Merhaba, Page’e hoş geldin!
Sanat tanımlama açısından bugün tartışmalı olsa da o, aslında yaşamsal bir akışı ifade eder. Yani bir anlamda onu toplum kimliğinin ön plana çıktığı, dış faktörlerle birlikte kendini sınırların dışına çıkarmaya iten bir kavrayışlar bütünü olarak değerlendirebiliriz. Sanat bir anlamda; insan yaratıcılığının, hayal gücünün ve düşünce temsilinin ifadesi. İnsan yaşamıyla eş zamanlı filizlenen bu kavram, çevresel faktörlerin etkisiyle dünyadaki rüzgarı kimi zaman fırtınaya çevirip kimi zaman onun durulup sakinleşmesine zemin hazırlıyor. Günün sonunda toplum ve kültürle doğrudan ilintili olan bu kavram, hayatın her noktasında kendini göstermeye meylediyor.
Up: Renklerin ardında yatan...
Antro: Antonio Mora röportajı: "Dijital sanat altın çağını yaşıyor!"
Spell: Kitap önerisi "Uzayda Piknik"
Dot: Tüm Baskılara Rağmen Sanat Hep Yeniden Doğacaktı: Sanatta 1900’ler ve dünya savaşları: Genel bakış...
- Başlamadan bir ufak duyuru. Yeni bir bültenle yeni serüvenlere yol aldığımızı keyifle duyurmak isterim. Bir bölgeye ait olmak ve ondan ilham almak, onun sahipleriyle aynı havayı soluyarak ortaklıkların ve farklılıkların getirdiklerine “merhaba” demek istersen, Line her hafta bir kenti, bir köyü, bir dünyayı dolaşıyor! Sen de bu gezintiye eşlik etmek istersen Line’a buradan kaydolabilirsin.

Haftalık sanat ve kültür dozunu almak için bu e-postayı birincil klasörüne taşıyabilirsin.
Keyifli okumalar!
EZA
• Renklerin ardında yatan...
Álvaro Peñalta canlı imgeler, popüler eğlence tarzı ve aynı tarza tutunan neşeli bir eleştiri peşinde... Peñalta neonlarla çalışmayı çok seven, canlı ve enerjik konseptler geliştiren bir kreatif direktör. Kendisinin özellikle son 5 yıldır çok dikkat çeken çalışmaları mevcut. Geçmiş ve günceli tamamen popüler ögelerle destekleyip ortaya hem ilginç hem de düşündürücü çalışmalar çıkaran Peñalta’nın çalışmalarında güçlü kontrastlar görmek olağan.

Bugün bir de Álvaro Peñalta’nın Josep Prat Sorolla ile birlikte yaptığı son çalışmaya değineceğiz. Çalışma soyut portre fotoğrafçılığı üstünde şekilleniyor. Fakat ardındaki anlam oldukça ilginç. Kavram, pareidolia olarak bilinen psikolojik bir fenomen üzerine inşa ediliyor. Bu, anlam "rastgele veya belirsiz bir görsel modele" sahip bir görüntünün üzerine yerleştirildiği bir durum olarak karşımıza çıkıyor. İkili 80'lerin kromatik illüstrasyonlarının yanı sıra Yunanistan ve Roma'dan klasik heykellerden ilham alıyor. Burada soyut portre fotoğrafçılığındaki modeller, klasik sanatın sonraki hareketine atıfta bulunan, soğukkanlı ve donmuş bir varoluşa sahip olmakla övünürken, yüzlerinin önündeki renkli geometrik figürler güçlü bir kontrast sunmayı amaçlıyor.

Álvaro Peñalta ve Josep Prat Sorolla, soyut portre fotoğraflarıyla pareidolia fenomenini bir bakıma tersine çeviriyor.
Peñalta 'nın çalışmalarını buradan inceleyebilirsin.
Antonio Mora Röportajı
"Dijital sanat altın çağını yaşıyor!"

Psikoloji eğitimi almış ama tasarım alanında çalışmaya karar vermişsin neden? Tasarım ve psikolojiyi bağdaştırdığın noktalar...
Çocukluğumdan beri insan ruhu, psikanaliz ve insanların eylemlerinin nedeni olan güdüler ilgimi çekerdi. Fakat o zaman geçerli görülen davranış bilimiyle ters düştüm ve istediğimin bu olmadığını anladığımda hayal kırıklığına uğradım. Aradığım motivasyonu ise grafik tasarımda buldum. Denge, güzellik, iletişim ve sanat; benim insan ruhu hakkında ilgimi çeken tüm parametreler var. Özellikle seçilmiş veya planlanmış bir şey değildi, basitçe yaptığım işler tasarım ve sanat halinde ortaya çıkıyor. Tabii ki bir psikolog olarak aldığım eğitim, başka hayatlar yaşayan canlıların iç dünyalarını anlamak için gereken iç bakış sürecini ciddi biçimde etkiliyor.
Bize biraz kendi tasarım anlayışından bahseder misin?
Ana fikir büyülemek, yaptığım portrelerle iletişim kurarak gözlemleyicilerin hayaller kurmasını sağlıyorum. Ana motivasyon bu, yani duyguların iletişimi. Bu portreleri yapmak için geliştirdiğim yöntem öncelikle dijital teknikler kullanmayı, sonrasında ise pürüzlü ahşaba basım yaparak daha insancıl ve sanatsal bir karakter elde etmeyi içeriyor.
Genelde insan portreleriyle çalışıyorsun. Bu fikir nasıl doğdu ve gelişti?
Portrelerle uğraşıyorum çünkü en çok duygu burada var. İspanyolca’da ‘yüze ruhun aynası’ derler. Burası, benim karıştırmak üzere olduğum kavramların anlam bulduğu düzlem. Bu fikir aklıma John Stezaker ve Matt WisniewskI gibi sanatçıların eserlerini incelerken geldi, bana gideceğim yolu onlar gösterdi. Sonrasında ise eserlerimi niteleyen kişisel imzamı kazandım.

Sadece dijital teknikleri mi kullanıyorsun?
Sadece dijital değil, fakat genelde onlar diyebiliriz. Kullandığım tek program Photoshop ve çok da fazla araç kullanmıyorum! Basım da dijital, fakat eserlerimde basılı kâğıt ahşap panolara yapıştırılıyor ve dokulaştırma, kumlama ve cila işlemlerine maruz bırakılarak daha insancıl ve sanatsal bir görünüm elde ediliyor. Dijital yöntemler artık sanatı başka bir boyuta taşıyor ve ilgi görüyor.
Sence dijital sanatın bu denli ilgi görmesinin sebebi nedir?
Dijital evrensel ve anlık... Sosyal ağlar sayesinde insanlar; resimler, kapasiteleri ve filtre kullanımına aşina. Ek olarak dijital basım teknolojileri inanılmaz bir gelişim sağladı, veri transferi hemen gerçekleşiyor ve hayal edilebilecek herhangi bir destek ucuza sağlanabiliyor. Dijital sanat kesinlikle altın çağını yaşıyor!
Çalışmalarında seni en zorlayan konu nedir?
Benim için en zor olan şey ilham için dışa vurumun en uygun derecesini bulmak. Olmadığı zaman saatler, günler hatta haftalar boyunca hiçbir şey yaratamadığım oluyor.
Sanatçının çalışmalarına buradan erişebilirsin.
•Uzaylıların dünyada beş bölgeyi ziyaret ettiğini ve giderken arkalarında atıklarını bıraktığını düşün...
Hepimizin gözleri o bölgelere çevrilirdi değil mi? Zaman kaybetmeden bilim insanlarının incelemeler yaptığı araştırma ekipleri kurulurdu...
Başka?
İncelemeler bizim kontrolümüzde mi ilerlerdi? O bölgeler sadece araştırma ekipleri ve güvenlik güçlerinin kontrolünde mi olurdu? Belki de doğru soru şudur; insanlık yeni bir sürece mi girerdi yoksa içinde bulunduğu kirli suyu bulandırmaya devam mı ederdi?

“Uzayda Piknik” Thedore Sturgeon Arkadi ve Boris Strugatski’nin en bilinen kitaplarından. İkili Sovyetler döneminin en büyük bilimkurgu yazarları olarak kabul ediliyor. Bilimkurgu sevenlere, insanı her yönüyle ve yüze çarpa çarpa anlatan bir roman. Uzayda Piknik dünyanın başına gelebilecek fantastik (!) bir olay üstünden gerçekliğimizi sorgulamamıza fırsat tanıyor.
*Bitirdikten sonra son sayfalarda yer alan "yayınevinin verdiği düzeltmeleri" de okumanızı ısrarla öneririm. Çünkü o notlar da bu kitabın alt yapısındaki gerçekliği gün yüzüne çıkaran dış faktörler arasına girmiş bence...
Tüm Baskılara Rağmen Sanat Hep Yeniden Doğacaktı
Sanatta 1900’ler ve dünya savaşları: Genel bakış...

Sanat toplumla birlikte değişen, onun kurallarına yönelen aynı zamanda o kuralların dışına çıkan ve gerçeklikle yüzleşmemize neden olan kapsamlı bir alan... Var olma sürecinde elbette birçok başka faktörle birlikte kültürel yapı, siyasi durum, ideolojiler ve davranışlardan etkilenir. O da kendi bilinciyle ya da yönelimiyle tüm kavramları yeniden düşünmeye ve üretmeye sevk eder.
“Bir eser bazen çığır açan fikirlere öncü olabilir ya da toplum bilincini yerinden oynatabilir.”
Sanatın etkisi yüzyıllar öncesinde fark edilmiş olsa da onun toplumları yerinden oynatacak, değişiklikler yaratacak kadar etkin kullanıldığı dönemlerden biri de 1900’lerdi. Dönem; savaşlar, ideolojik ayrımlar, sanayileşme ve kapitalizm fikrinin yükselişi gibi teoride birbirinden ayrı düşünülemeyecek toplumsal çalkantıların dönemiydi çünkü. Savaşların sanata dokunuşu hükümetlerin eliyle gerçekleştirildi bir bakıma yani o, bir şekilde politikaya dahil edildi ve ne yazık ki araç olarak kullanıldı. Propaganda da bunu yaygınlaştırmada en önemli etkenlerden biriydi.
Sanatın propagandayla ilişkisi kavramın yükselişiyle eş ve kendi içinde anlam yaratan bir süreçte konumlandı. Kitle İletişim Araçları ile yaygınlaştırılan bu davranış; eserlerin içinde yer alan alt metinler, kullanılan fontlar, renkler ve çizim tarzlarıyla desteklendi. Dolayısıyla sanata etkisi dünyanın topyekün savaşa girdiği bir zamanda, iktidarların toplumu yönlendirme çabasıyla şaşırtıcı noktalara ulaştı. Özellikle savaş sırasında kullanılan afişler bunun açık örneklerinden kabul edilir. Hepimiz ABD’nin 1. Dünya Savaşı’nda tasarladığı ve sokaklarında kişiyi doğrudan hedef alan “I want you” afişini biliriz. Süreçte özellikle 2. Dünya Savaşı’nı da hesaba katacak olursak İngilizler, Ruslar ve Almanlar da benzer yöntemler kullandı.

2. Dünya Savaşı’nda Almanya sokaklarındaki afişler direkt toplumu hedef alan, güçlü, maskülen, biz ve onlar ayrımını alt metin ve görsellerle destekleyen tarzda tasarlandı. Bu dönemde kullanılan sanat; milliyetçi, geleneksel, mitolojik, dini ve tarihsel değerleri kullanarak yaygınlaştırıldı ve sanat eserleri otoritenin düşüncesini açık ya da şifreleme yöntemleriyle topluma enjekte etme çabasına evrildi. O dönem afişlerde ya da sanat eserlerinde kullanılan tarz çarpıcı olmakla birlikte gücü temsil eden bir forma sahipti. Tasarlanan yazı fontları daha keskin hatlı ve kalındı. Örnek verecek olursak işçileri destekleyen afişlerde kaslı erkekler kullanıldı, bir olma çabasıyla güç kavramı otoriterleştirildi. Aynı zamanda afişlerde kadınların sanayiye katılımını destekleyen görseller de yer almıştı, benzer otoriter dille.
- Ek olarak propagandanın bir diğer aracı da gazete ve radyoydu. Nazi Almanyası’nın Propaganda Bakanı Joseph Goebbels’in yöntemleriyle sanat; filmlerde, tiyatro sahnelerinde, konuşmalarda, şarkılarda ve tüm edebi eserlerde ciddi kısıtlamalarla birlikte yönlendirmelere maruz kadı.
Sanat, devletler vasıtasıyla yönlendirilip kendi amaçlarına göre kullanılırken aynı zamanda baskı ve engellemelerle belki de özünü kaybetme noktasına ulaştı. Buna verilebilecek en net örneklerden biri, o dönem Alman yenilikçi sanatının öncülerinden Bauhaus Okuludur. Oldukça sert politik baskılara maruz kalan okul, önce Dessau’ya ardından Berlin’e taşınsa da 1933 yılında Hitler’in emriyle bir daha açılmamak üzere kapandı. Benzer bir başka örnek de Avrupa’da önemli düşünürler yetiştiren Frankfurt Okulu’ydu.
“Sanat, onu ulaşım aracı olarak yönetme çabasıyla kullanılırken bir yandan da ona ulaşma çabasıyla hırpalandı.”

Adolf Hitler’in Avusturya’nın Linz kentindeki Führer Müzesi’ni dünyanın en iyi resimleriyle doldurma girişimi de buna örnek gösterilebilir. “Bu amaçla Naziler, işgal altındaki Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya, Çekoslavakya, Polonya ve Rusya'da bu tür eserleri yağmaladı, el koydu ya da satın aldı” (Godfrey Barker, Bbc).
Sanatın “baskı unsuru” olarak kullanılmasının yanı sıra baskılara maruz kalan, uzaklaştırılan ve köreltilmeye çalışılan bir başka “faktör” olarak da kullanılması dönem sanatçıları ve tabii ki toplumu açısından üzücü, ürkütücü bir durumdu. Fakat elbette ki o bir şekilde kendine yol bulabilen ve ürünlerini, fikirlerini baskılara ya da yönlendirmelere rağmen gün yüzüne çıkarabilen bir kavrayışlar bütünüydü. Her zaman yeniden doğmaya ve eleştirmeye meyilli bir alan olarak!
Konu oldukça derin dolayısıyla bu haftanın yazısını sadece bir giriş, genel bir değerlendirme olarak düşünmeni isterim. Gelecek haftalarda bu konuya daha detaylı başlıklarla, tekrar değinileceğinden emin olabilirsin.
Haftaya cumartesi görüşmek üzere, hoşça kal!
Kaynakça:
Sanat Uzmanı, Gazeteci Godfrey Barker, 2013 “İkinci Dünya Savaşı’nda Nazilerin Sanat yağması, BBC”. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2013/11/131105_nazi_sanat
Janet Blatter ve Irving Howe, The Art of Holocaust, 1881, Pan Books: US.



