı Göçü

Enflasyonist ortamlar özellikle parasal varlıkların reel değerinin korunması noktasında varlık sahiplerinin işlerini çok zorlaştırır. Bu sebeple, özellikle enflasyon baskısının hissedildiği dönemlerde yatırımcıların enflasyon karşısında birikimlerini koruma eğilim ve hassasiyetlerinin arttığı görülür.
Riski en az seven varlık sahiplerinden yüksek getiriler elde etmek adına risk almaktan çekinmeyen yatırımcı grubuna kadar tüm segmentlerde görülen bu davranış modeli değişimi aslında rasyonel bir seçimin doğrudan yansımasından ibarettir.
Veriler ne söylüyor?
Bugün içinden geçtiğimiz enflasyonist dönemde, para politikasının uygulama çerçevesinin de etkisiyle mevduat gibi geleneksel yatırım araçları yatırımcıyı koruma işlevini yerine getiremiyor. TÜİK’in yayımladığı verilere göre, brüt mevduat faizinin yıllık reel getirisi -%37,8 seviyesinde görülüyor. Aynı dönemde Borsa İstanbul’daki reel getiri oranı ise %40,4 olarak hesaplanmış durumda. Bu istatistikler, kasım ayı verileriyle, Exante’nin bu sayısının e-posta kutunuza düşüşünden takriben 2 saat sonra yenilenecek de olsa genel görünümde bir değişim söz konusu olmayacak.
Yatırım araçları arasında görülen bu muazzam getiri farkı, en geleneksel yatırımcıları dahi yeni ve daha yüksek koruma potansiyeli sağlayacak araçlara yönlendiriyor.
Merkezi Kayıt Kuruluşu’nun (MKK) yayımladığı veriler, bu eğilim kaymasının sayısal sonuçlarını gözler önüne seriyor. Kurumun yayımladığı istatistiklere göre, 6 Aralık itibarıyla pay senedi piyasasında işlem yapan yatırımcı sayısı 3,37 milyon kişi ile yeni bir rekor kırmış durumda. Bu sayının yıl başında 2,37 milyon, ekim ayı sonunda ise 2,84 milyon kişi olduğu düşünülürse özellikle son dönemde yaşanan hareketin boyutu daha iyi anlaşılacaktır. Aynı veri seti, toplam yatırımcılar içinde portföy büyüklüğü 50.000 TL’nin altında olan kesimin adetsel olarak %70’lik bir grubu oluşturduğunu gösteriyor. Böylelikle, portföy büyüklüğü küçük sayılabilecek ancak oldukça geniş bir küçük yatırımcı grubunun varlığı teyit ediliyor.
Bu hareket, bültenimizin Cuma günleri yayımlanan sayılarında yer verdiğimiz Borsa İstanbul’daki yabancı yatırımcı oranının düşüşünün sebeplerinden de biri olarak öne çıkıyor. Yabancı yatırımcıların risk/getiri oranı gibi sebeplerle gerçekleştirdikleri çıkışların yanında, yerli yatırımcıların özellikle son iki ayda gösterdiği yoğun ilgi, Borsa İstanbul’daki yerli yatırımcı oranının 12 ay içinde %57,4’ten %69,3’e yükselmesine yol açmış durumda.
Benzer bir hareket, yatırım fonu piyasasında da göze çarpıyor. Burada toplam yatırımcı sayısı yıl başından bu yana 3,19 milyon kişiden 3,52 milyon kişiye çıkmış; toplam piyasa değeri ise aynı dönemde 2,2 kat artarak 687 milyar TL’yi aşmış durumda. Fon yatırımcılarının da kendilerini portföy yönetim şirketleri tarafından yönetilen menkul kıymet sepetlerine (fon) yatırım yaparak koruma gayreti içinde oldukları görülüyor.
Aynı dönemde, özel sektör borçlanma araçları yatırımcılarının ise getiri oranlarındaki görece düşüklüğün başını çektiği sebeplerle %25 oranında azalarak 44 bin kişiye düştüğü görülüyor.
Artan riskler
Kısacası, yatırımcıların tercihleri sabit getirili yatırım araçları yerine daha riskli ancak daha yüksek getiri vadeden araçlara doğru kayıyor.
Tamamen rasyonel olan ve bir anlamda sermaye piyasalarının gelişmesine de önayak olma potansiyeli taşıyan bu yatırımcı göçü, beraberinde bazı riskleri de getiriyor. Özellikle pay senedi piyasasında yaşanan giriş, piyasada “ralli” olarak adlandırılan sert ve yukarı yönlü hareketleri tetikleme potansiyelini açığa çıkarıyor. Kısa vadede ortaya çıkan yüksek getiriler ise bu sarmalı besleyen ana güç haline dönüşüyor.
Piyasaların kendi dinamikleri içinde yaşanan fiyat hareketlerine ilave olarak görülen ve temeli aşırı talebe dayanan bu fiyat hareketleri ise aksi yöndeki olağandışı fiyat hareketlerinin yaşanması ihtimalini de güçlendiriyor. Diğer bir ifadeyle, “2 ayda 4 kat prim yapan hisseye giren yatırımcının varlığının üçte birini bir hafta içinde kaybetmesi” vakaları daha sık duyulur hale geliyor.
Özellikle pay piyasasında yaşanabilecek ani hareketler (ki bu hareketler kâr realizasyonu gibi standart hareketlerin küçük yatırımcılar üzerinde yaratabileceği panik havası sebebiyle dahi tetiklenebilir) yatırımcıların maddi ve manevi kayıplar yaşamasına yol açabileceği gibi, piyasalara birden fazla açıdan zarar verme potansiyeli taşıyor. Reel getiri oranlarının artmaya devam ettiği konjonktürde, getiri seviyelerinin cazibesi, risk iştahı daha yüksek olan yatırımcıları daha da karmaşık finansal enstrümanlara doğru yöneltebilir. Bu ise oluşabilecek hasarı daha da artırabilecek başka bir unsur olarak öne çıkıyor.
Alınan önlemler
Piyasaları düzenleyen otoritelerin aldıkları kararlar ve giriştikleri aksiyonlar bu bağlamda büyük önem taşıyor. Yatırımcı tabanının finansal okur yazarlığını artırma amacı taşıyan programların kurulup yaygınlaştırılması, yatırım şirketlerinin yatırımcıları bilgilendirme amaçlı servisleri ve sıkılaştırılan manipülasyon karşıtı uygulamalar bu anlamda aynı amaca hizmet ediyor.
Son olarak, geçtiğimiz günlerde yapılan Finansal İstikrar Komitesi toplantısında alınan ülke genelinde finansal okuryazarlığı artıracak bilgilendirme ve tanıtım çalışmalarına hız verilmesi kararı bu çabanın güncel örneklerinden biri olarak gösterilebilir.
Yatırımcıların ise, özellikle karmaşık finansal araçlara yatırım yapmadan önce, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş yatırım kuruluşlarının görüş ve önerileri haricindeki tavsiyelere mesafeli yaklaşmaları kötü sürprizlerle karşılaşma olasılıklarını azaltacaktır.




