Merhaba. Haftalık rutinin Duende’nin yeni sayısı geldi. Şubat ayında anlamlı bir yol katetmenin de etkisiyle gözümü iyiden iyi bahar aylarına yerleşen festival ve tabii ki ödüllere diktim. Tabii bundan dün başlayan Berlinale’nin ve yine hafta içinde açıklanan Oscar adaylarının da etkisi büyük.
Bu sayının içinde minik bir bulmaca var. Hem soruları düşünürken hem de bulmacayı hazırlarken sinema editörlerimiz bayağı eğlendi. Bulmacayı tamamlayanların yanıtlarını görmeyi heyecanla bekliyorum. Hoşunuza giderse belki bir sonraki de Oscar bulmacası olur. Belki bir ödülü de olur. Kulağa iyi geliyor.
Yıl dönümü: Bugün Whitney Houston'ın ölümünün 10. yıl dönümü. Onu "Müzik ve aşk benim için aynı şey. Müzikle büyüyen çocuklar herkesi ve her şeyi sever." sözleriyle açılışını yaptığı 1999 yılındaki I Will Always Love You performansıyla analım.
Not: Sıradaki sayı 18 Şubat Cuma günü 16.00'da e-posta kutunda 📮
Neler var bu sayıda?
🎬 Haftanın filmi: Bergman Island
📝 Bulmaca: Uluslararası Berlin Film Festivali
📚 Odak: Kara Plak
💿 Haftanın albümü: Black Country, New Road, Ants From Up There
📷 Tanışalım: Yeraz Gökbaş
🎫 Gişe: Evdeki Saat, Paralel Anneler, Galerist
Müzikle büyüyen çocuklara,
Taner
DuendeHer hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.
Bergman Adası
Fårö'de, film film içinde.

Emre Eminoğlu
Film: Bergman Island
Yönetmen: Mia Hansen-Løve
Süre: 112 dakika
Jenerik: Avrupa sinemasının yalın, duru ve sakin filmleriyle tanınan nitelikli yönetmenlerinden Mia Hansen-Løve, sinema aşkından beslendiği ve biraz da kişisel sularda yüzdüğü yeni filminin ilk gösterimini Cannes Film Festivali'nde yapmıştı. Bergman Adası, adını sinema tarihinin eşsiz yönetmenlerinden Ingmar Bergman'ın birçok filmini çektiği ve hayatının büyük bir kısmını geçirdiği Fårö Adası'ndan alıyor. Film, bir çiftin adaya yaptığı iş amaçlı ziyaretin hikâyesini içlerinden birinin burada yazmakta olduğu filmle iç içe geçiriyor ve iki ayrı çift üzerinden benzer iki ilişkiyi ele alıyor.
Neden izleyelim? Sinemacı bir çift... Biri Farö Adası'ndaki festivalin özel konuğu, diğeri Bergman'ın dünyasından ilham almayı umarak yeni filmini yazmaya çalışıyor. Anlıyorsun, filmdeki kadın 15 yılını Olivier Assayas'la bir birlikteliğe vermiş yönetmenin fazlaca yakın bir yansıması. Tıpkı filmin içinde yer alan filmdeki kadının, filmdeki kadının fazlaca yakın bir yansıması olduğu gibi. Film; her ilişkide olması muhtemel tartışmaları, ego çatışmalarını, küçük kaçamakları ve büyük günahları, yakınlaşma ve uzaklaşmaları, beklenti farklılıklarını ve hayal kırıklıklarını dolduruyor izleyicisinin sepetine. Biraz da doğru zamanlamanın önemini vurguluyor, "İlk karşılaşmaları çok erken, ikincisiyse çok geç olmuştu." cümlesiyle. Yine de yanlış zamanlarda doğru insanlarla gerçekleşen karşılaşmaların doğru zamanda yineleneceğine dair umut yeşertiyor. Filmin adını dahi Bergman'dan alıyor olmasıysa seni korkutmasın. Bergman Adası'na yolculuğun tadını çıkarabilmek ve filmdeki ilişkilerde kendi ilişkinden, ilişkilerinden bir şeyler bulabilmek için yönetmenin sinemasına aşina olmak bir ön koşul değil. Fakat aşina olanların, gülümseten detaylar sayesinde fazladan tat alacağını da söylemek gerek.
Nerede izleyebilirsin? Bergman Adası, bugün Başka Sinema salonlarında gösterime giriyor.

Duende Bulmaca #1 | Berlinale
Berlinale olarak bilinen 72'nci Uluslararası Berlin Film Festivali, dün akşam Marlene Dietrich Meydanı'ndaki Berlinale Sarayı'nda (Berlinale Palast) açılışını yaptı. Festivalin açılışında Fransa sinemasının ustalarından François Ozon'un yönetmenliğini yaptığı Peter von Kant gösterildi. Biz de festival sezonu heyecanını birlikte yaşamak için Berlinale özelinde minik bir bulmaca hazırladık.
Bulmacayı tamamladığında ekran görüntüsünü bizimle Twitter'dan veya Instagram'dan Duende hesaplarını etiketleyerek paylaşabilirsin.
Az ve öz kitap: Kara Plak
"Kara Plak’tan beklentimiz bazen sadece kendi kendini ayakta tutabilmesi oluyor, bunu başardığında da karşılığını aldık diyebiliyoruz."

Taner Turna
Neler oluyor? 2016 yılında müzik kültürü kitapları yayınlamak üzere kurulan Kara Plak Yayınları; bu zamana kadar romanlar, söyleşi kitapları, biyografiler ve albüm monografileri gibi müziğin farklı alanlarına erişen eserler yayımladı. Bugüne kadar yayın çizgisini sadece müzikseverler üzerinden değil; seslerin kültürel ve toplumsal etki alanlarına da ilgi duyan, hikâyenin peşinden gitmeyi seven okurlara da hitap edecek şekilde belirleyen Kara Plak Yayınları kendi tabirleriyle “az ve öz” kitap yayımlayarak yoluna devam ediyor.
Neden önemli? Aynı coğrafya içindeki mekânlar, yayınlar, dergiler, plak dükkânları ve müzik üreticilerin yarattığı değerler zamanla ortak bir bellek oluşturuyor. Kültür oluşumunda üreten ve sorgulayan bir belleğin varlığı bu alandaki mirasın büyümesinde ve farklı dönemlere aktarılmasında oldukça değerli. Bu sayede müziği konuşmanın, dinlemenin, okumanın ve yazmanın yollarını açıyor. Kara Plak Yayınları da bu yollar arasında yürümemizi sağlıyor.
Ne söyledi? Son olarak geçtiğimiz eylül ayında Tayfun Polat’ın kaleme aldığı Türkiye’de Bağımsız Müzik kitabını yayımlayan Kara Plak’ın eş kurucuları Betül Kadıoğlu ve Koray Löker, müzik yayıncılığına dair merak ettiklerimizi yanıtladı.

Deniz Koloğlu, Müzikle Yaşayan Kadınlar, Kitapçı: Orfe Moby Dick
1. 2016 yılında sadece müzik üzerine kitap basmak için yola çıkan bir yayınevi olan Kara Plak’ın aradan geçen sürede en kıymetli öğrenimi ne oldu? Öngördüğünüz ve tahmin edemediğiniz şeyler neydi?
Kara Plak çok seyrek kitap çıkarabilen ama buna rağmen küçük bir okur kitlesinin ilgisini ve desteğini hep yanında hisseden bir yayınevi. Başladığımız günden beri öğrendiğimiz en önemli şeylerden biri okura her zaman güvenebileceğimiz oldu; içimize sinen, iyi olduğuna inandığımız kitapları okura sunduğumuzda karşılığını hep aldık. Bahsettiğimiz tabii çok büyük satış rakamları, çok ciddi bir maddi gelir değil. Daha çok manevi tatminden, yoldaşlık, birliktelik duygusundan bahsediyoruz – geçimimizi başka işlerle sağladığımız için Kara Plak’tan beklentimiz bazen sadece kendi kendini ayakta tutabilmesi oluyor, bunu başardığında da karşılığını aldık diyebiliyoruz.
Sorunuza dönersek, başladığımızdan günden beri Türkiye’de ne kadar çok plan yaparsak yapalım aslında çok az şeyi öngörebileceğimizi öğrendik. Yayınevini kurmaya karar verip harekete geçişimiz 2016’dan da öncesine denk geliyor, o günden beri yaşanan toplumsal ve ekonomik gelişmeler herkes gibi bizi de çok etkiledi. Sadece birlikte çalıştığımız, çalışmayı istediğimiz kişiler arasında değil okurlarımız ve potansiyel okurlarımız arasında da yurtdışına ya da şehirlerden uzak, kırsal bölgelere taşınan çok kişi oldu. Mesafenin üretimi ve birlikte çalışmayı engellememesi için herkes elinden geleni yapıyor. Pandeminin de etkisiyle bu konuda yeni yöntemler geliştirmeyi öğrendik ama doğası gereği hayatlar bu kadar hızlı değiştiğinde yaptığımız iş de etkileniyor. Ekonomik koşulların değişkenliği de plan yapmayı çok zorlaştırıyor.
2. Müzik alanında üreten ve sorgulayan bir belleğin oluşması ve bunun aktarılması çok değerli. Tayfun Polat'ın Türkiye'de Bağımsız Müzik kitabı buna iyi bir örnek. Kara Plak Yayınları, kitap yayınlamanın dışında bir sorumluluk hissediyor mu?
Yayıncılığın doğal uzantıları olarak yapılabildiği zamanlarda fuarlarda, şenliklerde stand açıp okurla ve müzikseverlerle birebir ilişki kurmaya ayrıca yazar ve çevirmen söyleşilerine aracı olmaya çalışıyoruz. Bunların dışında bildiğimiz yoldan şaşmadan, sözümüzü yayıncılık faaliyetlerimizle söylemeye özen gösteriyoruz.

Sylvia Angelique Alajaji, Sılaya Giden Yol
3. Müziği konuşmak, yazmak, dinlemek ve okumak arasında keskin çizgiler var. Arşivinizde hem müziğe hem de müzisyene, daha çok bireysel hikâyeye çağıran kitaplar var. Burada kurduğunuz bir denge var mı? Kara Plak Yayınları bugüne kadar eserlerinde hiç müzikseverlerle, okurları aynı kitapta buluşturabildi mi?
Yayın çizgisini belirlerken en büyük hedeflerimizden biri kendini müziksever olarak tanımlamayan, bu dünyayı yakından takip etmeyen okurlara da hitap edecek kitaplar yayımlamaktı. Seçtiğimiz kitaplarda da buna hep özen gösterdik, mesela Doruk Yurdesin’in çevirdiği Hunter Davies’in The Beatles kitabı sadece grubun hayranlarına değil dönemin Birleşik Krallık'ını ve kültür hayatını merak eden herkesin ilgisini çekebilir. Sizin de bahsettiğiniz Tayfun Polat imzalı Türkiye’de Bağımsız Müzik – Başlangıç da yakın dönem tarihimize dair akıcı bir anı kitabı olarak okunabilir.
Yayımladığımız iki roman, Yusuf Eradam’ın çevirdiği Kadife Bey (Richard Skinner) ve Emrah İmre’nin çevirdiği On İki Ölçülük Blues’la da (Patrick Neate) edebiyatseverlere ulaşmaya çalıştık. Bir de Bob Dylan’ın şarkı sözlerini içeren Sözler 1961-2012’yi hatırlatmak isterim; o kitap da 13 usta çevirmenin şarkı sözü çevirileriyle sadece müzik ve edebiyat meraklılarına değil çeviriyle ilgilenenlere de heyecanlı bir okuma deneyimi sunuyor.
4. Bu yılki yayın takviminiz hangi kitaplar var? Okurları neler bekliyor?
Maalesef 2022 de ekonomik krizin ve pandeminin kültür sanat hayatımızdaki etkilerinin gölgesinde geçecek gibi görünüyor. Bazı küçük ve butik yayınevleri son krizle birlikte küçülme ya da kapanma kararlarını açıklarken biz de içinde olduğumuz “az ve öz kitap” düzeninden çıkmak, daha sık, daha çok üretmek için bir hamle yapma cesaretini maalesef gösteremiyoruz. Devam edebilen pek çok yayınevi gibi biz de istediğimiz sayıda kitap basamayacağız. Ama ilk sıradaki kitabımızın müjdesini verelim, baharda Bob Stanley’nin modern pop’un tarihini anlattığı “Yeah Yeah Yeah” kitabını yayımlamayı planlıyoruz (Doruk Yurdesin’in çevirisiyle).
ENKA Sanat’ta bu sezon #ÇokŞeyVar

İstanbul şubat, mart ve nisan aylarına yayılan; tiyatroyu, müziği ve dansı aynı anda buluşturacak dopdolu bir programa hazır, peki sen hazır mısın?
ENKA Sanat’ın birbirinden değerli sanatçıları aynı sahnede bir araya getirecek yeni sezon programının ilk 5 etkinliğini seninle paylaşmaktan mutluluk duyuyoruz. Programın devamına dair detaylar için gelecek hafta e-posta kutuna düşecek Duende Bültenini beklemede kal.
ENKA Oditoryumu’nda gerçekleştirilecek programdan;
Sesin Resmi, 15 Şubat: Kieran Hurley'nin yazdığı Mert Öner'in yönettiği, Esra Bezen Bilgin ve Yağız Can Konyalı'nın oynadığı Sesin Resmi; yazmaya olan inancını kaybetmiş oyun yazarı bir kadın ve hayatın şiddetinden kendini resim çizerek korumaya çalışan genç bir erkeğin şehrin tepelerinde karşılaşmasını konu alıyor. Bir Dot Tiyatrosu yapımı olan oyun, “başkasının sesi olmak, başkasının hikâyesini anlatmak, sizi hikâyenin sahibi yapar mı?” sorusunu sahneye taşıyor.
İki Kişilik Hırgür, 22 Şubat: Usta yönetmen Işıl Kasapoğlu’nun çevirip yönettiği İki Kişilik Hırgür; 2. Dünya Savaşı sonrasında yaşanan toplumsal erozyonu, şiddetin ve umutsuzluğun bireyler üzerindeki yıkıcı etkilerini kendi küçük dünyalarına kapanan bir adamla bir kadın üzerinden aktarıyor. Absürt tiyatronun önde gelen temsilcilerinden Eugène Ionesco imzası taşıyan tek perdelik oyuna davetlisin.
Yüz Yılın Evi, 1 Mart: Edinburgh Fringe Festivali’ndeki performansıyla The Times ve Guardian gibi önemli gazetelerin seçkilerinde yer alan Yüz Yılın Evi, seni yarı otobiyografik, gerçekle kurgunun iç içe geçtiği bir dünyaya çağırıyor. Yeşim Özsoy’un kişisel tarihinden yola çıkarak oluşturduğu hikâyeler, sahnede video ve müzikle birleşerek sanatçının 1919 doğumlu anneannesinin - şu anda var olmayan - 1959 senesinde yıkılmış olan eski bir konak, geçmiş ve çocukluğuyla ilgili anlattığı hikâyeleri sahneye taşıyor.
Istırap Korosu, 15 Mart: İstanbul’un seslerini, genç ve yaşlı kadınların içlerinden geçirdiklerini, oradan oraya savrulan gençlerin kırgın ve öfkeli hâllerini sahneye taşıyan Murat Mahmutyazıcıoğlu’nun bir apartman hikâyesi; karakterlerin kâh kimselere sezdirmeden çektikleri kâh yeri göğü inleterek ilan ettikleri “ıstırapları”, oyunu açılıştan finale hareketli kılan ritmik bir akışla aktarılıyor. Bu ‘sessiz’ ve ‘huzurlu’ apartmana davetlisin.
ENKA Sanat’ın yeni sezon programıyla ilgili detaylara ve biletlere buradan ulaşabilirsin.
Ütopyaları yıkan yedili
58 dakikanın her bölümünde parçalara ayrılmış idealist bir geleceğin izleri var.

Taner Turna
Albüm: Black Country, New Road, Ants From Up There
Süre: 58 dakika
Plak Şirketi: Ninja Tune
Kartonet: Bundan 5-6 yıl önce Londra’yı merkez seçerek temsil ettikleri modern caz janrının havasını baştan sona değiştiren bir grup gencin son dönemde yeni bir odağı var: avangart rock. Yakın dönemde Birleşik Krallık’tan duymaya başladığımız Black Midi, Yard Act, Squid ve Dry Cleaning gibi gruplar artık gelmekte olanın ayak seslerinden ayrışmış durumda. Black Country, New Road da 2019’daki ilk çıkışlarından beri bu ayak seslerinin öncüleri arasında konumladı. Son albümlerine kadar yedi kişiden oluşan deneysel post-punk grubu, geçtiğimiz yaz mekânlar açılır açılmaz tura çıkan müzik toplulukları arasında yerini aldı. Sosyal mesafeyi önemsemeden ilk albümleri For The First Time’i olabildiğince farklı kalabalıklara çaldılar. Daha o zamanlarda bile ceplerindeki yeni şarkıları dinleyecileriyle paylaştılar. Grubun üretim zincirinin başlangıç noktasında ilk pandemi sürecini aynı evde geçiren Isaac Wood (vokal, gitar), Tyler Hyde (bas) ve Luke Mark (gitar) var. Bu üçlünün başlattığı yaratım süreci ilk albümlerinin üzerinden tam bir yıl geçmişken Ants From Up There’le tanışmamızı sağladı.
Parlak ve bozulmamış sesler çıkaran altı yetenekli klasik eğitimli sanatçıya kusursuz kusurlu sesiyle eşlik eden bir vokalden oluşan Black Country, New Road koca yaşamı bir güne, bir konsere, bir albümü hatta bir şarkıya sığdırabilenlerden. İlk çıktıkları kadar kızgın ve küstah değiller, aksine hayatlarının ortasındaki kıyamet alametlerine rağmen sarsılmaz bir naifliğe sahipler. Cazdan, punk ve rock müzikten “canları ne isterse” alan grup, Isaac Wood’un şarkı söyleme ve konuşma arasındaki ekspresyonist vokal tekniğiyle esprili ve soyut hikâye anlatımını aynı anda sunan özgün bir kayda imza attı. Ne var ki albüm yayınlanmadan günler önce Isaac Wood, akıl sağlığı sorunlarını gerekçe göstererek gruptan ayrıldığını duyurdu. Kim bilir belki de grubun son albümüne kazınmış birçok acı söz bunun bir habercisiydi.

Black Country, New Road, Ants From Up There
Neden dinleyelim? Daha en başta Black Country, New Road’ın dijital çağda donmuş ve kaybolmuş bir genç kuşağın sözcülüğünü yapığını ve ütopyalar yıktığını kabul etmek gerekir. Bu yüzden onları tarihsel dönemler, edebiyat alıntıları ya da janr içine sıkıştırılmış müzikal kabullere sığdırmak mümkün değil. Zengin ve karmaşık aranjmanları, yarı doğaçlama ezgilere ve geniş lirik motifleriyle Black Country, New Road’ın sadece bugün ve bu an için müzik yaptığını anlamak mümkün. Bir yandan zarif ve birbirinden kopuk barok motifleri dakikalarca demlenmeye bırakan grup; diğer yandan piyano, flüt, keman, gitar, perküsyon ve caz nefesiyle üflenen saksafonu buluşturarak kendi formüllerini yarattı. Albümde bilinç akışından etkilenmemek olanaksız. 58 dakikanın her bölümünde parçalara ayrılmış idealist bir geleceğin izleri var. Yaratılan konsept göz kamaştırsa da Ants From Up There’in geriye yaslanarak dinlenebilecek bir albüm olmadığı aşikâr. Kendi zamanında, kendi duygusal doruklarının arasında bir hız treniyle yolculuk etmek isteyenler gişeden biletini satın alabilir.
Benzer İşler: black midi, Cavalcade & Squid, Bright Green Field.
Yeraz Gökbaş
"Sanat tarihi ve tasarımla ilgili okumalar yapmayı seviyorum."

1. Kimdir?
Grafik tasarımcı ve sanat yönetmeni.
2. Ne dinler?
Ne dinlediğim ruh hâlime göre çok değişiyor ama son zamanlarda en çok neo soul, R&B ve hip-hop dinliyorum. Sevdiğim birkaç isim vermem gerekirse; Snoh Aalegra, Erykah Badu, Daniel Caesar ve Frank Ocean diyebilirim. Bunlara ek olarak yer yer enerjimi 70'lerin disko klasiklerinden alıyorum.
3. Kimi takip eder?
Takip ettiklerim çoğunlukla moda, fotoğraf, mimari ve tasarımla alakalı oluşumlar ve kişiler. It’s Nice That, @stoppingoffplace, @turkiyemimarisi, @hello_artists, @thankyou_ok ve @press_sf favori Instagram hesaplarımdan bazıları. @gramparents da bonus olsun, o da favorilerimden.
4. Ne izler?
"French New Wave" filmlerini seviyorum. Agnes Varda, Eric Rohmer, Pedro Almodovar, Krzyztof Kieslowski ve Yorgos Lanthimos favori yönetmenlerimden bazıları. Son zamanlarda izleyip etkilendiğim bir film Happy as Lazzaro oldu. Estetiğine hayran olduğum, değişmeyen bir diğer favorim ise Wes Anderson. Dizi olarak da son zamanlarda severek izlediklerim Succession, Seinfeld, Euphoria ve Halston. Tekrar tekrar izleyip hiç sıkılmadığım, özellikle kış aylarında favori dizim Gilmore Girls.
5. Ne okur?
Sanat tarihi ve tasarımla ilgili okumalar yapmayı seviyorum. Resimlerine de bir o kadar hayran olduğum Etel Adnan’ın şiirleri bana huzur veriyor. Ek olarak dijital dergileri takip etmeyi seviyorum. En sık okuduklarım i-D ve Dazed. Bunun dışında okurken bana keyif veren birkaç isim Zülfü Livaneli, Joan Didion ve Paulo Coelho.
6. Neyi tekrar eder?
Sosyal medyadan soğuyup birkaç gün uzaklaşıp sonra geri dönmeyi. Bir de her şeyi ajandama yazmayı.
📽️ Film: Paralel Anneler
Ne zaman ve nerede? 22 Şubat Salı 21.30'da City’s Nişantaşı-Cinewam'da
İzle: Penelope Cruz'a En İyi Kadın Oyuncu dalında Oscar Ödülleri'nin kapılarını bir kez daha aralayan film Pedro Almodóvar’ın son harikası. Vizyona girmeden önce İKSV Galaları'nda keşfet. Biletler 17 Şubat Perşembe günü genel satışa açılacak.
🎵 Konser: Evdeki Saat
Ne zaman ve nerede? 18 Şubat'ta Maximum Uniq Box'ta
Dinle: Eren Alıcı tarafından kurulan grup, 2014 yılında hayatımıza girdikten sonra 2020'de yayımladığı Uzunlar isimli çalışmasında gönlümüzü bir kez daha fethetti.
🖼️ Sergi: True Love Leaves No Traces
Ne zaman ve nerede? 19 Mart'a kadar Galerist'te
Ziyaret et: Burcu Fikretoğlu'nun küratörlüğünü yaptığı True Love Leaves No Traces sergisi, Leonard Cohen şiirinden ismini alıyor. Birarada olmanın, zaman ve mekânı aşan diyalogların yansıması. Ziyaret etmeyi unutma.




