Heteronomiye itibarını iade etmek

 Sonuç olarak, özerk bilincin hakikati, kölece bilinçtir.¹

Bağımsızlığımız kendimize yetebildiğimiz kadardır. Kendimize yetmeden bağımsız ve bağımsız olmaksızın da özerk olamayız. Özerklik kendimizden kaynaklanan tercihler yapabilmemizdir. Kendimizi bilmiyorsak, kendi tercihlerimizi de yapamayız. Kendimizi bildikçe bütünleşiriz. Böylece, bilen yönümüz, bilinen yönlerimizi eşgüdümleyebilir ve yönlendirebilir. Hoş! Şimdi tüm bu yazdıklarımı kuşkusuz ve çekincesiz olarak niye kabul edemediğimi anlatmak istiyorum size bu yazıda! Ama önce, özerklikten ve günümüzde özerkliğin niye bir birey hatta bir insan olmanın vazgeçilmezi sayıldığından söz edeyim. Doğum sonrasındaki hayatımıza bir bağımlı olarak başladığımızı, daha doğrusu devam ettiğimizi söylesem itiraz eden olmaz sanıyorum. Bu bağımlı başlangıçtan, bağımsızlığa doğru mu yoksa karşılıklı bağımlılığa doğru mu gidildiği ise, bu kadar açık değildir. Bu yazıda liberal psikoloji diye adlandıracağım bir yaklaşımda bağımsızlık yetişkinliğin vazgeçilmez bir özelliği olarak kabul edilirken, psikanalizdeki nesne ilişkileri kuramları, bağımlılıktan karşılıklı bağımlılığa doğru bir gidişi öngörürler.² “Bağımsızlık asla mutlak değildir. Sağlıklı birey izole olmaz, fakat çevreyle, birey ve çevrenin karşılıklı bağımlı olduğunun söylenebileceği bir şekilde ilişki içine girer” diye yazmıştı D. Winnicott.³ Dürtünün hedefinin tatminden çok ilişki olduğunu savlayan nesne ilişkileri kuramlarında sözü edilen nesne bir öznenin nesnesidir; onun zihninden görülür. Bunu gerçek bir özneler arasılık anlayışı olarak görmek zor. Bu yazıda, nesne ilişkileri kuramındaki bu sınırlı ilişki tasarımının dışına çıkmayı istiyorum. Akademik teamülün dışına çıkarak, bu konudaki görüşümü ve incelemenin vardığı sonucu, yazının sonlarında değil, başında ifade edeceğim: tam bir bağımsızlık mümkün değildir biz insanlar için. Bu ne başkaları için yaşamaya yazgılı olduğumuz ne de aslında birer emir kulu olduğumuz anlamına gelir. İdealleştirilmiş ideallerin yani ideolojilerin çatışma alanıdır bağımlılık/bağımsızlık ikiliği. İkilik düşkünü modernitenin başlıca ikililerinden biridir. Bazen, bu ikiliyle hemen hemen aynı anlama gelecek şekilde, heteronomi/özerklik (otonomi) çifti de kullanılır veya özerklik bağımsızlığın, heteronomi bağımlılığın alanı içine alınır (ya da tersi). Liberal psikolojide bağımlılığın patolojik görülmesi, heteronomi çocukça veya ilkel görüldüğü içindir. Bağımlılık çok kez tersinden, olumsuz yoldan veya ne olmadığı belirtilerek ele alınır. Bağımlılık kendine yetememektir, kendi tercihlerini yapamamaktır, acizliktir veya başkasına muhtaç olmaktır.