Pandeli’de bir Cumhuriyet yemeği
Cumhuriyet, İstanbul’un yalnızca siyasi ve toplumsal hayatını değil; kültürünü, gündelik alışkanlıklarını ve sofra geleneğini de dönüştürdü. 29 Ekim’de Well reserved işbirliğiyle Pandeli’de ev sahipliği yaptığımız özel buluşmada, beş farklı kuşağı aynı sofrada biraraya getirerek Cumhuriyet’in İstanbul’daki izlerini konuştuk. 1901’de küçük bir köfte dükkanıyla başlayan Pandeli’nin hikayesi ise bu ortak hafızanın önemli duraklarından biri.

Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte İstanbul, yeni bir dönemin kültürel ve toplumsal dönüşümüne tanıklık etti. Şehrin gündelik yaşamı, yeme-içme alışkanlıkları, sanat ve edebiyat çevreleri, kamusal alanları ve buluşma noktaları zaman içinde değişirken bazı mekanlar bu dönüşümün tanığı olmayı sürdürdü. Pandeli de bir asrı aşan hikayesiyle İstanbul’un gastronomi ve kültür belleğinde kendine özgü bir yer edindi.

29 Ekim’de, Aposto ev sahipliğinde ve Wellreserved işbirliğiyle düzenlenen Pandeli’de Bir Cumhuriyet Yemeği buluşmasında, Cumhuriyet Bayramı’nı beş farklı kuşaktan davetlimizle aynı sofrada kutladık. İstanbul’un tarihî lokantalarından Pandeli’deki buluşma, şehrin geçmişini, değişen yaşam kültürünü ve kuşaklar arasında aktarılan ortak değerleri yeniden düşünmek için bir fırsat sundu.
Bir seyyar arabadan İstanbul’un tanınan lokantalarından birine
Pandeli Çobanoğlu, 1887 yılında Niğde’de dünyaya geldi. Genç yaşta İstanbul’a geldiğinde onu bekleyen hazır bir işletme ya da mutfak geleneği yoktu. Farklı işlerde çalışan Çobanoğlu’nun gastronomiyle ilişkisi, Bahçekapı’daki bir lokantada çalışmaya başlamasıyla şekillendi.
İlk yıllarında Eminönü çevresindeki esnafa seyyar arabasıyla piyaz ve köfte satan Pandeli, zamanla kendi müşterilerini oluşturdu. 1901’de Çukur Han’da açtığı küçük köfte dükkanı, bu yolculuğun ilk önemli durağıydı. Ardından Fıçıcılar Han ve Arabacılar Caddesi gibi farklı adreslerde faaliyet gösterdi. Mekanları değişse de yemeklerinin ünü, Eminönü’nün ticaret hayatının dışına taşmaya başlamıştı.
Pandeli’nin müşterileri arasında, henüz genç bir subay olan Mustafa Kemal (Atatürk) de bulunuyordu. 1910’lu yıllarda başlayan tanışıklıkları, yıllar içinde dostluğa dönüştü. Askerlik döneminde zaman zaman hesabını erteleyen Mustafa Kemal’e Pandeli’nin gösterdiği anlayış, Cumhurbaşkanlığı döneminde de sürdü. Pandeli’nin oğlu Hristo Çobanoğlu’nun aktardığına göre, Atatürk yıllar sonra restoranı ziyaret ettiğinde hesabı istedi. Pandeli ise ona yine aynı sözlerle karşılık verdi:
“Aybaşında verirsin beğumi.”
1926 yılı, Pandeli’nin hikayesinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. İstanbul’a döndükten sonra Eminönü’ndeki Yağcılar İskelesi’nde üç katlı bir binada lokantasını yeniden açan Çobanoğlu, zamanla İstanbul’un gastronomi hayatının tanınan isimlerinden biri hâline geldi.
Pandeli’nin hafızasında Cumhuriyet
Pandeli’nin tarihi, Cumhuriyet’in İstanbul’da şekillenen yeni yaşam kültürüyle de kesişiyor. Restoran, Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren Atatürk başta olmak üzere dönemin önemli isimlerini ağırladı. Mustafa Kemal Atatürk, İstanbul ziyaretlerinde Pandeli’ye uğrayan müdavimlerindendi. Ankara’da ağırlayacağı konuklar için restorandan yemek sipariş ettiği ve bu yemeklerin trenle gönderildiği de anlatılanlar arasında.
Pandeli’nin hikayesindeki önemli kırılmalardan biri ise 6-7 Eylül 1955 olayları oldu. İstanbul’un Rum toplumuna yönelik saldırılar sırasında lokantası yağmalanan Pandeli Çobanoğlu, işletmesini kapatmak zorunda kaldı. Dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve Başbakanı Adnan Menderes’in desteğiyle yeni bir yer tahsis edilmesinin ardından restoran, bugün bilinen adresinde yeniden açıldı.
Celal Bayar’ın yanı sıra Ahmet Hamdi Tanpınar ve Yahya Kemal gibi Cumhuriyet döneminin siyasi ve kültürel hayatından isimleri ağırlayan Pandeli, uluslararası konuklarıyla da İstanbul’un hafızasında yer edindi. Kraliçe 2. Elizabeth ve Audrey Hepburn de restoranın konukları arasındaydı.
Pandeli Çobanoğlu’nun 1967’deki vefatının ardından ailesi tarafından yaşatılmaya devam eden restoran, sonraki yıllarda geçirdiği kapanış ve yeniden açılış dönemlerinin ardından 2018’de kapılarını tekrar açtı. Bir asrı aşan hikayesiyle Pandeli, Cumhuriyet’in farklı dönemlerine tanıklık eden İstanbul mekanlarından biri olmayı sürdürüyor.
Bir sofra geleneğinin izinde
Pandeli’nin bugün hâlâ ilgi görmesinin nedenlerinden biri, İstanbul mutfağının farklı dönemlerden gelen lezzetleri yaşatması. Restoranın menüsü, geleneksel Türk ve İstanbul mutfağının izlerini taşıyor. Hünkar beğendi, simitli şiş köfte zeytinyağlılar, dönerli patlıcanlı börek ve vişneli tirit gibi yemekler, Pandeli’nin gastronomi hafızasının önemli parçaları arasında.

Özellikle Hünkar Beğendi, restoranın mutfak geleneğinin simge lezzetlerinden biri olarak öne çıkıyor. Buradaki mutfak anlayışı, yalnızca geçmişin tariflerini korumaktan ibaret değil; İstanbul’un farklı kültürlerden beslenen sofra geleneğini bugüne taşımakla da ilgili.
Pandeli’nin tarihî salonunda oturmak, bu nedenle yalnızca bir restoranda yemek yemek anlamına gelmiyor. Mekanın duvarlarında, mutfağında ve yıllar içinde ağırladığı konuklarda İstanbul’un değişen yüzünü, eski alışkanlıklarını ve farklı kuşakların ortak hikayelerini görmek mümkün.
Beş kuşak, aynı Cumhuriyet sofrasında
Pandeli’nin bir asrı aşan hikayesinden hareketle kurguladığımız buluşmada, Cumhuriyet’in İstanbul’daki kültürel, sosyal ve gastronomik izlerini birlikte keşfettik. Fest Travel eşliğindeki tarih ve kültür anlatısında, şehrin tarihî mekanlarından gündelik yaşamına, sanat ve edebiyat çevrelerinden sofra kültürüne uzanan bir yolculuğa çıktık. Ayça Budak’ın anlatımlarıyla geçmişten bugüne uzanan bu yolculukta, farklı dönemlerin İstanbul’una ve Cumhuriyet’in şehirde bıraktığı izlere odaklandık.

Beş farklı kuşaktan davetlimizin katıldığı yemekte, her neslin 29 Ekim’e ve Cumhuriyet’e dair farklı anıları vardı. Paylaşılan kişisel hikayeler, değişen İstanbul yaşamı ve kuşaklar arasındaki kültürel aktarım, buluşmanın merkezinde yer aldı.
Geleneksel İstanbul mutfağından seçilen lezzetlerin eşlik ettiği sofrada, Mini Paperworks kurucusu Efnan Sarıametoğulları tarafından her davetli için özel olarak tasarlanan kartpostallar da günün hatıraları arasına eklendi.

1901’de küçük bir köfte dükkanıyla başlayan Pandeli’nin hikayesi, bugün hâlâ İstanbul’un gastronomi belleğinde yaşamaya devam ediyor. 29 Ekim’de aynı masa etrafında buluşan beş kuşak ise bu uzun hikayeye kendi anılarıyla yeni bir sayfa ekledi.
Çünkü Cumhuriyet’in hafızası yalnızca tarihî dönüm noktalarında değil; birlikte yaşama kültüründe, paylaşılan hikayelerde ve kuşaktan kuşağa aktarılan sofralarda da varlığını sürdürüyor.
Pandeli’de Bir Cumhuriyet Yemeği, İstanbul’un geçmişini ve bugününü aynı sofrada buluşturdu.
29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun.
*Bu makale, Well Reserved işbirliğiyle hazırlanmıştır.