Spektrum'dan herkese merhaba,
Bu sabah uyandığımız andan beri Türk Lirası'nın büyük bir hızla değer kaybedişini endişeyle takip ediyoruz. Sürdürülebilir olmayan bu gidişatın daha da geç olmadan tersine dönmesini sağlayacak politikaların acilen uygulamaya konmasını umuyoruz.
Bugün ilk yazımızda HDP, TİP ve SOL Parti'nin kuracağı yeni bir ittifakın siyasetin seyrini nasıl değiştireceğini tartışıyoruz.
Diğer yazıdaysa 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü'ne dikkat çekmek amacıyla Aposto!'nun farklı yayınlarının ortak yürüttüğü "16 Günlük Aktivizm" kapsamında Türkiye'deki kadın hareketini ele alıyoruz.
Önümüzdeki sayıda görüşmek dileğiyle,
Bartu Özden
• Türkiye Raporu'nun araştırması, toplumun neredeyse %40'ının Türkiye'nin Avrupa İnsan Hakları kararına uyması ve Osman Kavala'yı serbest bırakması gerektiğini düşündüğünü gösterdi. Halkın %35'i hükümetin konu hakkındaki tutumunu ve Kavala'nın tutukluluğunu doğru bulurken "fikrim yok" diyenlerin oranı %26'ya yakın bulundu.

- Sponsorlu: Bireysel üyelik paketini satın alarak İstanbul Ekonomi Araştırma şirketinin ayda iki kez hazırladığı Türkiye Raporu'nun tüm ayrıntılarına erişmek için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz.
• Metropoll araştırma şirketinin anketi, halkın %64'ünün ekonomik sorunların iktidar tarafından çözülemeyeceğini düşündüğünü gösterdi. İktidarın sorunları çözebileceğine inananların oranı %28'de kaldı.

- Muhalefet: Aynı araştırmada, ekonomik sorunların çözümü konusunda muhalefetin de inandırıcılık sorunu yaşadığı görüldü. Muhalefetin ekonomik sorunları çözebileceğine inananların oranı %37, inanmayanların oranı %55 oldu.

- Partilere göre dağılım: Muhalefetin ekonomik sorunları çözebileceği konusundaki düşüncelerin parti seçmenlerine göre dağılımı aşağıdaki gibi oldu:

- Editörün yorumu: Muhalefet partilerinin ekonomik sorunların çözümü konusundaki yol haritaları üzerinde daha fazla durmaları, başta muhalefetin ekonomik sorunları çözemeyeceğini düşünen kararsızların %55'inin fikrini değiştirebilir.
Solda ittifak ne getirir?
HDP, TİP ve SOL Parti'nin kuracağı yeni bir ittifak siyasetin gidişatını değiştirebilir.

2017’deki referandumla kabul edilen ve 2018’de yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, partiler arası ittifaklar kurulmasını ihtiyaç hâline getirmişti. Çoğulculuk yerine çoğunlukçuluğu esas alan model, son günlerde çokça tartışılan ve kimi AK Partililer tarafından “hata” olarak değerlendirilen %50+1 kuralına dayanıyordu.
Hükümet kurabilmek için %50’den fazla oy almayı zorunlu tutan sistemde seçim öncesi ittifak kurmadan seçim kazanmak hiçbir parti için mümkün gözükmüyor. Dolayısıyla çok farklı ideolojilere ve tabanlara sahip partiler, belirledikleri ortak stratejik çıkarlar doğrultusunda ittifaklar kuruyor.
Sağda yeni ittifak yok
Daha önce siyasi spektrumun sağında yer alan partilerin sayısının artması, “sağda yeni ittifak” planını konuşulur hâle getirmişti. Gerçekçiliği her daim tartışma konusu olan bu senaryoda İYİ Parti’nin Millet İttifakı’ndan ayrılması, DEVA Partisi, Gelecek Partisi, Demokrat Parti ve Saadet Partisi ile kurulacak yeni bir ittifakın temelini atması bekleniyordu. Bu fikri destekleyenler, kararsız Cumhur İttifakı seçmenlerinin CHP ile kişisel olarak "helalleşmemiş" olmanın endişesiyle ya da CHP'nin HDP ile yakınlığı gerekçesiyle Millet İttifakı’na destek vermeyi reddedeceğini öne sürüyordu.
Ancak ikinci turda HDP seçmenlerinin desteği olmadan kimsenin seçimi kazanamayacağı görüşünün yaygınlaşması, İYİ Parti seçmenlerinin CHP’li büyükşehir belediyelerini sahiplenmesi ve CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu ile İYİ Parti lideri Meral Akşener’in tezkere oylaması gibi ayrı düşülen konulardan sonra dahi güçlü bir birliktelik mesajı vermesi Millet İttifakı’nın parçalanmasını bekleyenlerde hayal kırıklığı oluşturdu. Her ne kadar DEVA Partisi lideri Ali Babacan “ittifakların şu an gündemlerinde olmadığını” dile getirse de Millet İttifakı bileşenleriyle ortak anayasa çalışmaları yapan DEVA Partisi ve Gelecek Partisi’nin de bir noktada Millet İttifakı’na katılmaları sürpriz olmayacak.
Solda üçüncü ittifak geliyor
Geçtiğimiz günlerde Cumhuriyet gazetesinde yer alan bir haber, HDP, TİP ve Sol Parti’nin “sol ittifak” kuracağını öne sürüyordu. Haberde, ittifakın parlamento seçimlerine birlikte gireceği ancak cumhurbaşkanlığı seçiminde muhalefetin adayını destekleyeceği, ilerleyen zamanda TKP ve EMEP’in de ittifaka katılabileceği ve Kılıçdaroğlu’nun da “sol ittifakın demokrasiye katkı sağlayacağı” görüşünü paylaştığı yer alıyordu.
Bu haberin ardından TKP ve EMEP kesin bir dille iddiaları yalanladı. Soldaki kronik “fraksiyonlar arası bölünme” problemine aşina insanlar için bu gelişme sürpriz olmadı. SOL Parti "üçüncü ittifak içinde yer almadıklarını ancak rejimle uzlaşarak düzelme beklemediklerini, sol kesimlerle diyaloğa açık olduklarını" söyledi. TİP milletvekilleri Erkan Baş, Ahmet Şık, Barış Atay ve Sera Kadıgil ise ayrı demeçlerde solda ittifakın “ihtiyaç” olduğunu dile getirdi.
HDP’den konuya ilişkin yapılan açıklamada "Bu konuda harekete geçilmiş değil. Bir arayışın olduğu doğru ancak bunun pratik çalışmaya dökülmesi söz konusu değil” dense de TİP vekillerinin 2018’de HDP listelerinden seçime katılmış olmaları iki parti arasındaki diyaloğun yakınlığını kanıtlıyor. HDP'nin geçtiğimiz ay açıkladığı tutum belgesinde de yeni bir “Demokrasi İttifakı” kurulmasından bahsediliyor.
Sonuçları ne olur?
Solda bir ittifak kurulmasının kimi anketlerde zaman zaman %10’luk seçim barajının altında gözüken HDP’nin baraj sorununu kesin olarak ortadan kaldırması bekleniyor; çünkü Seçim Kanunu’na göre partiler ittifak hâlinde seçime katıldığında baraj partilere değil ittifakın toplamına uygulanıyor.
Kimi yorumcular, yeni bir muhalif ittifakın ortaya çıkmasının Millet İttifakı’nın adayının seçimi kazanmasını zorlaştıracağını öne sürüyor. Oysa bu ittifak seçime katılımı artırma potansiyeli taşıyor. İkinci turda muhalefetin adayına destek vermesi neredeyse kesin olan bu ittifakın varlığı, en çok Cumhur İttifakı’nın seçimi kazanmasını zorlaştıracak gibi gözüküyor. Bu ittifak Millet İttifakı'nın cumhurbaşkanı adayının önünü kesmiyor, parlamentodaki oyunu azaltmaya talip oluyor.
Tüm bu iç siyaset meselelerinin ötesinde, özellikle pandeminin yarattığı ekonomik tahribat dünya genelinde vatandaşların devletlerinden beklentisini artırıyor, sosyal devlet anlayışı yeniden güç kazanıyor. Demokratik sosyalizm, ABD'de bile başkan adaylığını zorlayan, Demokrat başkanın politikalarını etkileyen bir siyasi çizgi oluyor.
Türkiye’de sosyal demokrasiyi benimseyen CHP, bu talepleri ve çözüm önerilerini dillendirme çabası gösterse de gözetmek durumunda olduğu ittifak dengeleri, CHP’nin sola açılımını sınırlıyor. Millet İttifakı'nın en sol ucu olan CHP, siyasi spektrumda merkeze yakın bir noktaya konumlanıyor. Bu konumlanmanın yerel seçimde getirdiği başarı partinin tabanında da yönetiminde de biliniyor.
Öte yandan, sol söylemi yüksek sesle dillendirerek ana akıma taşıyacak bir ittifak, kendi yönetime gelemeyecek olsa da orta vadede siyasetin merkezini ekonomik meselelerde sola doğru kaydırma, yöneten kim olursa olsun sosyal devletin genişleme sürecini hızlandırma potansiyeli taşıyor.
Bu ittifakın kurulması, Türkiye'deki parti sistemini siyaset bilimci Jean Blondel'ın "iki buçuk parti sistemi" olarak tarif ettiği model gibi "iki buçuk ittifak sistemine" benzetiyor. Seçimi galip bitirmesi muhtemel görülmeyen ancak sayısal olarak galibi belirleme iddiası ve diğer partilerin söylemlerini kendine yaklaştırma ihtimali olan bir odak oluşuyor.
Örneğin, Bülent Ecevit'in "ne ezen ne ezilen, insanca hakça düzen", "toprak işleyenin su kullananın" gibi sloganlarla, "ortanın solu" anlayışıyla öne çıktığı 1970'leri değerlendirirken, Behice Boran önderliğindeki sosyalist parti TİP'in yarattığı toplumsal etkiyi de göz önüne almak gerekiyor.
Şimdilik sol ittifakın önündeki en büyük engel, HDP hakkındaki kapatma davası gibi duruyor.
• Türkiye İnsan Hakları Vakfı'nın hazırladığı rapor, 2016'da imzaladıkları Barış İçin Akademisyenler bildirisi gerekçesiyle üniversitelerinden ihraç edilen "barış akademisyenlerinin" %39'unun tam zamanlı işi, %36,8'inin sosyal güvencesi, %10'unun da sağlık sigortası olmadığını ortaya koydu. Rapora göre söz konusu akademisyenlerin neredeyse yarısı ekonomik desteğe muhtaç hâlde ve akademik çalışmaları düzensiz hâle geldi.

Kaynak: Daktilo1984
• Birleşik Metal İş Sendikası Sınıf Araştırmaları Merkezi ekimde ülke genelinde dört kişilik ailenin sağlıklı beslenmesi için aylık yapması gereken harcamanın (açlık sınırı) 2 bin 988 lira olduğunu açıkladı. Bu tutar İstanbul’da 3 bin 150 lira, olurken, İzmir’de 3 bin 249 lira oldu. Hesaplamaya göre açlık sınırı ülke genelinde bir yılda 626 lira arttı. Yoksulluk sınırı ise 10 bin 335 lira olarak hesaplandı.
• CHP'nin yayımladığı Çocuk Hakları Raporu, 12-18 yaş aralığında 1.170 çocuğun tutuklu, 426 çocuğun hükümlü olduğunu, 2021'in ilk 10 ayında en az 160 çocuğun cinsel istismara uğradığını ortaya koydu. Aynı süre zarfında gözaltında ya da toplumsal olaylarda en az 23 çocuğun güvenlik güçlerinin işkencesine ya da kötü muamelesine maruz kaldığı ifade edildi.
Kaynak: Gazete Duvar
- Öte yandan: 23 sivil toplum kuruluşu, hükümlü çocukların cezalarının Covid-19 izniyle hapishane dışında infaz edilmesine rağmen hakkında kesin hüküm olmayan çocukların cezaevinde tutulmaya devam edildiğini hatırlatan bir bildiri yayımladı. Bu durumun çocukları savunma haklarından vazgeçerek hüküm giymeyi göze almaya ittiği vurgulandı.
• Kuzey Ormanları Araştırma Derneği'nin raporunda, Trakya'daki sanayi tahribatının katlanarak arttığı, Tekirdağ ve Edirne’deki verimli tarım toprakları, köy meraları ve kıyılarının organize sanayi bölgelerine dönüştüğü belirtildi. Sanayi yoğunlaşmasının başta Ergene Nehri’nin kolları tüm Kuzey Ormanları derelerini zehirlediği, toprağın ve havanın kirlendiği, toplum sağlığının bozulduğu ve bazı yerleşim yerlerinde kirlilik kaynaklı göç hareketlerinin başladığı vurgulandı.
- Azalan yağışlar: Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün raporu, Türkiye'ye 2021'de yağan yağışın son 20 yılın en düşük seviyesinde olduğunu gösterdi. En fazla azalmanın Güneydoğu Anadolu'da görüldüğü, kuraklığın en çok tarım alanlarını etkilediği belirtildi.

Kaynak: AA
• Adana Dr. Ekrem Tok Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi Çocuk ve Ergen Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezi'ndeki uzman doktorların yaptığı araştırma, kentte uyuşturucu madde kullanma yaşının 13-14’e kadar düştüğünü, uyuşturucu maddeye alıştırılan ergenlerin %70’inde psikiyatrik davranış bozukluğu, %38’inde dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, %10’unda ise depresyon görüldüğünü ortaya koydu.
• Birleşik Krallık merkezli Middle East Eye sitesinde yer alan analizde, ABD'nin Afganistan'dan çekilmesiyle ülkede oluşan güç boşluğunu doldurmak isteyen iki müttefik ülke Türkiye ve Pakistan arasında diplomatik rekabet çağı başladığı öne sürüldü. Türkiye'nin Pakistan'dan Taliban üzerindeki etkisini kullanarak kendisinin Afganistan'daki varlığını artırmasına katkı yapmasını beklediği; ancak Pakistan'ın bunu kendisine yönelik tehdit olarak gördüğü iddia edildi. Yazıda, iki ülkenin liderlerinin uzun bir süredir iletişim kurmamasının temelinde de bu gerilimin yattığı belirtildi.




