Yol Haritası
Odak
Doğru Bilinen Yanlışlar
Nasıl Fark Edilir?
Uzman Gözüyle
Kapatırken

Kişiliğin Karanlık Yüzü: Narsisizm, Makyavelizm ve Psikopati

Narsisizm, makyavelizm ve psikopati kişilik özellikleri ilişkileri etkileyebilecek birçok olumsuz davranışla ilişkilendiriliyor. Bu özellikleri tanımak, iyilik halimiz ve sağlıklı ilişkiler kurabilmemiz için önem taşıyor.
Souls on the Banks of the Acheron - Adolf Hirémy-Hirschl (1898)

Souls on the Banks of the Acheron - Adolf Hirémy-Hirschl (1898)

Herkese merhaba,

Son zamanlarda adını giderek daha sık duyduğumuz karanlık üçlü kavramına yakından göz attığımız bültenimize hoş geldiniz. Karanlık üçlü, romantik ilişkilerden politikaya, kurumsal hayattan arkadaşlık ilişkilerine birçok konuda araştırılan ve hayatımıza önemli etkileri bulunan bir kavram haline geldi. Eğer siz de etrafınızda bu özelliklere sahip birileri olduğunu düşünüyorsanız ya da kendinizde bu özellikleri görüyorsanız bu konu hakkında detaylı bir okuma yapmanın size iyi geleceğine eminim. 

Çok güzel bir hafta dileklerimle,

Psikolog Dr. Gizem Sürenkök

Yol Haritası

Odak: Karanlık üçlünün bileşenleri narsisizm, makyavelizm ve psikopati… Bu kişilik özelliklerine sahip kişiler daha çok kısa süreli ilişkiler tercih ediyorlar; sağlıklı ve uzun soluklu romantik ilişkiler içerisinde pek bulunamıyorlar. 

Doğru Bilinen Yanlışlar: Makyavelizm, narsisizm ve psikopati hakkında kanı haline gelmiş ancak yanlış bilinenlerini sizin için derledik!

Nasıl Fark Edilir: Karanlık üçlü kişilik özelliklerini ve bu kişilik özelliklerine sahip bireyleri nasıl tanıyabiliriz? Bu kişilik özelliklerini belirgin şekilde yansıtan davranışlar neler olabilir?

Uzman Gözüyle: Psikolog Dr. Gizem Sürenkök ve Klinik Psikolog İpek Kerestecioğlu’nun yaptıkları canlı yayın narsisizmin yakın ilişkilerimize yansımalarına güçlü bir ışık tutuyor.

Kapatırken: Gelecek hafta hangi konuya değineceğimizi öğrenmeden önce karanlık üçlüyle ilgili birkaç önerimizi daha duymak istemez miydiniz? 

Odak

Karanlık Üçlü Nedir?

Karanlık üçlüyü oluşturan narsisizm, makyavelizm ve psikopati kişilik özellikleri bireylerin kurdukları ilişkileri etkiliyor. Bu kişilerin sergiledikleri davranışlara birlikte bakalım!

Karanlık Üçlü Nedir?

Narsisizm, makyavelizm ve psikopati kişilik özellikleri karanlık üçlü olarak adlandırılıyor. Birçoğumuzun gözünü korkutan ve hakkında birçok inanış bulunan bu kişilik özellikleri bir spektrum üzerinde yer alıyor. Yani bu özellikleri “karanlık” olarak adlandırsak da insanların bu kişilik özelliklerine sahip olma dereceleri değişiklik gösterebiliyor. Karanlık üçlünün en tehlikelisi ve diğerlerine kıyasla daha nadir görüleninin ise psikopati olduğu düşünülüyor.

Araştırmalar, bir dereceye kadar herkesin karanlık üçlü kişilik özelliklerine sahip olabileceği ihtimalini ortaya koyuyor. Narsisizm, makyavelizm ve psikopatinin görülmesinde bu kişilerin içinde bulundukları çevresel koşullar ya da genetik aktarım etkili olabiliyor. Bu kişilik özellikleri eğer genetik aktarım yoluyla taşınıyorsa bireyin içinde bulunduğu çevresel koşullar, kişilik özelliklerinin ortaya çıkmasını tetikleyebiliyor.

Karanlık üçlüyü oluşturan her bir kişilik özelliğini yakından tanıyalım mı? Narsisizm; şişirilmiş bir benlik algısı, aşırı soğukkanlılık ve bu soğukkanlılığın yalnızca benlik algısına yönelik bir tehditle sarsılması ve güçlü bir hayranlık arzusu ile tanımlanıyor. Narsisizm kişilik özelliğini güçlü bir şekilde gösteren kişiler, çoğunlukla sadece kendi çıkarlarını düşünüyor ve hedeflerini gerçekleştirmek için diğer insanları kontrol etme, yönlendirme ve manipüle etme gibi yöntemlere başvurabiliyorlar. Durumlara dair algıları, gerçekte olandan farklı olabiliyor ve kendilerinde beğenmedikleri özellikleri başkalarına yansıtabiliyorlar. Ayrıca var olan durumu reddetme, başkalarını suçlama ve eleştirme gibi davranışları narsisizm seviyesi düşük kişilere kıyasla daha sık gösterebiliyorlar.  

Karanlık üçlünün bir diğer bileşeni olan makyavelizmi en iyi özetleyen cümle belki de “Amaca giden her yol mübahtır.” cümlesi. Makyavelist kişilik özelliğini yoğun bir biçimde gösteren kişilerin, duygusal farkındalık seviyelerinin düşük olduğu, duygu düzenleme konusunda zorluk yaşadıkları biliniyor. Bunun bir sonucu olarak bu kişiler etraflarındaki insanların ihtiyaç ve isteklerine daha az cevap verebiliyor ve yakınlarına daha az duygusal destek sağlayabiliyorlar. Makyavelist bireyler, belirledikleri hedefe ulaşmak için duyguları görmezden gelerek onları hedeflerine ulaştıracak olan neyse onu yapma eğiliminde oluyorlar. Amaçlarını gerçekleştirmek ve kişisel çıkarlarını en yüksek seviyede tutmak için her türlü yola başvurabiliyorlar. Makyavelizm spektrumunda uçlarda olan kişilere genellikle faydacılık, benmerkezcilik, vicdansızlık gibi özelliklerin de eşlik ettiği görülüyor. Makyavelist kişilerin geçmişine bakıldığında bu kişilerin genellikle sevgisiz, ilgisiz, kısıtlayıcı ve cezalandırıcı davranışları sıklıkla gösteren ebeveynler tarafından yetiştirildikleri görülüyor.

Karanlık üçlünün son bileşeni olan psikopatinin ise empati eksikliği ve dürtüsellikle yakından ilişkili olduğu biliniyor. Bu kişilerin sapkın davranışlarda bulunma eğilimlerinin ortalamaya göre daha yüksek olduğu görülüyor. Psikopati kişilik özelliği; düşük öz denetim, düşük öz güven ve pişmanlık duygusunun eksikliği ile ilişkilendiriliyor. Psikopati seviyesi yüksek bireylerin, çoğu zaman antisosyal davranışlar gösterdikleri ve kontrolsüz davranmaya eğilimli oldukları biliniyor.

Karanlık Üçlü Kişilik Özelliklerinin Benzerlik ve Farklılıkları

Araştırmalar, bu kişilik özelliklerini güçlü bir şekilde gösteren kişilerin ortak noktalarının hissizlik, kayıtsızlık ve manipülatif davranma olduğunu ortaya koyuyor. Karanlık üçlünün benzer davranış modelinin, diğer insanların acı çekmeleri durumunda kayıtsız kalma ve onları kendi çıkarlarını gerçekleştirme uğruna kullanmaktan çekinmeme olduğu gözlemleniyor. Narsisizm, makyavelizm ve psikopati kişilik özelliklerinde fark edilen bir diğer ortak nokta ise işbirlikçi olmama, güvenilmez ve düşüncesiz olma.

Bununla birlikte bu üç kişilik özelliğinin birbirlerinden farklılaştığı noktalar da bulunuyor. Narsisizm ve psikopatinin dışadönüklük ve deneyimlere açık olma ile ilişkili olduğu görülüyor. Psikopati ve makyavelizmin ise öz disiplin ile negatif yönde bir ilişkisi bulunuyor. Karanlık üçlüyü oluşturan kişilik özelliklerini birbirinden farklı kılan diğer bir nokta da her bir kişilik özelliğinin “karanlık olma” derecesi.

Karanlık Üçlü İlişki Tercihlerini Nasıl Etkiliyor?

Araştırmalar, karanlık üçlü ile ilişki tercihleri arasında bir bağlantı olduğunu ortaya koyuyor. Karanlık üçlü kişilik özelliklerine sahip kişiler kısa süreli ilişkileri daha çok tercih ediyorlar. Romantik ilişki yaşamayı daha az tercih ettikleri ve özellikle duygusal olarak bağlanmaktan kaçındıkları görülüyor.

Narsist kişilerin kendilerini her zaman haklı görmeye ve başkalarını suçlu çıkarmaya olan eğilimleri sebebiyle bu kişiler ilişkilerinde daha az uyumlu olarak değerlendiriliyorlar. Onlar için önemli olan ortak kararlar değil kendi istekleri oluyor. Yakın ve sıcak bir ilişkidense daha çok çıkarları üzerine arkadaşlık kuruyorlar ve etraflarındakilerini amaçları doğrultusunda kullanmaya yatkın oluyorlar. İlişkilerini kendilerini övmelerini kolaylaştırabilecek bir alan olarak kullanmak isteyebiliyorlar. Bu sebeple de övgü toplayabilecekleri durumlarda daha iyi bir partner olmaya başlıyorlar. Ancak narsist bireyler reddedilmeye karşı daha hassas oluyorlar ve bu kişilerin ilişkinin dağılmasını önlemeye yönelik davranışlarda bulunma olasılıkları daha yüksek oluyor. Ayrıca narsist bireyler kendilerine hayranlık duyulmasını istedikleri için karşılarındaki kişileri deyim yerindeyse fethetmeye yönelik davranışlarda bulunuyorlar. Bu doğrultuda sergiledikleri davranışlardan biri de karşılarındaki kişiyi göklere çıkarmak oluyor.

Makyavelist bireyler, duygularını ve kırılganlıklarını göstermenin bir zayıflık olduğunu düşündükleri için yakınlık kurma ihtiyaçlarını minimum düzeyde tutmak istiyorlar. İnsanların güvenilmez ve tahmin edilmesi zor olduklarını düşünüyorlar. Bu nedenle diğer insanların sahip oldukları değerlere saygı duymuyorlar ve davranışlarının arkasında genellikle art niyet arıyorlar. Sonuç olarak duygusal açıdan kopuk ilişkiler kuruyorlar ve düşük düzeyde ilişki bağlılığı tercih ediyorlar. Daha uzun vadeli olan ve bağlılık gerektiren bir ilişki içine girdikleri zaman ise bu duyguyu hissedemedikleri için partnerlerini aldatma ihtimalleri daha yüksek oluyor. Ayrılma ya da terk edilme durumunda yoğun öfke hissediyorlar ve yaşadıkları ilişkiyi tümüyle hiçe sayıp aşağılama eğiliminde oluyorlar. 

Makyavelist bireylerin sahip oldukları özellikler ile kaçıngan bağlanan kişilerin sahip oldukları özellikler arasında benzerlikler bulunuyor. İki taraftaki kişilerin de kendileriyle ilgili olumlu, başkaları ile ilgili olumsuz düşünceleri oluyor. Makyavelistleri kaçıngan kişilerden ayıran özellik ise yakınlık beklentileri ile ilgili oluyor. Kaçıngan bağlanan kişiler, insanlarla mesafelerini korumak isterken makyavelist kişiler genellikle karşılarındakini sömürmek ve kontrol etmek amacıyla yakınlık kurmak istiyorlar.  

Hikâyeyi paylaşmak için:
Doğru Bilinen Yanlışlar

Karanlık Üçlü Hakkında Mitler

Son zamanlarda popüler bir konu haline gelen karanlık üçlüyü oluşturan kişilik özellikleri hakkında doğru bildiğimiz yanlışlar neler, gelin birlikte göz atalım!

Karanlık Üçlü Hakkında Mitler
  1. Yüksek öz güvenli insanlar narsist olurlar. 

Araştırmalar narsisizmin iki farklı yüzü olduğunu gösteriyor: büyüklenmeci narsist (grandiose) ve kırılgan narsist. Büyüklenmeci narsist; kendini olduğundan fazla göstererek, zayıflıklarını reddederek ve öz saygısını tehdit eden kişileri değersizleştirerek öz güvenini regüle ediyor. Büyüklenmeci narsistler, savunmasız narsistlere kıyasla daha güvenli görünüyor ve diğerlerine karşı daha az hassas oluyor. Diğer insanlara kendilerinin ne kadar harika olduğunu söylemekten çekinmiyorlar. Kırılgan narsistler ise kendileri hakkında dışarıdan öz güvenli bir imaj çizmeye çalışsalar da aslında aldıkları bir eleştiri ya da karşılaştıkları bir reddedilme durumunda aşırı hassas oluyorlar ve sürekli bir güvence ihtiyacı duyuyorlar. Bu sebeple de öz güvenlerini regüle edebilmek için dışarıdan gelen olumlu yorumlara ve geri bildirimlere ihtiyaç duyuyorlar. Bu bilgiler ışığında narsisizmin yüksek ve sağlam bir öz güvenden ziyade öz güveni ve kişinin kendi hakkındaki fikirlerini koruma ihtiyacı ile ilişkili olduğunu görüyoruz.

  1. Narsistler bağımlı ve zayıf partnerleri tercih ederler.

Bu yaygın kanının aksine narsist bireylerin güçlü ve elde edilmesi zor insanları partner olarak tercih ettiklerini gözlemliyoruz. Fiziksel olarak da toplum tarafından çekici sayılan kriterlere uygun partnerlere daha fazla çekim duyan narsist bireyler, bu kişilerle ilişki kurmayı bir zafer olarak gördükleri için özellikle etkileyici kişilere tutuluyorlar. Partner seçimleri de böylece övgü alabilecekleri başka bir alan oluyor. 

  1. Narsist bireyler kaçıngan bağlanır.

Narsisizmin tek bir tipinin olmadığından bahsetmiştik. Benzer bir şekilde, her narsist bireyin kaçıngan bağlandığını iddia etmemiz de mümkün değil. Araştırmalar, büyüklenmeci narsisizm ile kaçıngan bağlanma arasında bir ilişki olabileceğini gösteriyor. Zira, her iki özellikte de kendini diğerlerinden daha iyi gören ve zayıflıkları reddeden bir taraf var. Diğer yandan, kırılgan narsisizmin daha çok kaygılı ya da korkulu kaçıngan bağlanma ile ilişkisi olduğu düşünülüyor. Çünkü bu noktada başkalarının düşüncelerine duyulan aşırı hassasiyet, onay arama ihtiyacı ve reddedilme korkusu daha ön plana çıkıyor. 

Hikâyeyi paylaşmak için:
Nasıl Fark Edilir?

Karanlık üçlü kişilik özelliklerini gösteren bireylerle sağlıklı iletişim kurabilmek ve bu ilişkileri sürdürebilmek oldukça zor olabiliyor. Dolayısıyla, kurulan ilişkiler yıpratıcı ve yıkıcı olabiliyor. Narsisizm, makyavelizm ve psikopati kişilik özelliklerini aşağıda sıraladık. Eğer bunlar size tanıdık geliyorsa ya da böyle bir ilişki içinde olduğunuzu düşünüyorsanız ilişkinizi gözden geçirebilir ve daha sağlıklı ilişkiler kurma yönünde bir adım atabilirsiniz.

Narsisizm: 

  • Narsist bireyler genellikle sahip oldukları nitelikleri abartma eğilimi gösterip bu niteliklerinin ötesinde bir benlik inşa ediyorlar.

  • Başkaları üzerinde otorite kurup kendi fikirlerinin dinlenmesini ve uygulanmasını isteme eğiliminde oluyorlar.

  • Bu kişiler, başkalarının gözünde daha çekici ve etkileyici gözükmek için sahip olduklarıyla gösteriş yapma eğiliminde oluyorlar.

  • Çoğunlukla eleştiriye kapalı olup amaç odaklı olduklarından bencil oluyorlar.

  • Partnerlerini aile ve arkadaşlarından izole etme, onları başka kişilerle yarıştırma, onlara asla yeterince iyi olmadıklarını hissettirme gibi stratejiler uygulayabiliyorlar.

  • Kurallar onlar için geçerli değilmiş gibi davranabiliyorlar.

  • Onlara karşı koyulduğunda bir "intikam" talep edebiliyorlar.

Makyavelizm:

  • Makyavelistler, şahsi menfaatler doğrultusunda diğer kişileri ya da olayları manipüle etme eğilimi gösteriyorlar.

  • “Hedefe giden yolda her yol mübahtır.” anlayışına sahip olup gerekirse yalana ya da hileye başvuruyorlar.

Psikopati:

  • Bu bireyler dürtüsel davranışlar sergileme eğiliminde oluyorlar.

  • Yoğun duygular hissetmiyorlar ve yüzeysel ilişkiler kurmayı tercih ediyorlar.

  • İnsanları küçümseme ve alay etme davranışlarında bulunuyorlar.

Uzman Gözüyle

Makyavelizm, narsisizm ve psikopati kişilik özelliklerine sahip kişilerle zaman zaman karşılaşabiliyoruz. Bu kişiler bazen romantik partnerimiz bazen arkadaşlarımızdan biri bazen de çalışma ortamımızdan biri olabiliyor. Bazen de bu özelliklere sahip bir ebeveyn tarafından yetiştiriliyoruz. Bütün bunlar göz önünde bulundurulduğunda bu özellikleri tanımak ve bu özelliklere sahip kişilerle nasıl etkileşim kurabileceğimizi öğrenmek önem taşıyor. Psikolog Dr. Gizem Sürenkök ve Klinik Psikolog İpek Kerestecioğlu, yaptıkları canlı yayında tam da bu konulara değiniyorlar. İpek Kerestecioğlu, narsist kişilerin aslında kırılgan, korunup kollanmamış, iç dünyalarında hüzün barındıran bireyler olduğunu bakım verenlerinin etkisiyle açıklarken; Gizem Sürenkök, bu bireylerin romantik ilişkilerinde gösterdikleri tutum ve davranışları detaylı bir şekilde ele alıyor.

Kapatırken

Karanlık üçlü kavramı narsisizm, makyavelizm ve psikopatiden oluşan olumsuz kişilik özellikleri olarak ifade ediliyor. Bugün bültenimizde karanlık üçlü kişilik özelliklerine, bu kişilik özelliklerine sahip bireyleri nasıl tanıyabileceğimize, onların ilişki stillerine ve konu hakkında doğru bildiğimiz yanlışlara değindik. Bu konuda daha fazla bilgi edinmek isterseniz Narsisizm Nedir? isimli podcast’i dinleyebilir ya da Narsisizm ve Romantik İlişkiler isimli videomuza göz atabilirsiniz. Podcast’imizi bir yürüyüş esnasında dinlerseniz bir çiçekçiden ismini kendi yansımasına aşık Narcissus’dan alan bir demet nergis çiçeği de alabilirsiniz. Bir sonraki bültenimizde ayrılık teması ile karşınızda olacağız, hepinize güzel bir hafta diliyoruz.

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Yakın İlişkiler

Yakın İlişkiler

İlişkilere bilimsel bir bakış açısı!

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir