Merhaba!
Ekim sayısına hoş geldiniz. Bülteni bir süredir takip edenler bilir, açılışları havadan sudan konuşarak yapmayı severim. Mevsimlerin hepimizin üzerinde duygusal bir etkisi var, içinde yaşadığımız hava durumu ve mevsim geçişleri modumuzu, ruhumuzu etkiliyor. Kimimiz yazı heyecanla bekler, kimimiz sonbahardaki sarı yaprakları, kimimiz de kışın yağan karı. İlgilendiğimiz yüzlerce şey içinde en üst kümelerden biridir herhalde mevsimler - sanırım ben de bu ortak kümeyi kullanarak bülten başında “muhabbeti açmayı” seviyorum. Mevsim üzerine yazmışken belirtmeden geçemeyeceğim, sonbaharın gelmesine özellikle bu sene aşırı seviniyorum. Yazın bunaltıcı havasını geride bırakmak ve bir nebze daha içime dönmek benim için iyi olacak gibi hissediyorum.
Gelelim bültenimizin bu sayıdaki konusuna. Geçen sayıyı okuduysanız yıllardır nitelikli kahveyle ilgilenmeme rağmen evde ilk defa nitelikli Türk kahvesi yaptığımı ve ne kadar etkilenip, şimdiye kadar üzerine hiç düşmediğim için bir o kadar da pişman olduğumu okumuşsunuzdur. Sanırım artık günah çıkarma yoluna girmiş bulunuyorum; neredeyse her gün evde nitelikli Türk kahvesi yapıyorum. Bir gün kahvenin olmasını ocak başında beklerken şunu fark ettim: Aynı mevsimler gibi, Türk kahvesi de toplumumuz için önemli ortak bir bağımız. Hayatımızın birçok noktasında, törenlerimizde, muhabbetlerimizde eşlikçi. Bu sayıyı da biraz o bağın geçmişini araştırmaya, mevcudunu anlamaya ayırdım.
Ayın kahvesi olarak ne mi tavsiye ediyorum? Hemen altta bültene ismini veren bölümde okuyabilirsiniz.
Haydi başlayalım!
Ayın Kahvesi: Ekim 2023
Turunculardan kırmızılara doğru bir geçiş deneyimi

Bölümün kapak fotoğrafında da gördüğünüz gibi bu ayın kahvesi belki de hiç yan yana gelmez diyeceğimiz meyvelerden oluşan zengin bir skalayı güzel bir şekilde harmanlıyor.
Kavurucu: Kafein Kültür
Kahve: Peru Cedros #1
Fiyat: 350 TL (250 gram)

Bu Peru’yu ilk yudumlamaya başladığımda önce narenciye notalarını hissetmeye başladım. Ardından kayısı kendini gösterdi, sanki bir miktar yeşil üzüm de yanındaydı. Üzerindeki tadım notalarına bakınca biraz kafam karıştı; ne şarapsılık ne de frambuaz tadıyordum. Kahve soğudukça işler değişmeye başladı. Kırmızı üzüm, kırmızı orman meyveleri gibi lezzetler kahveye dahil oldu. Bitişe doğru artık gerçekten de şarapsı karakteristiğini sergiliyordu. Çok keyif alarak tükettim, orta temizlikte, bol meyvemsi natürel bir çekirdek arıyorsanız rahatlıkla tavsiye edebilirim.
Okuduğunuz kahve ve tadım üzerine bir not: Aksini belirtmedikçe filtre kahveleri Hario V60 ile demliyorum. Espressolar ise bir Flair Pro 2’den çıkıyor. Buzdağı ve Pınar marka su kullanıyorum. Çekirdekleri denediğimde aldığım tatları yazıyorum - sizin deneyiminiz farklı olabilir; demleyin, deneyin ve not edin. Aldığınız tatların neyi çağrıştırdığını bulmaya çalışın. Ne kadar çok kahve deneyip tatlarını etiketlerseniz, damağınız o kadar hızlı gelişir, sevdiğiniz tipteki kahveleri daha rahat bulmaya başlarsınız.
Görünmeyen Kültürel Bağımız: Türk Kahvesi
500 yıllık ortak geçmişimize bir bakış

Ağustos sayısına kadar en iyi ihtimalle ayda iki veya üç kere Türk kahvesi içerdim. İçtiğim zamanlarda nadiren ben talep ettim, genelde gittiğim yerde ikram edilirdi. Geçtiğimiz ay ise nitelikli kahve çekirdekleriyle yapıldığı zaman Türk kahvesinin ne kadar zengin, yoğun ve aromatik bir deneyim sunabileceğini gördüm. Bu beklenmedik keşif beni hem çok etkiledi hem de şu ana kadar kaçırdıklarımı düşündüğümde üzdü. Bir etkisi daha oldu: Türk kahvesini, yapılışını ve ekipmanlarını merak etmeye başladım. Bu merak ise 2013 yılında ilk kez nitelikli kahveyle tanışmama benzer bir meraktan çok, ortak bir kültürel bağı tekrar tanımaya yönelik gibiydi. Zaten yüzyıllardır orada olan, benim de zaman zaman tattığım fakat son zamanlarda yeni yüzünü keşfettiğim bir bağ.
Düşünsenize, hayatımızın ne çok noktasında Türk kahvesine yer veriyoruz. Söz veya nişanlarımızda hem damada hem de aile büyüklerine ‘gelin adayları’ Türk kahvesi yapar. Bu bir nebze hanımların yeteneklerini ölçme testi gibidir; bol köpüklü, tadı yerinde kahve her zaman değer görür. Bir yandan da damatların müstakbel gelin adaylarıyla evlenme isteklerini de fincandaki tuzla ölçer.

Resim: Mithra Coffee
Arkadaşlarımızla kahve içmek için buluşuruz, ne de olsa bir kahvenin kırk yıllık hatrı var. O kahveler içilir, ardından ters çevrilip kapatılır. Sonraki adımda yetenekli biri fincanı açar, gördüğü şekilleri şimdiye, geçmişe ve geleceğe yorarak yorumlamaya başlar. Kim sevmez ki şöyle eğlenceli bir kahve falını? Hele bir de yorumlarda kendimizden bir şey bulursak değmeyin keyfimize. Ne demişler: fala inanma, falsız kalma.
İş hayatı da büyük oranda çay ve Türk kahvesiyle toplantılarını, iş anlaşmalarını ilerletir. Bir müşteri ziyaret edildiğinde veya ağırlandığında odalara ya çay ya da Türk kahvesi servis edilir. Her ne kadar yüksek plazalarda filtre kahve yerini yavaş yavaş sağlamlaştırsa da, Türk kahvesi halen birçok ticarethanenin tercih edilen içeceği, anlaşma bağlama sonrası keyfi, toplantı sırası rahatlama anı.
Düşündüğünüzde eminim başka anlar, ritüeller de çıkacaktır ama gördüğünüz gibi Türk kahvesi kültürümüzün tam göbeğinde. Üzerinde fazla konuşmadan ortak bir anlaşma dili haline gelmiş. Bu dille de tanıdıklarımıza veya tanımak istediklerimize bir çağrı yapıyoruz, onları hayatımızın bir kısmını paylaşmaya davet ediyoruz. Bu davet ve paylaşım geleneği o kadar güçlü ki ekonomik yokluk dönemlerinde kahve bulunamadığında nohut, yabani fıstık veya tohum gibi sahte ‘kahve’ çeşitleri kullanmışız. Vazgeçmek bir yana dursun, taklitleriyle (mecburen) yerini doldurmuşuz.

Kahve türevlerinden bir Türk kahvesi hazırlanıyor
Peki bu gelenek, bu ortak dil nasıl oluştu? Toplum olarak hayatımıza nasıl bu kadar derin bir şekilde yerleşti? Köklerini anlamak için biraz geriye gidip kahvehane kültürünü ve bize getirdiklerini öğrenmek gerekiyor.
Kahvenin ilk olarak İstanbul’a 1500’lü yılların başında getirildiği varsayılıyor. Kaynaklarda iki olasılıktan bahsedilmiş: ya hacca gidenler Suudi Arabistan’dan İstanbul’a taşıdılar veya Yavuz Sultan Selim’in Mısır seferini takiben oradaki tüccarlar kahveyi Osmanlı’ya getirdiler. İlk kahvehanenin de 1500’lerin başında Tahtakale civarında açıldığı düşünülüyor. Bu mekanlar yaygınlaştıkça imparatorluk önlem almaya başlıyor çünkü kahvehaneler öncelikle bir haber alma-verme yerine dönüşüp, ardından tartışma, padişahın zayıflıklarını konuşma ve hatta örgütlenme mekanları oluyor. Bu duruma göz yumulmayınca da fetvalarla “kahvenin sağlığa zararlı, şeytan işi” olduğu açıklanıp, neredeyse 90 senelik bir yasak dönemi başlıyor. Bu yasakların sürekli olmadığı ama bir yasaklanıp bir serbest bırakıldığını okudum.
İnsan eski kahvehanelerin yapısını görünce neden bu kadar haber, muhabbet, örgütlenmenin buralarda yapıldığını anlıyor. Aşağıdaki görseli ele alalım.

Ortası boş, çevresi sedirlerle çevrili bir alan. Oturduğunuzda hem başkalarının havadislerini duyuyorsunuz, hem kahvenizi yudumluyorsunuz hem de yandaki arkadaşınıza yorum yapıp onun yorumlarını dinliyorsunuz. Başkalarıyla tanışmak, muhabbet etmek, iş bağlamak için mükemmel bir alan. Fark ettiyseniz şu an gittiğimiz kafelerle alakası da yok; günümüzde herkes genelde sırt sırta vermiş ve telefonlarına bakar durumda oturuyor.

Türk kahvesi kültürümüze buradan giriş yapmış olsa da bence asıl yayılması 1600’lü yıllarla birlikte başlamış. O zaman farklı tipte kahvehaneler açılmaya başlamış. Örneğin, Yeniçerilerin açtığı kahvehanelerin bazılarında konaklama hizmeti de verilmeye başlanıyor. Tüccarlar ağırlanıyor ve iş bağlanıyor. Zümrelere özel, İstanbul’un manzaralı yerlerinde lüks kahvehaneler peyda oluyor. Bir yandan da iki namaz arasında işi olmadan bekleyen erkekler için “kıraathane” ortaya çıkıyor. Buralarda vakit geçirme amaçlı orta oyunu, Karagöz ve hokkabaz gibi gösteriler sergilenmeye başlıyor. Aslında kahve içmek sadece kahve içmek olmaktan tümüyle çıkıyor; toplumun iletişim kurma, vakit geçirme, örgütlenme ve iş yapma zamanı ve mekanı haline geliyor. Bu şekilde bir kaç yüzyıl geçince de artık toplumumuzun görünmeyen bir ortak bağı haline gelmiş oluyor.
Türk kahvesi Ekipmanları ve Pişirilmesi
Fincan: Türk kahvesini sıcak tutmak ve köpüğünü dağıtmamak için fincanınız küçük ve ağzı dar olmalı. Mümkünse ince bir porselen fincan tercih edin, ilk yudumu alırken fincan hissinden çok Türk kahvesinin güzel köpüğünü alın. Renkli, süslü fincanlar tarihimizin bir parçası ama artık pek kullanılmıyor.

Değirmen: Evde Türk kahvesi inceliğinde öğütecek bir değirmeniniz yoksa bence az miktarda alıp dışarıda öğüttürün. Basit, bıçaklı değirmenler iş görmeyecektir. “Evde ben öğütmek istiyorum üşenmem” derseniz ve klasikleşmiş bir değirmen isterseniz Sözen markasına başvurabilirsiniz. 1870’ten beri değirmen üretiyorlar.

Cezve: Bakır cezvelerin ısı iletkenliği yüksek ve sıcaklığı eşit dağıtabiliyor. Ben de daha denemedim ama yakın zamanda bir Soy cezve edinip normal, düz bir cezveye kıyasla daha güzel tat verip vermediğini test edeceğim.

Kahve ve Pişirme Yöntemi: Gelelim en önemli kısmına. Mevcutta piyasada rahat bulunan ve kullanılan kahve çekirdekleri genelde düşük kaliteli ve ucuz olan çekirdekler. Eğer şansınız varsa nitelikli kahve çekirdekleriyle Türk kahvenizi yapmanızı kesinlikle tavsiye ederim. Bildiğimiz acı, düz deneyime göre çok daha zengin ve canlı kahveler içeceksiniz.
Pişirme yöntemi olarak da Turgay Yıldızlı’nın önerdiği metodu kullanıyorum. Tüm detaylara Ağustos sayısından ulaşabilirsiniz.
Türk kahvesinin uzun ve zengin geçmişinde kısaca bir dolandık, toplumumuz için nasıl bu kadar önemli ortak bir bağ haline gelmiş olduğunu anladık. Hemen altta bülteni birlikte kapatalım, ardından gidip kendimize güzel birer Türk kahvesi pişirelim.
Siemens EQ900 Tam Otomatik Kahve Makinesi: Kahvenizi nasıl alırdınız?
Kalbi damağında atan sevgili apéro okuru, kendi zevklerinin peşinden tutkuyla gittiğin yolculuğunda seni en yakın arkadaşın olmaya aday; Siemens EQ900 Tam Otomatik Kahve Makinesi ile tanıştırmak isteriz.
Nedir? Kahve çekirdeklerinde gizlenen aromayı Siemens EQ900 ile ortaya çıkarma vakti geldi. Çünkü akıllı teknolojilerle donatılan bu kahve makinesi en ince ayrıntısına kadar tam senlik bir kahve hazırlamak için tasarlandı.
Neler var?
Zevkler ve renklerin tartışılması için BaristaMode hazır! Farklı kahve aromalarını ve tat kombinasyonlarını BaristaMode ile özgürce keşfedebilir; demleme ayarı, öğütme seviyesi, kahve ve süt miktarı, su basıncı, demleme süresi ve sıcaklık gibi detaylarla benzersiz kahveni yaratabilirsin.
Kahve çekirdekleri; yetiştiği bölge, kavrulma durumu ya da boyutlarına göre farklı karakteristik özelliklere sahiptir. beanIdent Sistemi seçtiğin kahve çekirdeğine uygun ayarı seçer ve mümkün olan ideal aroma sonucu almanı sağlar. Bu sayede, seçtiğin çekirdek ile uyumlu, ideal sonuca ulaşabilirsin.
Tam dokunmatik iSelect ekranı, menüye kolayca göz atmanı sağlarken dilediğin kahveyi tam da istediğin şekilde yapmanı mümkün kılıyor.
superSilent özelliğiyle kahvenin tadı gibi hazırlanma süreci de bir o kadar huzurlu.
Kahveni Siemens EQ900 Tam Otomatik Kahve Makinesi ile nasıl alırsın bilemiyoruz ama tam zevkine uygun, hayallerindeki gibi olacağına eminiz.
Ekim sayısının kapanışına Türk kahvenize eşlik etmesi için bir yazı seçtim. Nitelikli kahveyle tanışmamı sağlayan Blue Bottle Coffee’nin kurucusu James Freeman, özellikle bu sene başlayan yeni bir trende değinmiş: Kaliteli Robusta çekirdekleri. Uzun süredir Arabica nitelikli kahve için tercih edilen varyete olsa da, Robusta’nın da iyi tarım uygulamaları ile yetiştirildiğinde hem tüketici hem de kafeler açısından kaliteli, lezzetli ve sürdürülebilir bir ürün olduğunu anlatıyor. Yazıya (İngilizce) buradan ulaşabilirsiniz.
Kasım sayısında görüşmek dileğiyle!





