Bu sayımızda
Liderlik üzerine
Kontrol delisi yönetici klişesi
İçi boş ama kullanışlı bir kavram: ırk
Hayvanlar ve ahlak anlayışı
Evdeki ve iş yerindeki ilişkiler hakkında
Derimiz koku alıyor
Büyük gürültü çağında sessizliğin önemi
Bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin?
Savaş görüntüleri ve şiddetin kabul edilebilirliği
Kapatırken

NVNY 27: Kontrol Delisi Yöneticiler, Hayvanların Ahlak Anlayışı ve diğerleri...

Ne Var Ne Yok Hocam 27. Sayısıyla sizlerle
123RF

123RF

Sevgili Okurumuz Merhaba,

Bir hafta gecikmeli olarak karşınızdayız. Geride kalan üç haftanın sizin için iyi geçtiğini umuyoruz.

Bu sayımızda

•    Liderlik üzerine
•    Kontrol delisi yönetici klişesi
•    İçi boş ama kullanışlı bir kavram: ırk
•    Hayvanlar ve ahlak anlayışı
•    Evdeki ve iş yerindeki ilişkiler hakkında
•    Derimiz koku alıyor
•    Büyük gürültü çağında sessizliğin önemi
•    Bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin?
•    Savaş görüntüleri ve şiddetin kabul edilebilirliği

Liderlik üzerine

“Başarılı lider kimdir?” sorusu çok uzun zamandır bilimi meşgul ediyor. Bu konuda yapılan son araştırmalardan birisinden bahsetmek istiyoruz size. Çalışma bir liderin başarısını etki, güç, kişilik, yaratıcı deha ya da karizmaya değil, olumlu ilişkisel enerjiye bağlıyor.

Görsel: Inlea

İnsanları türlü sosyal ilişki ağları içinde düşünebiliriz: kurumlar, aileler, topluluklar. Bu ilişkiler olumlu ve sağlıklı olduğunda insanın ruh durumunu ve sonuç olarak da performansını yukarıya çekiyor. Genelde her ortamda çevresine pozitif enerji ve hayat yayan kişi ya da kişiler mevcut. Makalemiz bu kişileri olumlu enerji vericileri olarak tanımlıyor. Eğer lider bir “olumlu enerji verici” ise hem kendisini, hem de kurumdaki diğer kişileri yukarı çekiyor ve canlandırıyor. Bu liderler diğer insanlara affedici, nazik,  şefkatli, alçakgönüllü, dürüst ve cömert davranan ve onlarla güvene dayalı ilişkiler kuran kişiler. Bu davranış biçimi kurumdaki herkesin gelişmesini, büyümesini ve potansiyelini gerçekleştirmesini, dolayısıyla da kuruma faydanın maksimize edilmesini sağlıyor.

Uzun lafın kısası, insan insanca muamele gördüğü yerde bir çiçek gibi açıyor, başarılı lider ise buna uygun ortamı hazırlayan kişi, elbette ki.

Kontrol delisi yönetici klişesi

En tipik ve klasik yönetici profilini gözümüzde canlandıralım: çalışanları sürekli meşgul ve sıkı şekilde çalışıyor görmek isteyen ve bunu sağlamaya çalışan birisi, öyle değil mi? Gerçekten de pek çok yönetici çalışanlarının, onları anlamsız, angarya ya da değersiz işlerle meşgul etmek pahasına, sürekli çalışıyor olmalarını istiyor. Sanki iş yerinde boş zamana karşı müthiş bir korku var gibi.

Liderlik gelişimi eğitimcisi Randy Clarke çalışanlara sırf meşgul etmek için amaçsız işler verildiğini, bunun da kuruma, kurumun hedeflerine ulaşmasına ya da çalışanın gelişimine hiçbir bir faydası olmadığını belirtiyor.

Görsel: Once In Your Prime

2016 yılında yapılan bir araştırma çalışanların mesai saatlerinin sadece % 39’unda gerçek işlerini yaptıklarını, kalan zamanın ise mailleri cevaplamak, toplantılara katılmak, durum raporu yazmak gibi ikincil işlere harcandığını gösteriyor.

Covid-19 pandemisi ile birlikte yöneticinin ofise şöyle bir göz gezdirip herkesin gerçekten “meşgul” olup olmadığını anlayamadığı bir döneme girdik. Çalışanların ezici çoğunluğu evlerinden çalışıyordu. Bu dönem üzerine yapılan çalışmalar çalışanların anlamlı bir şekilde daha üretken olduklarını ve daha uzun saatler boyunca çalıştıklarını gösteriyor.

Demek ki çalışanlarımız biz onları anlamsız işlerle yok yere meşgul etmediğimizde çok daha verimli oluyor ve kuruma daha çok fayda sağlayabiliyorlarmış.

Kontrol delisi yönetici klişesini naftalinli dolaplara kaldırma zamanı gelmiş demektir.

İçi boş ama kullanışlı bir kavram: ırk

Irkçıların hoşuna gitmeyecek bilimsel gerçeklerden bahsedeceğiz şimdi: Irk sosyal olarak inşa edilmiş, bilimsel dayanağı olmayan bir kavram. Yani biyolojik olarak “insan ırkları” diye bir şey yok. Yıllardır yapılan genetik araştırmalar insanlar arasındaki varyasyonların, yani çeşitliliklerin “ırk” ile bir alakası olmadığını gösteriyor. Evrimsel biyolog Lewontin 1970’de yaptığı çalışmada herhangi bir (sözde) insan ırkına mensup insanlar arasındaki farklılıkların, (sözde) insan ırkları arasındaki farklılıklardan daha fazla olduğunu bulmuş. Yani, beyaz derili insanlar arasındaki farklılıklar beyaz derili insan- siyah derili insan arasındaki farklılıklardan çok daha fazla.

Görsel: Arkeofili

Irk fikrinin sosyal olarak inşa edildiği gerçeğine dönecek olursak: aslında ırk insanların tamamen ekonomik ve faydacı nedenlerle icat ettikleri bir kavram ve biyolojik bir kökeni olmamasına rağmen oldukça önemli kültürel ve politik etkisi var ve güç ilişkilerinin tesisinde önemli rol oynuyor.

Güç sahipleri hep yaptıkları gibi, içi boş bir kavram yaratıp onu işlerine geldiği gibi kullanmışlar ve kullanıyorlar anlayacağınız.

Hayvanlar ve ahlak anlayışı

İnsanlar "insan olan ve olmayan hayvanlar" arasında çok net bir çizgi çekegelmişler. Bu, kendimizi diğer hayvanlardan farklı ve üstün görme eğilimimizin bir göstergesi. Son dönemde yapılan çalışmalar hayvanların da bizim gibi hissettikleri ve pek çok hayvanın insan yavrusu kadar zihinsel kapasiteye sahip olduğu gibi gerçekleri gözler önüne serdi.

Görsel: Wonderapolis

Şimdi bahsedeceğimiz çalışma hayvanların da bizim gibi bir “ahlak” anlayışına sahip olduklarını gösteriyor: iyi ve kötüyü, doğru ve yanlışı birbirinden ayırt edebiliyorlar. Kurt ve çakallar üzerinde yapılan araştırmalar bu hayvanların birbirine çok bağlı topluluklar halinde yaşadıklarını ve bu toplulukların çok katı kuralları olduğunu gösteriyor. Bu topluluklarda bireylerin birbirlerine yardımlaşma, iyilik, adalet, tolerans, affedicilik ve karşılıklılık davranışları gösterdikleri gözlenmiş. Topluluk kurallarını çiğneyen birey (yiyecekten kendine düşen paydan fazlasını almak gibi) dışlanıyor ve “hilebaz” olarak etiketleniyor. Topluluk üyeleri bu bireyle bağ kurmayı bırakıyorlar ve bu da çoğunlukla hilebazın erken ölümüne neden oluyor. Çünkü her birey hayatta kalmak için diğer grup üyelerine ihtiyaç duyuyor.

Vahşi olarak adlandırdığımız hayvanlar üzerinde yapılan bir başka çalışma da aslında bu hayvanların davranışlarının yüzde 95’nin sosyal ve olumlu olduğunu gösteriyor. Yani bu hayvanlar hayatta kalmak ya da beslenmek gibi hayati konular haricinde son derece “geçimli” ve olumlu davranıyorlar.

Tüm bu bilgileri verdikten sonra sormadan edemeyeceğiz, sizce insandan başka “vahşi hayvan” var mı yeryüzünde?


Evdeki ve iş yerindeki ilişkiler hakkında

Şimdi bahsedeceğimiz çalışma iş yerinde destekleyici ve anlayışlı iş arkadaşlarıyla birlikte çalışmanın evdeki ilişkilerimize olumlu yansıdığını söylüyor. Aynı şekilde, özel hayatında destekleyici bir partneri olan kişinin de iş yeri performansı artıyor.

Görsel: Istock

Kısaca yazacak olursak iş yerindeki sevgi dayalı ilişkiler evi, evdeki sevgiye dayalı ilişkileri işi besliyor.

Derimiz koku alıyor

Burnumuzda 350 çeşit değişik koku alma reseptörü bulunuyor. Bu reseptörler çevredeki kokuları tespit edip, beyne sinyal gönderiyor ve birlikte çalışarak koku alma duyumuzu oluşturuyorlar. Bu reseptörler sadece burnumuzda değil, bazı başka doku hücrelerinde de var: bağırsaklarda, spermde ve derimizde.

Görsel: LiveScience

Yazımıza temel oluşturan çalışma derimizdeki koku reseptörlerinin yaralarımızın iyileşmesini hızlandırdığını söylüyor. Üstelik derimiz yaramıza iyi gelebilecek bitkilerin kokusuna tepki veriyor; yani kendisine iyi gelecek kokuyu aldığında tanıyor.

Devasının çaresini kokusundan tanıyor da diyebiliriz.

İnsan bedeni hala ne büyük bir gizem bizim için, öyle değil mi?

Büyük gürültü çağında sessizliğin önemi

2013 yılında yapılan bir çalışmada gürültünün fare beyni üzerindeki etkisini incelemeye niyetlenilmiş. Ancak çalışmanın sürpriz bir sonucu olmuş. Kontrol grubu olarak sessiz bir ortamda bırakılan farelerin beyinlerinin hipokampüs kısmında yeni hücreler oluştuğu görülmüş. Hipokampüsün beynimizin hafıza, duygular ve öğrenme ile ilişkili olan bölümü olduğunu hatırlatalım. Sessizlikte oluşan  bu yeni hücreler farklılaşarak nöronları oluşturuyor ve sisteme entegre oluyorlarmış.

Görsel: ConnecticutPublic

Sözün özü, sessizlik gerçekten beynimizi büyütebilir.

Beynin sessizlikte gün boyu toplanan bilgiyi değerlendirdiğini ve içselleştirdiğini biliyoruz. Bu içselleştirme ve değerlendirme modunun “self-reflection” -yani yaşanan olaylar üzerinde değerlendirme yapma, kendini, kişiliğini, özelliklerini değerlendirme- esnasında da etkin olduğunu söyleyerek sonraki konumuza geçelim.

Bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin?

Kültürümüzde acı, keder ve üzüntü içeren bir yön ve bu yönü besleyen harika şarkılar var. Gerek Türk sanat müziği, gerek arabesk müzik “damar” şarkılarla dolu. Böyle kederli şarkıları dinlemenin sonuçları hakkında birkaç kelam edeceğiz şimdi.

Görsel: OdeonPlak

Öncelikle birlikte müzik dinlemenin iyi hissetmeye yol açmasının yanında insanlar arasındaki bağları güçlendirdiğini söyleyelim ve hemen çalışmamıza geçelim. Bu çalışma kederli şarkıların daha empatik olmamızı sağladığını, diğer insanların acılarıyla ilişki kurmamızı kolaylaştırdığını söylüyor. Üzüntülü müzik acı çeken insanlara daha şefkatli davranmamıza neden oluyor. Daha iyi empati kurabildiğimizde tüm sosyal ilişkilerimizin geliştiğini de göz önüne alırsak, sabah akşam kederli şarkılar dinlemek işten bile değil.

Savaş görüntüleri ve şiddetin kabul edilebilirliği

Journal of Peace Psychology- Barış Psikolojisi Dergisi’nde geçenlerde yayımlanan bir makale, insanlar savaşa ve savaş görüntülerine ne kadar fazla maruz kalırlarsa her tür şiddete karşı toleranslarının da o kadar arttığını söylüyor. Bunun sebebi ise savaşa ve savaş görüntülerine çok maruz kalan kişilerin yaşadığı stres ve depresyonmuş. Savaşlar açlık, evsizlik gibi temel hayati problemler yaratıyor ve bu da insanların şiddete karşı toleransını arttırıyor.

Görsel: DHA

Bir başka çalışma ise kişinin depresyonu ne kadar derinse şiddeti ahlaken kabul edilebilir bulma ihtimalinin de o kadar büyük olduğunu gösteriyor.

Yakınlarında bir savaş olan kişilerin depresyona girmeleri ve şiddeti tolere etmeleri kuvvetle muhtemel. Savaşı bizzat yaşayan toplumlarda ise savaş sonrası dönemde cinayet, ev içi şiddet ve diğer her tür şiddette büyük artış yaşanıyor.

Bu sonuçlar bize, komşumuz Ukrayna’da yaşananların hepimizi kahrettiği bu dönemde, savaşın acılarına sırt dönmeden savaş görüntülerinden kaçınmamız gerektiğini söylüyor. Bilhassa çocuklarımızı savaşa dair görsellerden ve savaş içeren oyunlardan korumalıyız, tabii eğer şiddeti “kabul edilebilir” bulmalarını istemiyorsak.

Kapatırken

Bültenimizi Netflix'deki  "izlemeye değer tarih altılısı" seçkimizle kapatalım istiyoruz.


Roma İmparatorluğu, Netflix, 3 sezon

Five Came Back, Netflix, 1 sezon

Çernobil, 1986, Netflix

Ris of the Empire, Ottoman, Netflix, 1 sezon

Hitler's Circle of Evil, Netflix, 1 sezon

Age of Tanks, Netflix, 1 sezon


15 gün sonra görüşene dek şen ve esen kalın. Bizi görüşlerinizden mahrum bırakmayın.

Dr. Ela Burcu Uçel-Dr. Mert Günerergin

@nevarneyokhocam

[email protected]

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Jurnal

Jurnal

İki hocanın kaleminden ve sesinden, başka hocaların da katılımıyla sosyal bilimlerde sıcak konular.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir