Aposto! Digest #18: Seyahat, Kültür, Toplum

Line, bir bölgeye ait olmak ve ondan ilham almak, onun sahipleriyle aynı havayı soluyarak ortaklıkların ve farklılıkların getirdiklerine “merhaba” demek üzere, bir köyü, bir dünyayı dolaşan bir seyahat bülteni.

Her yol yeniye gebe! 

Her yolun hazırlığı başkadır. İçeriği, süreci ve sonucuyla seni dönüştürmeye hevesli bir rüzgarın esintisi gelir ilk etapta. Ardından farkında olmadığın deneyimlere gebe yokuşları tırmanmaya başlarsın. Aynı zamanda her yol sadece huzur ve mutluluk vermez… Yolu sadece gezmek olarak düşünmediğinde de o aslında bir dönüşümün başlangıcı olarak alır kucaklar seni. Bir düğün ya da cenaze yolu da aslında değişimin kıvılcımıdır.

Sadece tatil ve dinlenme amacıyla geçilen yollarsa farklı tat katar ruhuna çünkü onlar dünden yarına bir oluşum sürecinin pırıltılarını sürükler eteklerinde ve uzanır hiç silinmeyecek olan yaşam tahtasında yerini almaya.

Kısa da olsa seyahat hazırlığı neşeli ve biraz kaygılı geçer çoğumuzda. Yola selam çaktıktan sonra bavuluna ekleyeceklerin bir bir toparlanır kafanda hatta bazen defalarca dağıtır tekrar toplarsın valizini ve günün sonunda bir bakmışsın gerekli hiçbir şeyi almamışsın yanına 🙂.  Bazen de haritalardan kitaplara müze kartlarına kadar her şey hazır ve nazır, full enerjiyle eksiksiz katılırsın macerana.

Genelde tüm algıların açıktır, herkesle selamlaşır gördüğün her şeyi yenileri biriktirdiğin ışıltılı kutuna atarsın tek tek. Bir deneyimi geçmişteki bir anıyla birleştirir bazen zihnin ve mucizevi bir bağlantı oluşur uzay ve zaman krallığında! Belki hiç olmadığın kadar huzurlu belki de hiç olmadığın kadar meraklı birine dönüşmene ramak kalmıştır ve açıp kollarını yeni zihinlere, kültürlere merhaba dersin.

Nordik Simit, İskandinavya'yı kültürü ile keşfetmek isteyenler için film ve dizi önerileri, ruhu dinlendiren melodiler ve Kuzey'den haberler derliyor.

Midsommar’ın Mitolojisi

Midsummer (İsveççe Midsommar) ışığın, canlılığın, verimliliğin, doğurganlığın ve aşk kavramının öne çıktığı, kökü aslında Hristiyanlık öncesi Pagan zamanlara dayanıyor. Hâl böyle olunca da Midsommar Nordik mitolojide bir hayli büyük bir yer kaplıyor.

Midsommar efsanelerinden en yaygın olanları genelde hep aşk ve sevgi üzerine kurulu. Örneğin eğer o gün doğada yedi farklı çiçek bulup, gece yastığınızın altına koyarsanız gelecekteki eşinizi rüyanızda görüyorsunuz. Ayrıca Midsommar çok önemli bir gün olarak görüldüğü için birlikte olduğunuz kişiyle bir önceki gün aranız iyiyse Midsommar’dan sonra çok daha iyi olacağı düşünülür. 

Midsommar’da toplanan çiçeklerin sadece aşkta değil sağlığa da faydalı olduğu söylenir. İnanışa göre çiçeklerden yapılan taçlar doğanın sağlık dolu enerjisini insanlara taşır. Böylece bir sonraki Midsommar’a kadar sağlıklı bir yıl geçirilir.

Ülkeden ülkeye farklılık gösterebilen bu inanışlara Nordik mitolojinin katkısı ise büyük. Örneğin İsveç’te yeteri kadar güzel dans ederseniz ormanda elfleri görme şansınız artıyor. İzlanda’da foklar insana dönüşebiliyor. Hatta İzlanda’da Midsommar gecesi başınıza kötü bir şey gelirse ertesi gün kötü enerjiyi atmanız için soyunup toprakta yuvarlanmanız gerekiyor. Norveç’te ise mitolojinin dev yaratıkları troller, inekleri kaçırmasın diye tüm ahırlar çiçekler ile süsleniyor.

Bütün bu gelenekleri günümüzde hâlâ görebiliyor olsak da aileden aileye, bölgeden bölgeye çok değişebiliyor. Kalabalık toplulukların bir araya geldiği kutlamalarda karşımıza bazen falcılar da çıkabiliyor. Çünkü inanışa göre Midsommar geleceği görmek için en uygun gün!

20’lik, kafada oluşan saçma sorular, açılmayı bekleyen ve bazen suratımıza çarpılan kapıların, gündem ile üzerimize çökebilecek fenalığın paylaşıldığı bir bülten.

Bizim Olmayı Bırakan Yerler

Doğduğumdan beri her yaz Bodrum’a gideriz. Anneannem ve dedem ile geçirdiğimiz o birkaç hafta hep şen şakrak, biraz gürültülü ve yemek dolu geçer. Dedemin yıllar içinde kendi elleriyle orman haline getirdiği harika bahçesini sulamasını ve ağaçlara tırmanmasını (evet hâlâ) izler, anneannemle çay içip saatlerce konuşur, dayımın 51 oynarken hile yapması ile çıkan kavgaları fişekler, annemle saatlerce denizde yüzer, babamla da kim daha çok yandı yarışmasına girer ve hep kaybederim. 

Küçükken anneannem ve dedemle damda yatar, yıldız toplardık. Sabah kalktığımda yanımda bulunan sepette anneannemin erkenden kalkıp alüminyum folyodan yaptığı yıldızları bulur, heyecanlanırdım. Çarpım tablosunu Bodrum’da öğrendim, denizden çıkarken merdivende tamamen kestiğim topuğumun, yara izi hâlâ durur. Kısaca 22 senedir Bodrum’da ailemle olmak hayatımdaki en daimi olan geleneklerden biri. Bu 22 senede ise Bodrumun değişimini, tabiri caizse “soylulaştırılmasına” şahit oldum, oluyorum. Bunu gördükçe de üzülüyorum.

Soylulaştırmadan kastım nedir?  

Soylulaştırma ya da ‘gentrification’, orta ve üst sınıfların, düşük gelirli semtlere yerleşip oraları değiştirmesine deniyor. Bu değişim ile bakımsız yerler yenilenirken, eski mahalle sakinlerinin de istemeden yerinden edildiği gözlemleniyor. Bununla beraber de o mahalleyi özel kılan birçok şey de bu yenileme ve sözde “nezihleştirme” çabaları arasında kayboluyor. Bunun New York örneği; yıllardır Çinli göçmenlerin, restoranları ve marketleri ile kendilerinin kıldıkları Chinatown’a geliştirme projeleri ile yeni binalar yapılması ve zenginlerin yerleşmesi. Bunun sonuçlarından biri de küçük el yapımı noodle dükkanları yerine Pinterest-havasında pahalı kafelerin açılması. Mahallelerin kalkındırılması, geliştirilmesi, yaşam standartlarının iyileştirilmesi önemli olsa da, bunu oranın sakinlerini yerinden etmeden ve özgün kılan unsurları yok saymadan yapmanın önemli olduğunu düşünüyorum. 

Bir Istanbullu olarak, yazın gittiğim Bodrum’un eski Bodrum olmamasından şikayet etmem, kabul ediyorum, biraz tuhaf. Eminim oranın daimi-sakinlerinin söyleyecek daha çok sözü vardır. 2017’de Çeşme’nin özellikle İstanbullular arasında popülaritesinin artmasıyla bazı İzmirliler “İstanbullular siz İzmir'e gelmeyin,” gibi paylaşımlarda bulunmuştu.

Şu an Bodrum’da İstanbul'un lüks gece hayatından birçok iz görebiliyorsunuz: Lucca, Papermoon, Inari gibi yerler Bodrum’da şubeler açtı. Büyük oteller, bol turistler, mermer yerler derken tamamen farklı bir ortama büründü. Yalıkavak’ta bulunan marinanın eski halini hatırlayanlar var mı bilmiyorum ancak onun bile sıcak, sarı ve kahverengi tonlarından, hasırlı dekorasyonundan, gri, markalar ile dolu ve mermer görünüme dönüşmesi bile bu değişimin çok net bir göstergesi. Benim için problem Bodrum’un değişmesinden çok, nasıl değiştiği ile ilgili. Seyahat ederken aşina olduğunuz restoranlar ve yapılar görmek insanı rahatlatabilir, kabul ediyorum, ancak Bodrum’un mini bir İstanbul’a dönüşmesi, turist ve lüks hayata yönelik bir yer olması beni rahatsız ediyor. Gezmenin amacı, yaşadığımız yerde bulamadıklarımıza ulaşmak değil mi? Birazcık alıştıklarımızdan uzaklaşmak, keşfetmek, yeni şeyler denememiz gerekmiyor mu? Yoksa 8 saat yol gidip aynı yere varmanın ne önemi var? 

Soylulaştırmanın da beni rahatsız eden kısmı bu. Şehirleri özel kılan o köşeler, taşlar, yerler kayboldukça, hepsi birbirine benzeyen, tanıdık ama yüzeysel mekanlarla karşı karşıya kalıyoruz. Alıp Başını Gidenler için Berk Kır ile yaptığım röportajda ona sorduğum ama bültene eklemediğim sorulardan biri İstanbul’un değişimi ile ilgili ne hissettiğiydi — bu konuda onunla kalbimin çok kırıldığını paylaşmıştım.  O da her zamanki belagatı ile bana bir dengeden bahsetmişti. 

“Beni bazen üzüyor, bazen de heyecanlandırıyor ama genelde bir kırgınlık oluyor üzerimde. Bir şeyin anlamını anlamadan onu sadece dönüştürmek ya da günümüze uyarlamak çok doğru bulduğum bir şey değil. Ancak eğer bi gelişime katkıda bulunacaksa bunun daha ince bir çizgide yürütülebileceğini düşünüyorum. Kendi hayatımda farklı katmanlara değer veren bir insanım. Buna da taraflar üstü bir yerden baktığımda bu değişi İstanbul’un oluşmakta olan yeni bir katmanı olarak görüyorum. İyi ya da kötü, gün sonunda burayı ifade eden bir şey.”

Berk’in de dediği gibi değişimin içinde eskiye de bir yer olmalı — bir yeri özel yapan şeyleri tamamen sil baştan yapıp her yeri birbirine benzetemeyiz. Eski katmanların da yeniler ile bir arada var olabilmesi lazım. 

Anthony Bourdain’in seyahat üzerine çok güzel bir sözü var. Seyahatin amacının rahat olmaktansa kendimizi zorlamaktan, alıştığımız düzenlerden çıkmaktan ibaret olduğu ile ilgili. İngilizcelerini de tutuyorum çünkü çevirilerim kesinlikle Bay Bourdain'in hakkını vermiyor. 

“Travel isn’t always pretty. It isn’t always comfortable. Sometimes it hurts, it even breaks your heart. But that’s okay. The journey changes you; it should change you. It leaves marks on your memory, on your consciousness, on your heart, and on your body. You take something with you. Hopefully, you leave something good behind.”

“Seyahat hep güzel değildir. Her daim konforlu da değildir. Bazen canınızı acıtır, hatta kalbinizi bile kırabilir. Ama bu sorun değil. Yolculuk sizi değiştirir; sizi değiştirmeli. Hafızanızda, bilincinizde, kalbinizde ve vücudunuzda bir iz bırakmalı. Seyahatten bir parça alıyorsunuz ve umut ediyorum ki, siz de arkanızda güzel bir şey bırakıyorsunuzdur.”

Eski Yalıkavak Marina’da ilk (ve son) defa kornette pizza yemenin heyecanını tattığım, benim Bodrumum artık bana biraz uzak geliyor. Ama bulmak için o mesafeyi gitmeye hazırım. Sonuçta biz hatırlamaya ve ulaşmaya çalıştıkça, sevdiğimiz yerlerin anısı yaşamaya, hâlâ ayakta duran yerler de korunmaya devam edecek. Günün sonunda, damında yıldız topladığım Bodrum hâlâ benim.

Global İşler+, Türkiye’de ve dünyada teknoloji, toplum ve politikaya dair güncel gelişmeler neler ve bu süreçler ne gibi sonuçlar doğurur sorularına yanıt arıyor. Bu hafta, bayrama özel paylaştıkları illüstrasyonları yüzümüzü gülümsetti.

• Bir tarif: Bu Kız Hep Aç'ta yaz akşamlarına yakışacak bir erikli gelincik balığı tarifine rastladık.

• Bir mekân: Soli'nin son sayısında Hazal'ın önerisiyle Galata'nın yeni doğaya zarardan kaçınan kafesi Vacilando gözümüze çarptı.

• Page'de gözümüze Kevin Sloan ile yapılan röportaj takıldı. Tuval üzerine akrilik çalışan, aynı zamanda kâğıt üzerine de çizimler yapan ve etkileyici işleriyle bizi büyüleyen başka bir sanatçıyla yaptıkları sohbeti çok sevdik.

 • Greenvibes'ın son sayısında, plastiksiz temmuzun tarihini, neler yapılabileceğini ve hareketi Türkiye'ye getiren yerli girişim Mumo ile yaptıkları röportajı keyifle okuduk.