Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sinde Balıklar ve Diğer Su Ürünleri

Son on, on beş yılda Osmanlı yemek kültürü ve evrimi üzerine çok sayıda bilimsel araştırma yapıldı, yeme içme alışkanlıklarını ve geçmiş zaman yemek tariflerini tanıtmaya yönelik çeşitli kitaplar yayımlandı. Bu çalışmalar sonucunda özellikle Matbah-ı Âmire defterlerinden Osmanlı saraylarının mutfaklarına dair son derece önemli bilgiler gün ışığına çıktı. Fakat bütün bu çalışmalara ve öğrendiklerimize rağmen Osmanlıların beslenme kültürüyle ilgili hâlâ tam olarak aydınlanmamış konular var. Örneğin Osmanlıların balık tüketimi bunlardan biridir. Türklerin balık yiyip yemediği konusunda yüzyıllardan beri çelişkili görüşler öne sürüldüğü gibi[2] bugün de farklı yaklaşımlar sergileniyor[3] ve belirsizlik devam ediyor. 

Osmanlı toplumunda balık tüketiminin boyutlarını, balıkçılığın tüm cepheleriyle –dalyanlarda avlanan balıklar, hazineye ait göl ve dalyanların gelirleri, balık yan ürünlerinin imalatı ve ticareti– imparatorluğun ekonomisine katkısını araştırırken Osmanlı arşiv belgelerinin başvuracağımız çok değerli bir kaynak olduğu tartışılmaz.  Fakat resmi arşiv belgelerine ek olarak, 17. yüzyıl çerçevesinde, bu alanlara ışık tutacak diğer önemli bir kaynak da Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’sidir.