Bir iletişim türü olarak dedikodunun anatomisi: Neden, sonuç ve yan etkiler

Psiko-sosyoloji dalında uzman, Fransız iletişimci Jean-Noël Kapferer, dedikodu ve söylenti üzerine yaptığı araştırmalarını bir araya getirdiği “Rumeurs - Le plus vieux média du monde” (1992) adlı eserinde dedikoduyu “dünyanın en eski medyası” olarak tanımlamış. Çevresinde olan biteni anlamaya ve “garip” olanı “aşina” olanı kullanarak anlamlandırmaya çabalayan insanoğlu, kültür seviyesi ne olursa olsun dedikodunun oluşumu ve devamında rol oynamış, bilişsel ve iletişimsel bir aktivite olan dedikodu da tarihin her döneminde, dünyanın her yerinde var olmuştur. Olağandışı herhangi bir olay -alışılmamış, kuraldışı ya da bilinmedik herhangi bir şey- hayatın rutinini ihlal eder ve dedikoduya yol açar.

Dedikodunun var olması için iki temel koşulun sağlanması gerekir. Bunlardan ilki hikâyenin temasının anlatıcı ve dinleyici için önem arz etmesi, diğeriyse gerçek olgunun belirsizlikle örtülenmiş olmasıdır. Bireyin hayatında önem arz eden olaylar hakkında bilgi kıtlığı ya da belirsizlik olması halinde dedikodu çok daha hızlı yayılır. Güvenilir bir standartta kanıtın yokluğunda dedikodu (söylenti), insandan insana genellikle ağızdan ağıza aktarılan bir olgu olsa da günümüzde artık dergiler ve gazetelerde bu tarz haberleri fazlasıyla okuyoruz. Hatta yazılı basının yerini dijitale bırakmaya başladığı bu dönemde ayakta kalmayı becerebilen matbu dergilerin arasında sadece olaylar ve kişilerin dedikodusu üzerinden tiraj yapanların sayısının oldukça fazla olduğunu söylemek mümkün.