Yeni ayın ilk sayısından herkese merhaba!
Temmuz her birimizin kulak vermesi gereken bir akımın duyurusu ile başladı: “Plastiksiz Temmuz.” Bu akım milyonlarca insanı tek kullanımlık plastikleri reddetmeye ve çözümün bir parçası olmaya davet ediyor.
Herhangi bir farkındalığı alışkanlık olarak kazanmak adına harekete geçmemiz ve tekrar etmemiz gerekiyor. “Plastiksiz Temmuz” odamıza, evimize, ofisimize, sokağımıza bir göz atıp neleri değiştirmeliyiz üzerine düşünmek ve doğa dostu alışkanlıkları içselleştirmek için kolektif bir fırsat. Tek kullanımlık plastikler Avrupa Birliği’nde bu yıl itibariyle maziye karışmış durumda, sizce vakit bizim için de gelmedi mi?
Temmuz ayı ile başlayarak plastiksiz bir yaşam sürmek dileğiyle.
Keyifli okumalar!
Kübra Dağtekin
DünyahaliDünyahali bültenine hoşgeldiniz! Burada sadece iklim krizinden değil; havadan sudan da konuşuyoruz. Yuvamız dünyamızdan bahsediyoruz. O zaman, haydi başlıyoruz!
İklim Adaleti
İklim adaleti, iklim krizinin etkilerine karşı görece çok daha savunmasız olan insanların ve toplulukların karşılaştığı zorluklara dikkat çekiyor.
- İklim krizinin sonuçlarına ciddi boyutlarda maruz kalabilen ve bu krizle mücadelede en ön saflarda yer alan insanlar, genellikle bu krizin ortaya çıkışına en az katkıda bulunanlar.
- Çoğu topluma kıyasla dünya dostu yaşayan bu toplumlar; bir yandan aşırı hava olayları, seller, kuraklık, gıda ve suya erişimde zorluklar, fırtınalar gibi problemler ile baş etmek zorunda kalıyor.
Doğanın Hakkını Savunmak
Defensio, advocare, apologos

Özlem Altıparmak
Yirmi yılı aşkın süredir avukatlık yapınca, hayatının büyük bir bölümünü adliyelerde hak ve adalet peşinde koşmakla geçiriyor insan. Hukuk bilginizi bir savunma sanatı gibi kullanıp, hukukun bir şeyleri değiştirme gücüne inanıyorsanız, adaletin peşinde koşarken nefesiniz kesilmiyor. Yaptığınız iş, hakkı savunmak için giydiğiniz cübbe yıllar geçtikçe size daha çok keyif veriyor ve yakışıyor. Aslında savunma ve savunuculuk dediğimiz şey, hukuk bilgisinin çok daha ötesinde ve sadece adliyelerde icra edilen bir iş değil. Bu hayatta bir sürü şeyi savunuyoruz, söz söylüyoruz, eylemde bulunuyoruz, değişmeye ve değiştirmeye çalışıyoruz. Adeta görünmez bir cübbe ile geziyoruz hepimiz.
Savunuculuğun sivil toplum alanındaki kullanımına baktığımızda, bir politika alanında değişim sağlamak için düzenli yapılan çalışmaların tamamı olarak tanımlandığını görürüz. Bir süreç işidir savunuculuk ve bu yönüyle örneğin tek seferlik yürütülen bir kampanyadan farklıdır. Bir kampanyanın başı ve sonu varken, savunuculuk döngüseldir, bağlantılı ve birbirini etkileyen çalışmalardan oluşur. Çağ ve teknoloji değiştikçe, savunma araçları da değişir.
Hak temelli savunuculuk dediğimizde ise haklarımızı bilmeyi, bu hakları güçlendirmeyi, hakların korunması için devlete yükümlülüklerini hatırlatmayı, kapasite geliştirmeyi anlarız. Haklarımıza sahip çıkarız ve saygı duyulmasını bekleriz. Etkili bir savunuculuk için bilginin uzmanlığa dönüşmesi, güvenilir olmak ve de savunulan değeri sahiplenmek gerekir. Peki, doğayı savunabilmek için bizim sahiplenmemiz gereken değer acaba ne olmalıdır?
Genel olarak hukukun ve özelde insan haklarının gelişimine baktığımızda bu hakların tarihsel bir süreç içinde gelişip değiştiğini görürüz. Doğru kalabalık içindeyken güçlü ve haklı olduğumuz bir düzenden, birey olarak haklarımızın tanındığı ve korunduğu bir sisteme geçiş elbette hiç kolay olmadı. Yaşam hakkı, mülkiyet hakkı gibi haklar öncelikle gelişip tanınırken, çevre hakkı gibi bir hakkın tanınması ve uluslararası alanda kabul görmesi çok daha uzun zaman aldı. Üçüncü kuşak haklar içerisinde tanımladığımız çevre hakkı, ilk olarak 1970lerden sonra uluslararası belge ve sözleşmelere konu olmaya başladı. İnsanı merkezine aldı ve insanın sağlıklı bir çevrede yaşamasını güvence altına alan bir hak olarak gelişim gösterdi.
İnsan merkezli gelişen bu antroposantrik yaklaşım, çevre anlayışının odağına insanı koyar ve hem hakkı, hem de zararı insan merkezli olarak tanımlar. Ekosantrik yani doğa merkezli olan hak yaklaşımında ise esas olan doğadır. Doğa tıpkı bir insan gibi hak süjesidir ve korunmaya esas olan, yani savunurken sahiplenmemiz gereken esas değerdir.
Doğaya hükmettiğimize dair yanılgımız sanayi devrimiyle şekillendi, doğanın bir kaynak olarak kabulü ve hoyratça kullanılmasıyla perçinlendi ve nihayetinde karşımıza çıkan şey insan eliyle yaratılmış bir iklim krizi oldu. Bu iklim krizinin çözümü için öncelikle sorumluluğumuzu kabul etmemiz sonra da doğayı bir kaynak olarak değil, yaşatılması gereken bir değer olarak görmemiz gerekiyor. Spinoza’nın dediği gibi “İnsan doğanın sadece bir parçası değil, herhangi ve küçük bir parçasıdır”. Salt bu gerçeğin kabulü bile, doğayla uyumlu bir yaşam ve doğa merkezli bir savunuculuk üzerine düşünmemizi gerekli kılıyor.
Düşüncemizin dile gelişine aracı olan kelimelerin kökeni üzerine düşünmek, aslında ne demek istediğimize dair çok fazla ipucu verir bize. Bu yazıya konu “savunma” kelimesi, Türkçede iki anlamda kullanıyor. Saldırıya karşı koyma ve haklı göstermek için yazıp çizme. İz sürmeye devam edelim. Savunma kelimesinin Latincesi defensionis, defensio. İngilizcede defend, defense olarak kullanılıyor. Futboldaki defans, defetmek, müdafaa, hatta avukat yerine de kullandığımız müdafi kelimeleri hep aynı kökten geçmiş bizim dilimize.
Yine avukatlıkla ve savunuculukla eşanlamlı bir kullanımı var savunmanın İngilizcede, advocate. Bu kelimenin kökenine baktığımızda ise Latince advocare kelimesini görüyoruz. Çağırma, hatta mahkemeye tanık olarak çağrılma gibi kullanımları var. Latince vocare ve bugün bizim kullandığımız vokal de aynı kökten. Yani bir şeyi savunurken, o şeye söz oluyorsunuz aslında, o şeyi dile getiriyor ve görünür kılıyorsunuz.
Kelimeler, Latince, felsefe ve hukuk arasında gidip gelirken “Sokrates’in Savunması”ndan bahsetmezsek olmaz. Sizce Latince hangi kelime Soktares’i ölüme mahkum eden yargılamada yaptığı savunmaya layık görülmüştür, ne dersiniz? Sokrates kendisine yönelen saldırılara cevap vermiştir, “defensio”dur diyorsanız yanıldınız. Platon tarafından yazılan Soktares’in Savunması Latincede “Apologia Sokratis” olarak kullanılıyor. Şaşırtıcı değil mi? Karşımıza savunmada söz söyleme anlamına gelen bir kelime daha çıktı böylece: “apologos”. İngilizcede apology olarak kullanılan kelimenin kökeni aslında bir çeşit savunma yapmakmış meğer. Bu kullanım 16. yüzyılla birlikte Tanrı karşısında söz söylemek anlamında kullanılmaya başlanmış ve özür, pişmanlık anlamlarını da içermiş. Bunu duyunca, Tanrı karşısında kendi haklılığını başka türlü nasıl savunabilir ki diye düşünüyor insan. Kelimenin geçirdiği değişime hayret ediyor.
Doğa hakkı ve derin ekoloji üzerine çalışırken adeta bir liman işlevi gören Spinoza’nın “Deus sive Natura” yani “Tanrı veya Doğa” deyişini hatırlayalım. Doğayı savunuyorsak, doğayı bir değer olarak kabul ediyorsak, doğayı savunma dediğimiz şey hem saldırıya karşı koyuş, hem onu dile getirip söyleyiş, hem de kocaman ve içten bir özür barındırmalı içinde. Yani biraz defensio, biraz advocare, biraz da apologos… Doğanın sesi, sözü, koruyucusu olmaya, doğanın hakkını teslim etmeye ve bunu yaparken de biraz af dilemeye ne dersiniz?
Dünyahali’ne dair gelişmeler, Yuvam Dünya & İklimBU'dan haberler ve projelerimizin devamı için Dünyahali, Yuvam Dünya ve İklimBU Instagram hesaplarını takip edebilirsin.
Dünyahali, Yuvam Dünya ve Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Araştırma Merkezi iş birliğinde, BMWi’nin desteğiyle yayınlanmaktadır.
BMWi sürdürülebilir mobilite için kapsamlı çözümler sunar.
Gezegenin Sorumluları
Artık bizler bu gezegenin sakinleri değil sorumlularıyız.

Bundan 5 milyon yıl önce insan bugünkü durumundan çok farklıydı. Gezegendeki değişik türlerin içinde bir tanesiydik, hem de fazla dikkat çekici bir tür de değil. Diğer canlıları avladığımız kadar kendimiz de diğer avcıların avı olduk. Çoğu bağlamda sıradandık ve gezegenimiz de bir denge içerisindeydi. Gelip geçen buzul çağlarına bile canlılar uyum sağlamışlardı. Ancak akıllı insan evladı yavaş yavaş zekasını kullanarak diğer canlıların önüne geçti. Bu uzun sürmüş olsa da son 100 bin sene insanlığın gezegene egemen olabileceğinin sinyallerini ortaya koyuyordu.
Yalnız gene de arada olan felaketler insanları gafil avlayabiliyordu. Tam “ortalık ısındı” diyerek gezegene yayılmaya başladığımızda patlayan bir yanardağ insan neslini neredeyse yok oluşun kapısına kadar getirebiliyordu. Ancak sonunda son buzul çağı da sona erdi ve gezegenimiz epey zamandır görülmemiş düzenli bir iklime kavuştu. Bunun sayesinde de insanlık 200 bin kişiden 7.8 milyara tırmandı ve gezegene her bakımdan egemen oldu.
Şimdi hepimiz bir yol ayırımındayız. Son birkaç bin seneye kadar bu gezegendeki türlerden sadece biriydik. Oysa bugün bu türlerin tamamının varlığına egemen bir noktadayız. Eğer istersek bir türü yok edebilir, ya da nesli tükenmiş bir türü geri getirebiliriz. Bu da bize son derece büyük bir sorumluluk veriyor. Artık bizler bu gezegenin sakinleri değil sorumlularıyız.
Sorunumuz ise aslında çok basit: Ne yazık ki arada hızla geçen birkaç bin yıl bize bu büyük sorumluluk hakkında düşünecek vakit tanımadı. Biz hala kendimizi bu gezegendeki türlerden biri ve en üstünü olarak konumlandırıyoruz. Durum böyle olunca da kendimizi egemen olarak kabul edip gezegenin geri kalanına olan sorumluluğumuzu üstlenmeyi kabul etmiyoruz.
Geçen hafta Avustralya’da kedilere sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Bu belki de sorumluluk alma konusunda bir ilk. Çevrede serbestçe dolaşan evcil kedilerin bölgedeki yaban hayatını yok ettiği görüldüğünden, sahiplerinin evcil hayvanları dışarı bırakmaları yasaklandı. Bu kısaca, insan, bu gezegendeki bir türü koruyup bu türün serbestçe diğer türleri yok etmesine göz yumamaz, çünkü insanın, diğer tüm canlılara karşı da sorumluluğu vardır anlamına geliyor.
Elbette gönül kuşlar ve fareler konusunda bu hassaslığı gösteren Avustralya’nın, kömür yakarak epey değişik türün sonunu getirme konusunda da aynı dikkati göstermesini istiyor. Ne yazık ki, iş kolay önlemlerle basit problemleri çözmeye geldiğinde hızlıca kural koymada üstümüze yok, ama çevre problemlerine ya da iklim krizine çözüm bulmaya gelince konu, kolayca yan çiziyoruz. Yalnız artık yolun sonuna geldik. Bundan sonra vereceğimiz kararların,, çok sayıda canlının hızla ve gereksiz yere ölmesine neden olacağını Marmara Denizi’ndeki müsilaj sorunu bizlere gösterdi. Müsilaj sorunu denizin üzerindeki tabakayı temizlemekle, ya da denizi kirleten firmalara ceza yazmakla çözülebilecek kadar basit olsaydı keşke. Biz, uzun süreden beri, yaptığımız şeylerin doğada bir karşılığı olmadığını, insanlığın son derece küçük bir grup olup doğaya kalıcı bir zarar veremeyeceğini düşünerek bu günlere geldik. Oysa artık durum pek de öyle değil. İnsanlık gezegenimizin tamamına hakim durumda ve bu egemenliğini akıllıca kullanmayacak olursa yakın zamanda ortaya çıkacak olan sorunların üstesinden gelebilecek kadar da güçlü değil.
Bu hafta Kanada neredeyse 50 dereceyi gördü. Kanada, 50 derece. Bir kısmımızın kafasında “geri kalan yerler yaşanmaz hale gelirse biz de Kanada’ya göçeriz” düşüncesi vardı. Umarım artık o düşünce de sonlanmıştır. Bu gezegene karşı olan sorumluluğumuzu yüklenmezsek çok kısa süre içerisinde kaçacak bir yer kalmayacak. Biz bu gezegenin sorumlusuyuz ve ailenin küçük çocuğu gibi omuz silkip bildiğimizi okumaya devam edemeyiz. Batırdığımızı biz temizlemezsek temizleyecek başka kimse yok.
The Ocean Clean Up
Denizleri kurtarmak için inovatif çözümler

Bu sıralar herkesin gündeminde Marmara Denizi’ndeki müsilaj sorunu var. Yıllardır denizlerdeki kirlilik ve atık için çözüm(süzlük)lerimizle dikkat çekilmeye çalışılsa da, dipteki gerçekler su yüzüne müsilaj olarak çıkınca hepimize bir tokat gibi çarptı. Yuvam Dünya Derneğine mesaj atarak “ Müsilaj için ne yapabiliriz?” diye soran kişi sayısı her geçen gün artıyor. Denizlerimizdeki durum hepimizin kalbini acıtıyor. Çoğumuzun çocukluğunda rahatça denize girdiği sahillerin bugünkü halini gördükçe, çocuklarımızın geleceği için daha da endişeleniyoruz. İleride müsilaj Ege Denizi’ne, Akdeniz’e inerse işte o zaman ne yapacağız sorusu hepimizi düşündürüyor.
İleri biyolojik arıtma uzmanlar tarafından denizlerimizin kurtarılması için kalıcı çözüm olarak öneriliyor. Bakanlık tarafından atık su arıtma tesislerinin Deşarj Standartlarına Kısıtlama Genelgesi yayımlandı. Mevcut atık tesisi olanlara 3 ay ile 1 yıl arasında uyum süresi tanınırken, atık tesisi olmayanlara 3 yıl süre tanındı; fakat Marmara Denizi için bu kadar vakit yok. Hızlı çözümlerle müdahale edilmeye çalışılıyor. Geçtiğimiz hafta Kanada’dan getirilen denizin oksijen seviyesini artıracak cihazlar Marmara’ya bırakıldı. Gündemde denizlerin temizlenmesine kendini adayan girişimler var.
Biz de bu hafta ilgimizi çeken bu girişimlerden birini bültenimize taşıyoruz: The Ocean Cleanup:
Boyan Slat tarafından kurulan Hollanda merkezli kar amacı gütmeyen The Ocean Cleanup, 2040 sonuna kadar okyanuslardaki plastik atıkların yüzde 90’ının toplamış olmayı hedefliyor. Şu anda okyanusa 5 trilyon plastik parçası yayıldığı tahmin ediliyor.
U şeklindeki yüzen paraşüt sistemi okyanus akıntılarından yararlanarak 1 milimetre boyutundaki mikroplastikleri bile yakalayabiliyor. 2018’de Greenpeace ve South Korea Üniversitesi işbirliği ile yayımlanan rapora göre insanlar sadece yemeklerde kullandıkları tuz aracılığı ile yılda 2000 mikroplastiği vücutlarına alıyor.
Güneş enerjisiyle çalışan katamaran dizaynlı ‘interceptor’ bariyer sistemi ile nehirlerden okyanuslara atık girişinin durdurulması hedefleniyor ve 2025’e kadar bu sistemin 1000 nehire yayılması planlanıyor. Belirlenen 1000 nehrin okyanuslara giren atıkların yüzde 80’inden sorumlu olduğu tahmin ediliyor. Coldplay müzik grubu ise girişim tarafından üretilen bu bariyer sistemlerinden birine sponsor oldu.
Uydu kameralarıyla denizdeki plastiklerin konumlarını tespit eden radar sistemi üzerindeki çalışmaların 2022 yılında açıklanması öngörülüyor.
Okyanuslardan toplanan plastik atıklar ile üretilen gözlükler satışa sunuluyor ve okyanusları temizleyecek çözümlerin dünya çapında yaygınlaştırılması için fon oluşturuluyor.
Dünyaya verdiğimiz zararı sadece durdurmamız yeterli olmayacak, mutlaka bu zamana kadar verilen zararı da telafi edebilecek sistemleri geliştirmek zorundayız. Marmara Denizi bize bunu gösterdi. The Ocean Cleanup gibi girişimleri destekleyerek telafi sürecini hızlandırmalı, denizlerimizi kurtarmalıyız.
Takip Ediyoruz
Ekolojik Sohbetler

Türkiye’nin ilk, dünyanın 13. Ekoloji temalı kulübü olan İstanbul Ekoloji Rotary Kulübü evsahipliğinde herkese açık bir etkinlik gerçekleşecek. 7 Temmuz Çarşamba günü “Ekolojik Sohbetler”de mimar ve döngüsel Özgül Öztürk konuk olacak.
Evet, Dünyahali'nin 21.sayısında kendi etkinliğimi takdimimdir!
Değişen ve dönüşen çağda, evlerimizde, ofislerimizde, tatil seçimlerimizde gezegenimize bıraktığımız izleri düşünmek için yapacağımız ekolojik sohbetin hepinize ilham vermesini diliyorum.
07 Temmuz, Çarşamba - 20:30






