aposto-logoCuma, 3 Şubat 2023
aposto-logo
Cuma, Şubat 3, 2023
Premium'a Yüksel

Sağlıklı İlişkiler Mental Sağlığıma Nasıl İyi Geliyor?

Sosyal bağlarımız, hayat kalitemizin artmasına ve yaşamdan keyif almamıza önemli ölçüde katkı sağlıyor.

Sosyal Bağlar ve Mental Sağlık

Mental sağlık ve ilişkiler karşılıklı olarak birbirlerini etkiliyor. Psikolojik olarak kendisini daha iyi hisseden bireylerin ilişki kurabilme ihtimalinin daha yüksek olduğu görülüyor. Ayrıca, bireylerin ilişkilerini geliştirmek için çaba göstermeleri psikolojik iyilik hâllerinde de iyileşmelere yol açıyor. Öte yandan, mental sağlığı iyileştirmek her zaman ilişkileri güvenilir bir şekilde iyileştirmeyebiliyor.

Gerek sahip olduğumuz sosyal ilişkilerin niteliği, gerek bu sosyal ilişki ağının boyutu zihinsel sağlığımızı, fiziksel sağlığımızı ve hatta ölüm riskimizi etkileyebiliyor. İlişkinin kalitesini belirleyen olumlu faktörlerden biri, bireyin ilişki içinde olduğu kişiden gördüğü destek oluyor. Öte yandan çatışma ve stres içeren durumlar ilişkilerin özenle ele alınması gereken, hassas bir noktası olarak karşımıza çıkıyor. Sosyal ilişki ağı ise bireyi çevreleyen ilişkilerden oluşuyor. Bu sosyal ilişkilerin türleri ve güçleri farklı yapısal özelliklere sahip oluyor. Dolayısıyla, sosyal ilişkilerin her bir birleşeni kişinin sağlığını etkileyebiliyor.

Sosyal bağlar, sağlığımız için gösterdiğimiz davranışları etkileyebiliyor. Örneğin, evli bireylerde eşler birbirlerinin sağlıklarıyla ilgili davranışlarını takip edebilme, gerekirse olumsuz davranışları engelleyebilme, olumlu davranışları düzenleyebilme veya kolaylaştırabilme yoluyla sağlığı etkileyecek durumlardaki kararlarda ya da eylemlerde aracı olabiliyorlar. Yapılan çalışmalar, kişilerin evlilik geçmişinin kardiyovasküler hastalık, kronik hastalıklar, hareket kısıtlılıkları, kendi kendine sağlık değerlendirmesi ve depresif belirtiler dahil olmak üzere bir dizi sağlık sonucunu şekillendirdiğini gösteriyor.

Ayrıca, daha küçük bir sosyal çevreye, daha az yakın ilişkiye sahip olmak ya da düşük sosyal destek algısı gibi faktörlerin depresyon semptomları ile bağlantılı olduğu görülüyor. Erken çocukluk döneminde bakım verenlerle kurulan bağ da psikolojik gelişim için kritik öneme sahip oluyor. Yaşamın ilerleyen yıllarında, sosyal izolasyon ve kayıp, yaşlılarda depresif belirtilerin en güçlü nedenlerinden olarak görülüyor. Hatta yaşlı bireylerin bilişsel işlevlerini yerine getirebilmelerinde sahip oldukları sosyal ilişkiler olumlu bir etkiye sahip oluyor.

Arkadaşlık İlişkilerinin Önemi ve Zihinsel Sağlığa Etkisi

Bir ilişki kurmak ve onu sürdürmek özellikle de ergenlik dönemindeki bireylerin gelişimlerinde önemli bir yere sahip oluyor. Destekleyici ve kaliteli arkadaşlıklar, bireylerin hem kısa vadede yaşam kalitelerini hem de uzun vadede gelişimlerini ve mental sağlıklarını olumlu etkiliyor.

Bireylerin sağlıklı bir arkadaşlık ilişkisine sahip olması, akran zorbalığı gibi deneyimlerde ortaya çıkan olumsuz etkilere karşı koruma sağlayabiliyor. Arkadaşlık ilişkileri; daha fazla refah, daha düşük depresyon belirtileri, daha az suç ve risk içeren davranışlarda bulunma, akademik başarının yükselmesi, sosyal çevreye uyum sağlama gibi olumlu sonuçlar doğuruyor. Öyle ki araştırmalar, arkadaşlık ilişkilerinde destek gören bireylerin daha düşük ölüm oranına sahip olduklarını ve ortalama yaşam sürelerinin daha uzun olduğunu ortaya koyuyor.

Gelişim psikologları, istikrarlı devam eden arkadaşlık ilişkilerinin önemini vurguluyor. Erken çocukluk dönemindeki arkadaşlıklar daha çok eğlenceye yönelik olurken ergenlik dönemindeki arkadaşlıklar güven, yakınlık, bağlanma ve duygusal destek ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik oluyor. Arkadaşlığın kalitesinin artmasıyla bireylerin arkadaşlığa yönelik olumlu sosyal davranışlarında da artma görülüyor. Ayrıca, ergenler yaşları ilerledikçe arkadaşlarına giderek daha fazla değer verme, paylaşma, güvenme davranışları sergiliyorlar. Bu durum, kişinin yakın arkadaşlarını, sevmediği ya da tanımadığı akranlarından ayırmasına da neden oluyor. Arkadaşlarla kurulan ilişkiler olumlu etkileşimlerle devam ettiğinde sosyal dışlanma gibi olumsuz durumlarda beyin bu bölgede gerçekleşen aktivasyonu azaltarak zihinsel sağlığı koruyabiliyor. Dolayısıyla, sosyal ilişkilerden gelen destek psikolojik açıdan bize destek oluyor.

Romantik İlişkiler, Evlilik ve Mental Sağlık

Uzun süreli ilişkiler ve mental sağlığımız arasında gerçekten de güçlü bir ilişki bulunuyor. Burada önemli iki soru sormamız gerekiyor: 1. Daha iyi bir mental sağlık kişiyi ilişki kurmaya daha yatkın hâle getiriyor mu? 2. Evlilik, daha iyi bir mental sağlık ile mi ilişkili yoksa zihinsel olarak sağlıklı insanlar mı evliliği seçiyor? Zira bazı araştırmalar, evli bireylerin evli olmayan akranlarına göre mental sağlıklarının daha iyi olduğunu ortaya koyuyor.

Ancak, evliliğin mental sağlık ile evlilik arasındaki ilişkide bir neden mi ya da sonuç mu olduğu net olarak anlaşılamıyor. Bunu inceleyen araştırmacılar, daha iyi mental sağlığa sahip bireylerin evliliğe daha kolay adım attıklarını belirtiyorlar. Üstelik evliliğini uzun süre devam ettiren kişilerin evlenmeden önce de ortalamanın üzerinde bir mutluluk seviyesine sahip olduklarını belirtiyorlar. Bununla birlikte, araştırmalar sağlıklı, tatmin edici, güvende olduğunu hissettiren bir ilişki içinde olan bireylerin ruhsal sağlığının çok daha iyi olduğunu da ortaya koyuyor. Ayrıca, ilişki kalitesinin iyileştirilmesi de mental sağlığı olumlu yönde etkiliyor.

Evliliğin koruyucu etkisi üzerine yapılan araştırmalar, evlilik ve iyilik hâli arasındaki ilişkiyi açıklamada seleksiyon, sosyal destek ve davranışsal düzenleme gibi faktörlerin etkili olduğunu gösteriyor. Seleksiyon; psikolojik ve fiziksel sağlığı daha iyi olanların evlenme ve evli kalabilme olasılığının daha yüksek olabileceği olarak açıklanıyor. Böylelikle, evliliğe yüklenen faydalar fiilen evli olmaktan ziyade seleksiyonun etkilerini yansıtabiliyor. Sosyal destek; evliliğin hem duygusal doyum arttırıcı hem de stres azaltıcı etkisini tanımlıyor. Yani, evli olmak bireylerin sosyal destek sahibi olabilmesini sağlıyor. Davranış düzenleme ise evli bireylerin birbirilerini riskli davranışlardan koruyan ve sağlıklı olana teşvik eden davranışlarını ifade ediyor. Bu sayede evli bireylerin sağlıklı davranışlar sergileme ihtimalleri artıyor.

Bireyler bir ilişki içindeyken mental sağlıkları doğal olarak bu ilişkiden etkileniyor. Bu noktada ilişkinin türü önemli oluyor. Örneğin; evli olmak, uzun süreli ilişkiye sahip olmak ya da bireylerin birlikte yaşadığı bir ilişki içinde olmak, belirsizliklerle dolu bir ilişkiden daha faydalı olabiliyor. Örneğin, evli meslektaşlarıyla karşılaştırıldığında bekar kişiler iş yerinde, daha yüksek düzeyde depresyon, kaygı bozuklukları ya da uyum sorunlarına sahip olabiliyor. Ancak bu noktada yorum yaparken dikkatli olmalıyız. Çünkü araştırmalara göre evli kişilerin ruh sağlıkları evli olmayanlara göre genel olarak daha iyi olsa da mutsuz bir evliliğe sahip kişilerin ruh sağlıkları evli olmayanlara göre daha kötü oluyor. Evli bireylerin ilişkilerindeki uyumsuzluklar ve yoğun çatışmalar; kaygı bozukluklarına, madde kullanımına ve yeme bozukluklarına yol açabiliyor.

Fatmanur Etili

Hikâyeyi beğendiniz mi? Paylaşın.

İlgili Başlıklar

depresyon

Hikâyeyi beğendiniz mi?

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Nerede Yayımlandı?

🤯 Mental Sağlığım Bir İlişkiyi Sürdürebilecek Kadar Sağlıklı mı?

Yayın & Yazar

Yakın İlişkiler

İlişkilere bilimsel bir bakış açısı!

;