Geçtiğimiz ayki bültende, Günebakan’da kadınlara az yer verdiğimi fark etmiş, Haziran ayında kadının soyadına ilişkin güncel Anayasa Mahkemesi kararını incelemeyi hedeflemiş, 15 Mayıs sabahının da kadınların sabahı olmasını dilemiştim. Oysa 15 Mayıs’a kadınların yıllar içerisindeki kazanımlarını geri almaya çalışabilecek bir meclis düzeniyle uyandık. Bu yüzden seçim sonuçları hakkında kırgın ve kızgın olmanın yanında aynı zamanda endişeliyim.Fakat kadın hareketinin başarısı ve kazanımlarımıza sahip çıkacağımıza olan inancım endişelerimi biraz da olsa hafifletiyor. Bu başarının bir örneği olduğunu düşündüğüm kadının soyadı hakkında konuşacağım bugün. Gelin bu ay güne kadının yalnızca kendi soyadını kullanabilmesine giden süreçten bakalım. Kızgın ve kırgın olduğumuz seçim sonuçlarına rağmen inadına hep ileri gitmek için bu süreçten ilham alalım.Bu yazının sonunda ise sizi yine bir öykü önerisi bekliyor.Bu yazı aynı zamanda bir veda yazısı. Aposto’nun yayıncılık kararlarındaki birkaç değişiklik sebebiyle bu bülten artık sona eriyor. Bu yazı vesilesiyle başta beni Aposto’yla tanıştıran Bartu, bültenin ortaya çıkışında çalışma fırsatı bulduğum Sinem, bülten ile ilgili tüm sorularımı cevaplayan Cemre ve bu yazıları size gelmeden okuyan Ege olmak üzere tüm Aposto ekibine teşekkür ederim. Günebakan’ı iki seneyi aşkın süredir takip eden ve bu bültenin parçası olan tüm okuyucularıma da ayrıca teşekkürler. Günebakan benim hayatımda çok önemli bir yerde. Bu yüzden bir şekilde tekrar devam edeceğine eminim. Belki yine Aposto’da farklı bir şekilde karşınıza çıkar. Ben Günebakan’a nasıl devam edeceğimi bulana kadar, siz kendinize iyi bakın.&nbsp;İyi okumalar,Ayşegül

Hadi gelin, güne bakalım.

Günebakan

Tarihî Anayasa Mahkemesi kararı üzerine

Kadının Soyadı Meselesi: İnadına Hep İleri

Dört gün sonra herkesin “en önemli” seçim dediği genel seçimler var. Demokratik iradenin yansıması bakımından her seçim kuşkusuz çok önemli, fakat önümüzdekine daha fazla anlam atfediliyor olması anlaşılır. Zira bugün karşı karşıya olduğumuz şey yalnızca seçim değil, aynı zamanda da geçim.Geçim kelimesini yalnızca ekonomik olarak görmemek lazım. Nitekim TDK’ya göre geçinmek “yaşamak için gerekeni sağlamak” demek. Zor durumların üstesinden gelebilmek için kullandığımız “gerekirse soğan ekmek yerim” ifadesindeki soğanın kilosunun 30 lira olduğu günümüzde geçim deyince aklımıza hâliyle ekonomi geliyor. Oysa benim burada bahsettiğim geçim yalnızca ekonomik değil. "Benim alanım ekonomi" olsaydı belki bir tek ona odaklanırdım.Ben bugün mevcut yönetimin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının hak ettikleri hayatı yaşamak için gerekenlere sistematik olarak erişememelerini konuşmak istiyorum. Bunun için de eski yazılarımdan faydalanacağım. Burada yazdıklarım benim dikkatimi çekmiş olanlar, sizlerin de aklına gelenler varsa benimle paylaşabilirsiniz.Bu yazının formatı seçime özel olarak biraz farklı. Seçime özel yaptığım bir diğer değişiklik da öykü önerim. Bu yazının sonunda sizi bu sefer roman önerisi bekliyor. Seçim gelmeden mutlaka okuyun!İyi okumalar,Ayşegül

Dört gün sonra herkesin “en önemli” seçim dediği genel seçimler var. Bu seçime daha fazla anlam atfediliyor olması anlaşılır. Zira bugün karşı karşıya olduğumuz şey yalnızca seçim değil, aynı zamanda da geçim.

Sadece Seçim Değil, Aynı Zamanda Geçim

Nisan denince akla ilk 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı geliyor. Bazen milletvekilleri veya siyasi partiler değerini yeteri kadar fark etmese de biz vatandaşların önemini her geçen gün daha çok anladığımız Türkiye Büyük Millet Meclis’inin açılışının, yani ulusal egemenliğin kutlandığı 23 Nisan, aynı zamanda çocukların bayramı. Fakat son aylarda çocuklara ilişkin duyduğumuz haberlerin hep kötü olması ve Mart 2023’te TÜİK tarafından yayımlanan Türkiye Çocuk Araştırması’ndaki bazı veriler çocukların hak ettikleri şekilde bayram etmediğinin göstergesi. Bu vesileyle ben de bu ay güne çocuklar üzerinden bakmak istedim.Seçim arifesinde çocuklar üzerine konuşmayı ayrıca önemli buluyorum. Çünkü oy verirken yalnızca kendimizi değil bu dünyayı bırakacağımız çocukları da düşünmemiz gerekir.Üç sene önce Bir Dünya Bırakın Biz Çocuklara adlı bir yazı yazmıştım, o günden bugüne ileri gidememişiz. İlgilenenler için&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://aysegulkula.medium.com/bir-d%C3%BCnya-b%C4%B1rak%C4%B1n-biz-%C3%A7ocuklara-c5dcec11baad" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">paylaşıyorum</a>.Bu yazının sonunda ise sizi yine bir öykü önerisi bekliyor.Tüm okuyucularımın 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramını kutlarım.

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı vesilesiyle bu ay güne çocuklar üzerinden bakmak istedim. Oy verirken yalnızca kendimizi değil bu dünyayı bırakacağımız çocukları da düşünmemiz dileğiyle.

Çocuklar Bayram Ediyor mu?

Temmuz 2022’de üç lise öğrencisine örgün eğitimden çıkarılma cezası verilmesi üzerine eğitim hakkı, öğrencilerin eğitimden dışlanması ve ülkenin eğitim karnesi üzerine <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/egitime-yanlis-yerden-bakmak" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazmıştım</a>. Özel okul fiyatları ve öğretmen maaşlarının sosyal medyada çokça tartışıldığı ve altılı masanın eğitime ilişkin vaatlerini içeren mutabakat metninin açıklandığı geçtiğimiz aylarda da eğitim üzerine düşünmeye devam ettim. Şubat yazısının konusu da eğitimdi. Fakat deprem sonrasında deprem üzerine konuşmayı tercih edip, eğitim ile ilgili bu yazımı mart ayında paylaşmaya karar verdim. Gelin bu ay güne özel eğitim kurumları ve yarattıkları tartışmalar üzerinden bakalım.Bu sayının sonunda ise sizi yine bir öykü önerisi bekliyor.Bu arada, geçtiğimiz ay Günebakan’ın ikinci yaş günüydü. Bu vesileyle yazılarımı okuyan, yazılarım hakkında görüşlerini benimle paylaşan ve yazma sürecinde fikir alışverişinde bulunduğum herkese ve bana yazma fırsatı sunan Aposto’ya teşekkür ederim.Son olarak, birçok ilimizi etkileyen depremde yaşamlarını yitirenlere rahmet ve yaralılara acil şifalar dileklerimi tekrarlıyorum.&nbsp;İyi okumalar,Ayşegül

Özel okul fiyatları ve öğretmen maaşlarının sosyal medyada çokça tartışıldığı ve Altılı Masa'nın eğitime ilişkin vaatlerini içeren mutabakat metnini takiben güne özel eğitim kurumları ve yarattıkları tartışmalar üzerinden bakalım.

Eğitime Erişimin Yüksek Maliyeti

Merkez üssü Kahramanmaraş olan ve Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa illerimizi etkileyen depremde yaşamlarını yitirenlere rahmet, sevenlerine sabır ve yaralılara acil şifalar diliyorum.Arama kurtarma faaliyetlerinde çalışanlar başta olmak üzere depremin etkileri ile mücadele etmek için çaba gösteren herkese de ayrıca bir vatandaş olarak teşekkür ediyorum.Böyle zamanlarda insan herhangi bir şey düşünmek, konuşmak, yazmak ya da okumak istemiyor. Bir yandan da üstlendiğimiz görevleri yerine getirmek istiyoruz. Ben de bu vesileyle bu ay deprem üzerine yazdım.Ülkemize geçmiş olsun dileklerimle,Ayşegül

Bu ay merkez üssü Kahramanmaraş olan ve birçok ilimizi etkileyen deprem üzerine yazdım. Yaşamlarını yitirenlere rahmet, sevenlerine sabır ve yaralılara acil şifalar diliyorum.

Deprem, Bekleyiş ve Yıkım

Dünya prömiyerini Cannes Film Festivali’nde yapan Kurak Günler, vizyona girmesini heyecanla beklediğimiz bir filmdi. Film vizyona girdiğinde ise “sıradan” ülkeler gibi filmi konuşmak yerine filmin yapımı için verilen finansal desteğin geri istenmesini konuşur olduk. Ben de yeni yılın ilk ayında bu vesileyle sanatın desteklenmesi, bazen de desteklenmemesi üzerine konuşmak istedim. Gelin bu ay güne sanat teşvikleri üzerinden bakalım.Bu yazının sonunda ise sizi yine bir öykü önerisi bekliyor.İyi okumalar,Ayşegül

Bu ay Kurak Günler filmi vesileyle sanatın desteklenmesi, bazen de desteklenmemesi üzerine konuşmak istedim. Gelin bu ay güne sanat teşvikleri üzerinden bakalım.

Sanatın Desteklenme(me)sinin Düşündürdükleri

Aralık 2021’de o yıla bakmış ve "Keşke olmasaydı" ve "İyi ki oldu" dediğimiz şeyler üzerine <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/61b2ee755c6ebd0006e73858" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazmıştım</a>. Birçoğumuz yıl sonlarında geçmişe bakıp düşünmüyor muyuz zaten? Bu yüzden bu yıl da 2022’ye bakmaya karar verdim ve üçer konu üzerine yazdım. Bu sene aklıma "Keşke olmasaydı" dediğim çok sayıda şey gelirken "İyi ki oldu" dediğim şeyleri bulmakta çok zorlandım. Oysa geçen sene tam tersini dilemiştim. Her bir konu ayrı bir sayıya konu olacak nitelikte olsa da ben önemli gördüğüm (daha doğrusu üzerine konuşmak istediğim) bir kısmını kısaca ele almaya çalışacağım. Gelin bu ay yıla bakalım.&nbsp;Bu vesileyle her ay buluştuğumuz Günebakan okuyucularına şimdiden mutlu bir 2023 diliyorum. Umarım bir sene sonraki yazıda "Keşke olmasaydı" listesini üç maddeye tamamlamak, "İyi ki oldu" listesini üç maddeye indirmekte zorlanırım.Bu yazının sonunda ise sizi yine bir öykü önerisi bekliyor.İyi okumalar,Ayşegül

Bu yıl da Aralık ayında 2022’ye bakmaya karar verdim ve üçer konu üzerine yazdım. Gelin bu ay yıla bakalım. 

Gelin Bu Ay 2022'ye Bakalım

Türkiye’nin en büyük sorunları neler diye sorsanız madde bağımlılığı benim aklıma ilk gelecek cevaplardan biri değildi. İtiraf etmem gerekirse sosyal medyada önüme sert bir haber düşmedikçe uyuşturucu problemi üzerine düşündüğümü hatırlamıyorum. Kemal Kılıçdaroğlu’nun paylaştığı videodan sonra ülke sorunlarına kafa yoran biri olarak bu sorun üzerine düşünmediğim için kendimi biraz eksik hissettim. Biraz araştırıp okuyunca da gençliğin en büyük sorunlarından biri hâline gelmiş olan madde bağımlılığı üzerine bir şeyler yazmak istedim. Gelin bu ay güne madde bağımlılığı problemi üzerinden bakalım.10 Kasım yazısı vesilesiyle de Gençliğe Hitabe konuşmasında gençleri “Türk istiklal ve cumhuriyetinin koruyucusu ve savunucusu” olarak gören Mustafa Kemal Atatürk’ü saygı, sevgi ve özlemle anıyorum.Sayının sonunda ise sizi yine bir öykü önerisi bekliyor.İyi okumalar,Ayşegül

Kemal Kılıçdaroğlu’nun paylaştığı videodan sonra gençliğin en büyük sorunlarından biri hâline gelmiş olan madde bağımlılığı üzerine bir şeyler yazmak istedim. Gelin bu ay güne madde bağımlılığı problemi üzerinden bakalım.

Madde Bağımlılığı Sorunu: Gençliği mi Kaybediyoruz?

“TOKİ kurasına girsek mi?” sorusu geçtiğimiz ay birçoğumuzun aklını kurcaladı, hâlâ da kurcalıyor. Kiraların ve ev fiyatlarının takip edilemez artışı ile birlikte birden heyecan yaratan TOKİ müjdesi, medyada birçok tartışmaya da yol açtı. Ben de bu doğrultuda karşılaştığımız barınma sorunu üzerine düşünmeye başladım. Gelin bu ay güne barınma hakkı ve TOKİ üzerinden bakalım.Bu yazının sonunda ise sizi yine bir öykü önerisi bekliyor.İyi okumalar,Ayşegül

Kiraların ve ev fiyatlarının takip edilemez artışı sebebiyle bu ay güne barınma hakkı ve TOKİ üzerinden bakıyorum.

Barınma Hakkı ve TOKİ Tartışmaları

Geçtiğimiz aylarda Bolu’da 141 kişinin hastaneye kaldırılmasına ve bir kişinin ölümüne yol açan zehirlenme haberi beni kişilerin suya erişimi üzerine düşünmeye <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/bakanlik-uyudu-hastalik-patladi-boluda-141-kisi-sebekeden-zehirlendi-1961940" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">itmişti</a>. Daha sonrasında ise Hindistanlı politikacının “kutsal su” diyerek kirli su içip hastaneye kaldırılması <a fr-original-style="" href="https://metro.co.uk/2022/07/22/india-politician-drinks-holy-water-and-gets-stomach-infection-17052719/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberiyle&nbsp;</a>karşılaşınca bu konuda yazmalıyım dedim. Bu arada, Hindistanlı politikacı haberi aklıma Ankara’nın suyunun kirli olduğu iddialarına cevap olarak musluktan su içen Melih Gökçek’i <a fr-original-style="" href="https://www.iha.com.tr/haber-melih-gokcek-canli-yayinda-musluktan-su-icti-391962/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">getirdi</a>. Politikacılar ekran karşısında su içe dursun, biz vatandaşlar olarak gelin bu ay güne suya erişim hakkı üzerinden bakalım.Bu yazının sonunda ise sizi yine bir öykü önerisi bekliyor.İyi okumalar,Ayşegül

Su kirliliği şüphesi söz konusu olduğunda ekran karşısında su içen politikacıları görüyoruz. Biz vatandaşlar olarak gelin bu ay güne suya erişim hakkı üzerinden bakalım.

Hava Bedava, Ya Su?

Politika hakkında yayımlanan makaleler ve yayınlar

Politika

Sosyal farkındalık hakkında yayımlanan makaleler ve yayınlar

Sosyal Farkındalık

Türk Medeni Kanunu (“TMK”) md. 187 uyarınca “Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir.” Bu kanuna göre, bir kadın evlendiğinde yalnızca eşinin soyadını alabileceği gibi yazılı başvurusu üzerine eşinin soyadıyla birlikte kendi soyadını da kullanabilir. Yani TMK bir kadının yalnızca evlenmeden önceki soyadını korumasını hiçbir şekilde güvence altına almıyor.Anayasa Mahkemesi (“AYM”) bu hükmü Şubat 2023’te iptal etti. Bu karar “bir anda” alınan bir karardan ziyade, kadınların verdikleri mücadelenin bir sonucu. [Karar için&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://normkararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/ND/2023/38?EsasNo=2022%2F155" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bkz</a>. Esas Sayısı: 2022/155, Karar Sayısı: 2023/38, Karar Tarihi 22.02.2023]<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Anayasa Mahkemesi Kararına Giden Yollar</h3>AYM bu hükümle ilk defa karşılaşmıyor. “Kadın evlenmekle kocasının soyadını alır” kuralı norm denetimi yoluyla AYM’nin önüne gitmiş ve AYM 1998 tarihli kararında bu hükmün Anayasa’ya uygun olduğuna karar vermişti. Mahkeme öğretide bulunan “kadının erkeğe göre farklı yaratıldığı, zorunluluklar ve toplumsal gerçekler karşısında kadının korunması, aile bağlarının güçlendirilmesi, evlilik birliğinde düzen ve uyum sağlanması, aile içinde iki başlılığın önlenmesi gerektiği gibi” görüşlere de atıf yapmış ve bu hükmün kamu yararı, kamu düzeni ve kimi zorunluluklar (!) gerekçesiyle eşitliğe aykırı olmadığına karar vermişti.Daha sonra, yalnızca kendi soyadını kullanmak isteyen Ünal Tekeli, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (“AİHM”) başvurmuş ve AİHM de kadınların yalnızca kendi soyadlarını kullanma imkânı olmamasının özel hayata ve aile hayatına saygı hakkıyla birlikte ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine karar vermişti. Fakat bu karar TBMM’nin ya da AYM’nin duruşunda bir değişikliğe yol açmadı.Nitekim, bu hükümle tekrar karşılaşan AYM, 2011 yılında da bu hükmün eşitlik ilkesini ihlal etmediğine karar verdi. Aynı soyadına sahip olmanın aile birliğini ve bütünlüğünü koruduğunu ve kayıtların tutulması gibi kolaylıklar sağlayarak kamu yararına hizmet ettiğini söyledi. AYM’ye göre aile kutsal bir kurumdu ve eşlerden birinin soyadına üstünlük tanıması yasamanın takdirindeydi. 2011 kararında özgürlükçü ve ilerici karşıoylar olduğunu da hatırlatalım. O gün karşıoy yazan hakimlerden Prof. Dr. Engin Yıldırım, bugünün kararını yazan hakimlerden.AYM’ye bireysel başvuru hakkının tanınmasıyla birlikte bir şeyler değişmeye başladı. Sevim Akat Ekşi başvurusunda AYM, kocanın soyadını alma zorunluluğunun kişinin maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkını ihlal ettiğine karar verdi. Karar ilgili hükmü eşitlik ilkesi yönünden tartışmadı ama kadının yalnızca kendi soyadını kullanmasının önünü açtı. Her ne kadar TBMM bireysel başvuru kararını dikkate alıp bu doğrultusunda bir düzenleme yapmadıysa da (hukukçu olmayanlar için not: bireysel başvuru kararları kanun hükmünün iptali sonucunu doğurmaz, bu yöndeki tartışmaların yeri de burası değil) kadınlar aile mahkemelerine dava açarak yalnızca kendi soyadlarını kullanmaya başladılar. Burada çelişkili kararlar çıksa da 2015 yılında Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kocanın soyadını alma zorunluluğunun eşitlik ilkesine aykırı olduğuna ve kadınların mahkemeye başvurarak yalnızca kendi soyadını koruyabileceğine karar verdi.Bu gelişmeler sevindirici olmakla birlikte erkek kendi soyadını kolayca korurken kadının yalnızca kendi soyadını koruyabilmesi için dava açmak zorunda kalması da eşitlik ilkesine aykırılık teşkil ediyordu. Bu kanun yıllar sonra tekrar AYM’nin önüne norm denetimi yoluyla geldi. Bu hükmü AYM’nin önüne getiren İstanbul Aile Mahkemesi’ne de bir kadın olarak teşekkür ediyorum. (Hukukçu olmayanlar için not: Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, AYM’ye iptal için başvurabilir.)<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Tarihî Anayasa Mahkemesi Kararı</h3>AYM bu sefer, bireysel başvuru kararlarından farklı olarak eşitlik ilkesine atıf yaparak bir değerlendirmede bulundu. Mahkeme, eşitlik ilkesi yönünden inceleme yapılırken, aynı ya da benzer durumda olanlara farklı muamele olup olmadığının ve bu farklılığın nesnel ve makul bir temele dayanıp dayanmadığının ve ölçülü olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Kararında Anayasa’nın kadın ve erkek eşitliğinin “tam anlamıyla sağlanması” gerektiğini öngördüğünü vurgulayan Mahkeme, soyadının yalnızca bir yükümlülük değil aynı zamanda bir hak olduğunu da ifade etti.Genel açıklamalardan sonra, AYM, erkekler yalnızca kendi soyadını kullanabilirken kadının bu hakkının olmamasının benzer durumdaki eşler arasında “cinsiyet temelinde farklı muamele” teşkil ettiğini belirtti. Karara göre bu farklı muamelenin nesnel ve makul bir temeli yok. Bu doğrultuda, her ne kadar nüfus kayıtlarındaki karışıklığın önlenmesi ya da soy bağının tespit edilmesinde kamu yararı bulunsa da, TC kimlik numaraları ya da nüfus hizmetlerinin artık bilişim teknolojilerinden yararlanıyor olması kamu yararının sağlanması için tek yolun kadının soyadı kullanması olduğunun kabulü mümkün değil. AYM ailenin tek bir isimle anılmasının ailenin toplumsal işlevini yerine getirmede rolü olduğunu kabul etse de, bunun da tek yolunun kocanın soyadının alınması olmadığını belirtti. AYM’ye göre eşler ortak bir soyadı belirleyebileceği gibi içlerinden birinin soyadını da alabilir. Kaldı ki, ortak soyadı taşımak aile bağının korunmasının zorunlu unsuru da değil. AYM, bu açıklamalar doğrultusunda farklı muamelenin makul bir nedeni olmadığına hükmetti.Bu arada, AYM kararı kadın haklarının süreç içindeki gelişimini de yer yer açıklıyor. Ayrıca kararda AİHM ve AYM’nin daha önceki bireysel başvuru kararlarına atıflar da var. İlgilenenler kararı bu açılardan da okuyabilir. &nbsp;Karar çok sevindirici olsa da, bu karar oybirliği ile alınmadı. Kadın hakları konusunda ilerici yaklaşıma hâlâ sahip olamayan AYM hakimlerinin bir kısmı bu eşitsizlikte “kamu yararı” olduğunu savunmaya devam ederken, bir hakim kadın ve erkek eşitliğinin “modern hurafe” olduğu görüşünde. Bu görüş hakkında ben ne düşünüyorum? İzninizle, düşünmüyorum.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Peki Ya Sonra?</h3>İptal kararı, kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından itibaren 9 ay içinde yürürlüğe girecek. Yasamanın da bu süreçte bu karara uygun şekilde kanun çıkarması bekleniyor. TBMM ilerici bir yaklaşımla bazı Latin Amerika ülkelerinde olduğu gibi eşlerin birbirlerinin soyadını almasını ya da kullanacakları ortak soyadına (kadının veya erkeğin) karar vermelerini öngörebilir. Meclis daha muhafazakâr bir yaklaşım benimseyip kuralı kocanın soyadını almak üzerine kurgulayıp kadının yalnızca kendi soyadını kullanması konusunda bir istisna da tanıyabilir.Doğrusunu söylemek gerekirse mevcut dağılımı itibariyle TBMM’nin ilerici bir yaklaşım benimseyeceğine inanmıyorum. Önceki meclisler de bu konuda çok ilerici olmamış, kanun tekliflerini <a fr-original-style="" href="https://m.bianet.org/bianet/kadin/166047-hdp-li-kerestecioglu-ndan-kadinin-soyadi-icin-kanun-teklifi" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">reddetmişti</a>. Umarım yanılırım.Bu arada kadınların ek bir çaba göstermeksizin yalnızca kendi soyadlarını kullanmaya devam etme imkânına sahip olmalarına sevinmekle birlikte “kadınlar muhakkak kendi soyadını kullanmalıdır” görüşünü kendi soyadlarını da aslında bir başka erkek olan babalarından almaları sebebiyle mutlak bir şekilde savunamıyorum. TBMM’de ve/veya mahkeme kararlarında çocuğun soyadı düzenlemesinin babadan geçmesi hususunun eşitlik çerçevesinde tartışıldığı günleri görmeyi iple çekiyorum.

İnadına hep ileri

Anayasa Mahkemesi Kararı ve Kadının Soyadı

Arkadaşlarımız ve ailemizle konuşmalarımızın odağı da işlerimizi erteleme sebebimiz de seçim. Ben de başka bir şey yazmayı düşünemedim. Yani bu yazının ilk sebebi bu. Fakat en önemli sebebi benim bu bültende yazdığım sorunların çözümünün belki de seçimde olması. Bu sorunlar "bir kerelik" sorunlar olmaktan çoktan çıktı. İki sene önce yazdığım yazı hâlâ güncelliğini koruyor. Yani sorunlar münferit değil sistematik.İşte bu yazıyı seçime giderken "bir ülkede iki üç senede hiçbir şey değişmez mi?" sorusunu ortaya koymak ve değişim için seçimin önemini anlamak amacıyla yazıyorum.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Akademik özgürlük</h3>Aposto’daki <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/aramiza-hos-mu-geldin-bogazici-hukuk" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ilk yazımı</a> Şubat 2021'de yazdım. Bu yazı Boğaziçi Üniversitesi’nde açılan Hukuk Fakültesi’ne ilişkindi. Bu kararın geri planındaki sebeplerden biri birçoğumuz açısından siyasal olan rektör atamasına karşı verilen mücadeleyi kırmaktı. Boğaziçi bileşenleri mücadeleyi bırakmadı. Fakat hükümet de akademik özgürlüğe müdahale etmekten vazgeçmedi.Ülkenin önde gelen okullarından birinin başında hâlâ okul bileşenlerinin istemediği bir yönetim mevcut. Üstelik akademik özgürlüğe müdahale yalnızca Boğaziçi Üniversitesi ile de sınırlı değil. O günden bugüne üniversite bileşenlerine danışılmadan birçok fakülte açıldı, akademik yetkinliği sorgulananlar rektör atandı ve kimi hocalarımız eleştiriden her seferinde daha fazla korkar hâle geldi.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İfade edemeyişlerimiz</h3>Günebakan’da en çok yer verdiğim konulardan biri ifade edemeyişlerimiz. Bu konu üzerine ilk olarak Dünya Basın Özgürlüğü günü vesilesiyle polislerin görüntülerinin kayda alınmasını engelleyen genelgeyle yazmaya <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/ifade-edemiyoruz-i" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">başlamışım</a>. Aylardan Mayıs, yıllardan 2021. Daha sonrasında ise, Günebakan’ın birinci yaşında, RTÜK’ün muhalif haber kanallarına verdiği hukuka aykırı cezalardan <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/ifade-edemiyoruz-ii" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bahsetmişim</a>.Bugün Türkiye Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nde bir önceki yıla göre 16 sıra gerileyerek 165. sıraya düşmüş <a fr-original-style="" href="https://tr.euronews.com/2023/05/03/turkiye-dunyada-basin-ozgurlugu-listesinde-180-ulke-icinde-16-basamak-gerileyerek-165-sira" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">durumda</a>. Seçim öncesinde sürekli gazetecilerin gözaltına alındığı haberlerini duyuyoruz. RTÜK ise hâlâ bildiğimiz gibi. Sosyal medya sürekli bir diziye ya da programa getirilen yasakları konuşuyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hayat tarzına müdahale</h3>Konuştuğumuz tek özgürlük ifade özgürlüğü değildi. Haziran 2022'de bireylerin hayat tarzlarına müdahaleyi de <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/sinir-asan-mudahaleler" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">konuştuk</a>. Müzik sınırlamaları, festival yasakları, yoga engelleri, hayat tarzına sürekli getirilen vergiler bunlardan bazıları. Sonra yeri geldi sanat özgürlüğünü ve homofobinin teşviklerin geri alınışına yol açmasını <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/sanatin-desteklenmemesinin-dusundurdukleri" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">konuştuk</a>.Peki şu an ne durumdayız? Mayıs 2023 itibariyle bu konuştuklarımız değişti mi? Tam tersine, seçim süreci özgürlüklerimizin hiçe sayıldığının göstergesi oldu. Hükümet mensupları seçim sonucunu şampanya ile kutlamayı planlayanları ayrıştırıyor, mitinglerde LGBTQ+'ları yuhalatıyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Doğal afetler</h3>Bu bültende doğal (ya da değil) afetlere de yer vermişim. Mart 2021'de iklim <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/iklim-krizi-ile-mucadele-edemeyenlere-ragmen-paris-anlasmasi-paris-idare-mahkemesi-ve-turkiye" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">iklim krizini</a>, Kasım 2021'de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bulunmadığı <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/cop26-iklim-krizi-ile-mucadele-edebildik-mi-toplantisi" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">COP26 toplantısını</a> ve Ağustos 2021'de hepimizi endişelendiren <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/ormanlarimiza-dair" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">orman yangınlarını</a> yazmışım. İklim krizi bir gerçek ve Türkiye de bu krizden etkilenen bir durumda. Fakat biz bunlara rağmen orman yangınlarını önleyemediğimiz gibi söndürmekte de geciktik. Yalnız bizim değil gelecek nesillerin olan doğayı da koruyamadık.Peki Türkiye’nin afetler konusunda tavrı 2021 yılından bu yana değişti mi? Bunu Şubat 2023 yılında çok acı bir tecrübeyle görmüş <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/deprem-bekleyis-ve-yikim" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">olduk</a>. Deprem bölgesinde olan bir ülkede onbinlerce insanımızı kaybettik. Gerek bireylerin gerekse kurumların çabasıyla yararlar sarılmaya çalışılsa da canlarını kurtaran insanlar için kurulan yerlerin sular altında kalması gibi haberler seçime doğru afet konusunda da gelişemediğimizin göstergesi.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sessiz boomer'lar</h3>Bu bültende her yaştan insanı konuşmaya çalıştım. Siyasilerin görece az odaklandığı yaş almış bireyler bunlardan ilki. Yaş almış bireylere ilişkin <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/y-ve-z-kusagi-tamam-da-peki-ya-sessiz-boomerlar" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazım&nbsp;</a>da neredeyse iki senelik. İki sene önce de bu insanlar yeterli şekilde topluma dahil edilmeye çalışmıyordu.Bugün de emekliler hâlâ zor durumda. En düşük emekli maaşı 7.500 TL. Bu maaş bugün Türkiye’de sahip olduğunuz evin temel giderlerine (ev sahibi olduğunuz varsayımında) çok zor yeter. Sosyal hayata aktif katılımı desteklenmesi gereken bu bireyler kendilerine yetemeyen maaşlarından bir de torunlarına harçlık vermeye çalışıyor. Zira torunları da desteğe muhtaç.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocuklar ve gençler</h3>Bu kişilerin torunları, yani çocuklar ve gençler ve onların karşılaştıkları olumsuzluklar bu bültende çok yer buldu. <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/cocuklar-bayram-ediyor-mu" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Beslenme</a>, <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/egitime-yanlis-yerden-bakmak" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">eğitim&nbsp;</a>veya <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/yurt-daha-dogrusu-yurtsuzluk-meselesi" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yurt&nbsp;</a>hak olarak değil önemli bir sorun olarak konuşuluyor. Bunların sorun hâline gelmesinin bir başka yansıması da bağımlılıktı. O <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/madde-bagimliligi-sorunu-gencligi-mi-kaybediyoruz" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazıyı&nbsp;</a>çok üzülerek yazdığımı hatırlıyorum.Gençlerin sorunları gündem olunca iktidar ve muhalefet partileri çeşitli çözümler getirdiler. Mesela yurt sayıları arttı. Fakat gençlere ait bu yurtlar da gençlerden alındı. Deprem hasarlarını azaltmak için ilk olarak gençler gözden çıkarıldı. Sayıları artsa da yurtlarına gidip yüz yüze üniversite eğitimine katılamaz oldular. Çocuklara özel <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/cocuklar-bayram-ediyor-mu" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazım</a> ise daha çok yeni.Son bir ayda neler oldu diye bakmaya korkuyorum. Bu seçimde oy verirken kendileri için henüz oy veremeyen çocukları özel olarak düşünme borcumuz olduğuna inanarak "Ne yazmışım, ne oldu?" bölümünü tamamlıyorum.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ya Sonra?</h2>Bu yazıyı yazarken bu bültende kadınlara&nbsp;az yer verdiğimi fark ettim. Kadın haklarını annelik üzerine <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/anneler-gununun-dusundurdukleri" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yazarken</a> ya da Altılı Masa’nın metinlerini incelerken ele <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/altili-masanin-kadinla-imtihani" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">almışım</a>. Oysa kadın hakları bireysel hayatımda en çok kafa yorduğum konu. Bu yüzden de Haziran 2023’te bu konu üzerine -ülkede yine sürpriz bir gelişme olmazsa - konuşma kararı aldım. Belki de kadının soyadına ilişkin verilen güncel Anayasa Mahkemesi kararını incelerim. Hem zaten bu seçim bir yandan da kadınların seçimi. 15 Mayıs sabahı da umarım kadınların sabahı olur. &nbsp;&nbsp;Bu yazının sonuna doğru yazılarıma konu olan şeylerin çözülmek yerine arttığını tekrar fark ediyorum. Bu yüzden de sorunların çözümü için "biz yaptık, oldu" yaklaşımı yerine yeni birilerine yetki verilmesi gerektiğini düşünüyorum. Her şey bir seçimle tabii ki çözülmeyecek. Ama en azından ben, sorunların kabul edilip çözümler için adım atılacağına&nbsp;inanıyorum.

Şubat 2021'den bugüne

Ben Ne Yazmışım, Ne Olmuş?

<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocukların Korunmasının Güvencesi</h3>Anayasa, çocukların korunmasını özel olarak güvence altına alıyor. Anayasa md. 41 uyarınca “Devlet … çocukların korunması … için gerekli tedbirleri alır, … Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir… Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.” Anayasa ayrıca muhtaç çocukların topluma kazandırılması için tedbir alınmasını ve çocuklar için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağını da öngörmüş durumda. Tabii çocuklar yalnızca içinde “çocuk” geçen hükümlerle korunmuyor. Diğer temel hak ve özgürlüklerden de diğer herkes gibi, hatta eğitim hakkı gibi haklardan daha öncelikli yararlanıyorlar (yararlanmaları gerekiyor).Anayasanın verdiği görev doğrultusunda çocuk haklarının farklı mevzuatlarda düzenlendiğini de görüyoruz. 5395 s. Çocuk Koruma Kanunu veya çocukların korunması görevini Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na veren 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi bu mevzuatlardan bazıları.Çocukların korunması bakımından önemli güvenceler sağlayan uluslararası sözleşmeler de var. Bu sözleşmelerden Lanzarote Sözleşmesi olarak bilinen Çocukların Cinsel Suistimal ve Cinsel İstismara Karşı Korunmasına İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi’ni anmak gerek. Bu sözleşmeyi özel olarak anıyorum çünkü bu sözleşme de belirli gruplar tarafından belirli aralıklarla hedef alınıyor. “İstanbul Sözleşmesi ne ki asıl Lanzarote Sözleşmesine bak!” başlıklı haberlerin ve bunların etki alanlarının takipçisi olmak <a fr-original-style="" href="https://www.istiklal.com.tr/haber/istanbul-sozlesmesi-ne-ki-asil-lanzarote-sozlesmesine-bak/535379" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">lazım</a>.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Çocuklar Korunuyor mu?</h3>Bu yazının temel konusu bu soru. Bu soru benim aklıma üç alt koruma alanını getiriyor: çocukların yaşamı, çocukların beslenmesi ve çocukların eğitimiÇocukların yaşamıBebek/çocuk ölümleri dünya genelinde 2023 yılında bile çözülememiş bir sorun. Dünya geneline baktığımızda bu sorun Türkiye’de yaygın gözükmüyor. Bu konuda ilerleme de göstermiş durumdayız ve bu sevindirici.Fakat yaşam hakkı konusunda üzücü verilerimiz de var. 2022 tarihli bir habere göre son 9 yılda 571 çocuğun iş kazasında <a fr-original-style="" href="https://www.sozcu.com.tr/2022/gundem/turkiyedeki-cocuk-isci-sayisi-2-milyonu-buldu-7490095/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ölmesi</a> ve İSİG Meclisi <a fr-original-style="" href="https://isigmeclisi.org/20824-2022-yilinda-en-az-1843-isci-is-cinayetlerinde-hayatini-kaybetti" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">raporuna</a> göre 2022 yılında en az 64 çocuk işçinin hayatını kaybetmesi, işçi olmak durumunda bıraktığımız çocuklarımızın hayatını yeteri kadar koruyamadığımızın göstergesi. İş cinayetleri tablosu vahim olan ve bununla mücadele etmemiz gereken ülkemizde bu tablolarda çocukların yer alması da onların yaşam hakları bakımından ayrıca düşünmemiz gereken bir husus.Deprem sonrasında çocuklara ulaşamamamız da çocukların yaşamı bakımından ele alınması gereken bir sorun. Kayıp depremzede çocuk sayısının bine yaklaştığı iddiası, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı’nın “çocukların önemli bir kısmının sağlık kuruluşlarında olduğunu varsaydıkları”nı <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/kayip-cocuklar-nerede-2056695" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtmesi&nbsp;</a>ya da üzerlerinde ne kadar denetim olduğu şüphe uyandıran cemaatlerin binden fazla depremzede çocuğun kendi cemaatlerinde olduğunu <a fr-original-style="" href="https://www.birgun.net/haber/cocuklar-menzil-cemaati-ne-teslim-423942" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıklaması&nbsp;</a>da "Çocuklar yaşıyor mu?" ya da "Nasıl ve nerede yaşıyor?" sorularının yetkili makamlara her gün iletilmesi gerektiğini gösteren bilgiler.Çocukların yaşamı dediğimiz yalnız nefes alabilmesi ya da kayıp olup olmaması da değil. Vücut bütünlüklerinin korunması da buna dahil. 2022 yılında hepimizin içini acıtan istismar haberleri ve daha önceki bir yazımda paylaştığım üzere 2021 yılında çocukların cinsel istismarı suçuna ilişkin 16.161 mahkumiyet kararı verilmiş <a fr-original-style="" href="https://adlisicil.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/310520221416422021H%C4%B0ZMETE%C3%96ZELK%C4%B0TAP.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">olması</a> çocuklarımızı bu bakımdan da koruyamadığımızı gösteriyor.Çocukların beslenmesi2022 yılında <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberght.com/2022-de-dunyada-gida-fiyatlari-yuzde-1-geriledi-turkiye-de-yuzde-77-artti-2322780" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gıda fiyatlarının</a> “TÜİK verilerine göre” %76,8 artması ama gelir artışlarının bu oranlarından yanından geçmemesi ailelerin ve dolayısıyla çocukların gıdaya erişimde sorun yaşadığının/yaşayacağının göstergesiydi. Beklenen oldu, biz çocukların okullara aç gittiği ve bazı çocukların bu yüzden bayıldığı haberlerini üzülerek <a fr-original-style="" href="https://www.evrensel.net/haber/470457/chpli-aydogan-okullarda-acliktan-bayilan-cocuklarin-olmasi-utanctan-baska-nedir" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">okuduk</a>.Bazı kişilerin “münferit” olarak değerlendirmeye çalıştığı ya da başka sebeplerle açıklamaya çalıştığı bu haberlerin doğruluğunu da TÜİK tarafından yayımlanan Türkiye Çocuk Araştırması 2022 Raporu ile bir nevi teyit etmiş <a fr-original-style="" href="https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Cocuk-Arastirmasi-2022-49744" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">olduk</a>. Bu rapora göre ekmek veya makarna gibi tahıl içeren yiyecekleri her gün tüketenlerin oranı %62,4. Bu rakam meyve söz konusu olduğunda %50,5, peynir ve yoğurt gibi gıdalar söz konusu olduğunda %57,8, sebze söz konusu olduğunda %33, tavuk ve balık gibi gıdalar söz konusu olduğunda ise %12,7. Yani anlayacağınız, sağlıklı yaşamaya çalışanların tutturmaya çalıştığı “dengeli tabaklar” bu ülkenin çocuklarının önemli bir kısmı için mümkün değil. Yani biz çocukların beslenmesi konusunda da olması gerekenin gerisindeyiz. Bu arada Milli Eğitim Bakanlığı’nın 5 milyon öğrenciye bir öğün ücretsiz beslenme verilmesi <a fr-original-style="" href="https://www.meb.gov.tr/ogrencilere-ucretsiz-yemek-verilmesi-ile-ilgili-hazirlik-toplantisi-yapildi/haber/28874/tr" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kararı</a> buna kısa vadede bir çözüm oluşturabilir. Bu vesileyle bir öğün ücretsiz yemek fikrini dile getiren sivil topluma ve siyasetçilere teşekkür etmiş olalım.Bu arada beslenme, çocukların fiziksel gelişimlerini doğrudan etkilediği için aslında çocukların yaşamı altında da yer alabilirdi. Fakat çoğu kişinin gözden kaçırdığı husus beslenmenin çocukların eğitimi gibi diğer konularla da alakalı olması. Bu yüzden de bu konuya yaşam ve eğitim arasında yer vermek istedim. Siz okula aç giden çocuğun eğitimden verim alabileceğini gerçekten düşünüyor musunuz?Çocukların eğitimiEğitim Reformu Girişimi’nin 2022 Eğitim İzleme <a fr-original-style="" href="https://www.egitimreformugirisimi.org/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Raporu</a> okullaşma oranının arttığını ve bu yönde olumlu gelişmeler olduğunu gösteriyor. Fakat buna rağmen 2021-2022 yılında zorunlu eğitim kapsamındaki 570 binden fazla çocuğun eğitim dışında olduğu tespit edilmiş. Yani okula gitmesi gereken bu çocuklar okulda değil. Çocuk işçi sayısının 2 milyonu <a fr-original-style="" href="https://www.sozcu.com.tr/2022/gundem/turkiyedeki-cocuk-isci-sayisi-2-milyonu-buldu-7490095/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bulması</a> ya da İSİG Meclisi raporuna göre çocuk işçiliğin daha 4 yaşında başlıyor <a fr-original-style="" href="https://isigmeclisi.org/20824-2022-yilinda-en-az-1843-isci-is-cinayetlerinde-hayatini-kaybetti" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">olması</a> da bazı çocukların eğitim yerine geçim derdine düştüğünün ve dolayısıyla çocukların eğitiminde başarısız olduğumuzun göstergesi.Eğitime erişenlerin gerçekten nitelikli eğitim alıp almadığı da ayrı bir soru. Türkiye’nin eğitim karnesinin zayıf olduğunu daha önce de yazmıştım. Türkiye’den yaklaşık 7000 öğrencinin katıldığı PISA olarak bilinen Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (Programme for International Student Assessment) 2018 <a fr-original-style="" href="https://www.oecd.org/pisa/publications/PISA2018_CN_TUR.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">sonuçlarına</a> göre Türkiye okuma, matematik ve fen bilimlerinde OECD ortalamalarının altında kalmış durumda. PISA değerlendirmelerindeki üzücü noktalardan biri de sosyo-ekonomik durumun öğrenci başarıları ile ilişkisi. Bu da fırsat eşitliğinin sağlanması konusunda geride olduğumuzu gösteriyor.Eğitim yalnızca okulda aldığınız eğitim veya bunun niteliği ile ilgili de değil. Bireysel olarak çocukların kendilerini geliştirebilecekleri imkânlar sağlanması da gerekiyor. TÜİK’in açıkladığı rapora göre çocukların sinema ve/veya tiyatroya giden çocukların oranı yalnızca %39,1. Bunun temel sebepleri maddi koşullar ve yakınlarında sinema/tiyatro bulunmaması, bu da çocuklara ders dışında kendilerini geliştirme imkânlarının yeteri kadar sunulmadığı yorumuna yol açabilir. Sinema/tiyatro gibi çocukların gelişimine katkı sağlayabilecek bu faaliyetlerin lüks sayılması da ders dışı imkânların sınırlılığının bir örneği.Umarım çocukların karşılaştıkları tüm bu sorunlar önceliklendirilir ve bir an önce çözüme kavuşturulur. Böylece tüm çocuklar bayramı layıkıyla kutlayabilir.

Güvenceler korunuyor mu?

Çocukların Korunması

Daha önceki yazımda da belirttiğim üzere Anayasamız eğitim ve öğrenim hakkını “kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz” demek suretiyle tanımış durumda. Aynı zamanda Anayasa ilköğretimi zorunlu tuttuğu gibi devlete eğitime erişimin sağlanmasına ilişkin pozitif yükümlülük de getiriyor. Bu doğrultuda, “İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır.”Devletin eğitim sağlama yükümlülüğünün öngörülmesi özel kişilerin bu alana girememesi demek değil. Nitekim Anayasa da “Devlet okulları” ayrımı yapmak ve “özel ilk ve orta dereceli okulları” tanımak suretiyle özel eğitim/öğretim kurumları açılmasına imkân veriyor. Bu tanıma, tabii ki de isteyen herkesin özel okul açacağı anlamına gelemez. Vatandaşların ve dolayısıyla toplumun/ülkenin gelişebilmesi için kritik öneme sahip eğitimin gözetimsiz bir şekilde özel kişilere bırakılması beklenemez. Nitekim bizim hukukumuzda da bu kurumların eğitim hizmetini görebilmek için devletten ruhsat yani izin alması gerekmekte. Bu izin süreci ve sonrasındaki denetim mekanizması da çeşitli mevzuatlarla açıklanmış durumda. 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu bunun bir örneği.Peki ne kadar özel okul var? 2021-2022 <a fr-original-style="" href="https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_09/15142558_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2021_2022.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Milli Eğitim İstatistikleri</a>’ne göre, 2021-2022 eğitim öğretim yılındaki özel eğitim kurumu sayısı 14 bin 179. Devlet okulu (istatistiklerde resmî okul olarak geçiyor) sayısı ise 56 bin 200. Yani özel okullar aslında örgün eğitim kurumlarının yüzde 20’si. İlk hesapladığımda yüksek geldi; fakat tek başına bu oranın bir gösterge olamayacağını düşündüm.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neden Özel Okul?</h3>Neden özel okul sorusunun cevabını genelde özel okulların kendisi veriyor. Nitelikli eğitim, yabancı dil, çocukların kendilerini geliştirmelerine imkân veren sportif ve sosyal faaliyetler bu cevaplar arasında yer alıyor. Özel okullarda okumuş biri olarak benim özel okul tercih etmemin sebebi de sanırım bunlardı. Tabii bu cevapların hangisinin öncelikli olduğu kişiden kişiye değişebilir. Çocuklarını özel okula gönderen veliler arasında bir anket yapılırsa biz de öğrenmiş oluruz. Bu arada, özel okullar reklamlarını bu şekilde yapmasalar da güvenlik de birçok veli bakımından önemli. Lise giriş sınavı sonrası okulları gezerken eski bir velinin anneme “Bu okul çıkışında uyuşturucu satıcıları çok olur, lise de bir şey yapmıyor” demesi üzerine annemin bana “Bu okul asla olmaz” deyişini hatırlıyorum.Fakat geldiğimiz noktada imkânı olan velilerin/burs kazanan öğrencilerin bu okulları tercih etme sebepleri bu okulların bazı yönlerden “daha iyi” olması değil. Velilerin şartlarını çok zorlamak pahasına özel okul tercih etmesi, bazı insanlardan duyduğum "İyi bir eğitim almasını bile garanti edemediğim bir çocuğu neden doğurayım?" sorusu (evet, böyle düşünen çok insan var), devlet okulları sayesinde iyi eğitim aldıklarını söyleyen insanların eski kuşaklarda kalması (bu yönde yorum yapan Y kuşağı hiç duymadım mesela) ya da yıllarca müfredatta yer alan İngilizce derslerine rağmen Türkiye’nin <a fr-original-style="" href="https://kronos36.news/tr/ingilizce-yeterlilik-endeksi-2021-turkiyede-halkin-ne-kadari-ingilizce-konusabiliyor-dunyada-durum-ne/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">İngilizce Yeterlilik Endeksi</a>’nde çok geride olması… Bunlar, bu tercihin asıl sebebinin devlet okullarına güven duyulmaması olduğunu gösteriyor. Anayasa’nın özel okulların bağlı oldukları esasların “Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak” düzenlenmesini öngördüğü düşünüldüğünde, bu güvensizlik ironik.Bu doğrultuda özel okula gitme imkânı bulan çocukların devlet okuluna giden çocuklar karşısında genel olarak şanslı olduğu yorumu yapılabilir. Bu yüzden bir görüşe göre de özel okullar kapatılmalı. Bazı özel eğitim kurumlarının eğitimin kalitesinin artırılmasında lokomotif görevi göreceğine inanan (ve sanırım okuduğu okulları çok seven) biri olarak bunun doğru bir yaklaşım olduğunu düşünmüyorum maalesef. Bence hedefimiz eğitim kamu hizmeti yürütmek isteyen özel kişileri engellemekten ziyade, tüm devlet okullarının seviyesini iyi olduğunu düşündüğümüz özel okulların seviyesine çekmek olmalı.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Özel Okullarla İlgili Sorun Ne?</h3>İlk olarak bazı okulların çok yüksek ücret alması ve Milli Eğitim Bakanlığı’nın belirlediği azami zam oranının ek giderler adı altında aşılması tartışma konusu oldu. Daha sonrasında ise özel okullarda çalışan öğretmenlerin bazılarının (belki de birçoğunun) asgari ücret kazanması tartışılmaya başlandı (tartışmaların detayları için 3 Şubat tarihli <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/alanim-ekonomi-neticesi-de-ortada" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Aposto Gündem</a>’e bakabilirsiniz.) Ülkenin neredeyse yarısının asgari ücretle çalıştığı düşünüldüğünde bu şaşırtıcı değil. Bunun farkında olan “patron”ların bu durumu normalleştirmesi ve muhtemelen iş endişesi içinde bulunan öğretmenlerin bu patronlara alkış tutması da bu yüzden bu kadar kolay oldu. Şaşırmasak da üzülmeli ve kızmalıyız. Zira, geçtiğimiz senelerde ücreti karşılayabilen insanların bir anda ödeyemez duruma gelmeleri, özel okulların hukukun arkasından dolanma çabaları ve öğretmenlerin emeklerinin sömürülmesi önemli bir konu.Bu arada, ücret ve maaş gündemi meşgul etse de özel okullardaki sorun bunlarla sınırlı değil. Aldıkları ücretlere rağmen bazı özel okulların aslında yeteri kadar iyi eğitim vermemesi de bir sorun. Buna rağmen tercih edilmeleri ise sanırım “Aman, yine de daha iyidir” yaklaşımıyla ve eğitimin arz/talep dengesi üzerinden açıklanmasıyla ilgili.&nbsp;Eğitim kalitesinin devlet/özel fark etmeden gerilediği, eğitimin bir piyasa hâline geldiği ve hem velilerin hem de öğretmenlerin zor duruma sokulduğu günümüzde özel okul meselesini de ayrıca ele almak şart. Bunu odak noktasına alması gerekenler de sanırım muhalefet partileri.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Altılı Masanın Mutabakatı</h3>30 Ocak 2023 tarihinde Altılı Masa bir “Mutabakat Metni” <a fr-original-style="" href="https://chp.org.tr/yayin/ortak-politikalar-mutabakat-metni/Open" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">açıkladı</a>. Benim gördüğüm kadarıyla genel olarak takdir toplayan bir metin (ben de genel olarak olumlu görüşteyim ama unutturmayalım: #istanbulsözleşmesiyaşatır). Cumhurbaşkanı adayı karar sürecindeki tüm tartışmalar/gerginlikler bir yana, ben muhalefet seçimi kazanırsa bu metinlerin Türkiye'nin yönetilmesinde önemli olacağını düşünüyorum. Bu yüzden de metne eğitim bakımından göz atmak istedim.Ülke yönetimine ilişkin açıklanan metnin eğitimi içermemesi mümkün değil. Metin, herkesin nitelikli eğitim hakkını garanti altına almayı hedefliyor. Hem eğitimin niteliğinin hem de altyapının geliştirilmesi, eğitime erişim engellerinin kaldırılması, eğitimin çeşitlendirilmesi, eğitim seviyesinin uluslararası seviyeye çıkarılması (ör. öğretmen başına öğrenci sayısında OECD ortalamasına ulaşma) gibi hem genel hem de somut hedeflere yer verilmiş durumda. Benim bu metinde özel olarak beğendiğim bütüncül bir yaklaşımın benimsenmiş ve ücretsiz yemek ya da ihtiyaçlar için destek verilmesinin öngörülmüş olması. Zira yeterli besin alamayan bir çocuğun verilen nitelikli eğitimden verim alması pek mümkün değil.Metin öğretmenlere ilişkin ayrı bir başlık da içeriyor. Öğretmenlerin saygınlığını artırma, atamalarını yapma, kariyer gelişimlerini destekleme, Öğretmenlik Meslek Yasası’nın değiştirilip öğretmenlerin özlük haklarının iyileştirilmesi gibi çeşitli hedefler belirlenmiş.Fakat metin özel okullara ve özel okullarda çalışan öğretmenlere ilişkin herhangi bir şey -en azından açıkça- vaat etmiyor. Mevcut yasal düzenlemelerin düzgün uygulanması sonucunda özel okuldaki eğitim seviyesi/niteliği denetlenebilir. Buna ilişkin bir politika gerekmeyebilir. Fakat öğretmen maaşları açısından bir düzenleme şart. 2014 değişikliği öncesinde 5580 s. Kanun’da “Okullarda yöneticilik ve eğitim-öğretim hizmeti yapanlara, kıdemlerine göre (emekliler hariç) dengi resmî okullarda ödenen aylık ile sosyal yardım kapsamındaki ek ödeme tutarlarından az ücret verilemez” hükmünün yer aldığını da hatırlatalım.2022 yılında CHP’nin özel okullarda görev yapan öğretmenlerin taban maaşlarına ilişkin bir <a fr-original-style="" href="https://sendika.org/2022/09/chp-ozel-sektorde-calisan-ogretmenler-icin-taban-maas-kanunu-teklifi-665262/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">öneri&nbsp;</a>verdiği ve Deva Partisi’nin <a fr-original-style="" href="https://cdn.devapartisi.org/belgeler/eylem-planlari/egitim-10.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Eğitim Eylem Planı</a>’nda taban maaş hususuna yer verdiği düşünüldüğünde Mutabakat Metni’nde buna yer verilmemesine şaşırdım. Umarım bu konuyu Öğretmenlik Meslek Yasası’nı değiştirme vaadi kapsamında ele almışlardır ya da alacaklardır. Okuyucularım arasında "Maaşlar aynı ya da benzer olursa devlet okulları öğretmen bulamaz" diye düşünenler de olabilir. Fakat devlet memurluğunun sağladığı başkaca imkânlar (ör. yeşil pasaport) bu gibi bir soruna engel olacaktır kanımca.Bu arada, kanuna yazmak yetmez, uygulamak gerekir. Vakıf yükseköğretim kurumları öğretim görevlileri için taban maaş garantisi gelmiş olmasına rağmen hâlâ çok düşük maaşlara çalışan araştırma görevlileri olduğunu biliyorum. Yeri gelmişken onu da hatırlatmak istedim.

Eğitim hakkı ve özel öğretim kurumları

Yaşam hakkı. Herkes, yaşama hakkına sahiptir. Bu hak yalnızca devletin insanların yaşamına müdahale etmemesini değil, aynı zamanda yaşam hakkının korunabilmesi için gereken edimlerde bulunmasını da içerir. Doğal afetler karşısında önlem almak da bu edimlerden. Nitekim İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi sel oluşma riskini ve bunun yaratacağı sonuçları bilmelerine rağmen bölge halkını korumak için gerekli yasal önlemleri almayan/uygulamayan ve sonrasında yargısı sorumluları yeterli düzeyde soruşturmayan Rusya’nın yaşam hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir. İlgilenenler Budayeva ve Diğerleri v. Rusya kararına <a fr-original-style="" href="https://hudoc.echr.coe.int/fre?i=001-85436" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bakabilir</a>.Deprem ülkesi olduğumuz bilimsel çalışmalarla ortaya konmuş bir gerçek. Maalesef ki geçmiş tecrübelerimiz bunu bizlere ayrıca öğretti. İçinde bulunduğumuz yüzyılda doğal afetleri engelleyemesek de etkileri ile mücadele edebiliriz. Yani “kader” bahane değil. Herhangi bir sorunda mücadelede İngilizcede iki “p” olarak anılan iki başlık öne çıkar: önleme (prevention) ve koruma (protection). Bazı konularda üçüncü “p” olan kovuşturma (prosecution) da devreye girer. Bunların tanımları olay özelinde değişebilecek olsa da deprem için<ol fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">depremin etkilerini önleme</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">deprem sonrasında oluşan etkilerden insanları koruma</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">önleme ve koruma</li></ol>konusunda ihmali olanları soruşturma alt başlıklarından bahsedebiliriz.Depremin etkilerini önleme:&nbsp;Depremi önleyemiyoruz; fakat deprem olmadan etkilerini en aza indirebilecek önlemler alınabilir. Bu gibi önlemler basit olarak iki düzlemde gerçekleşir: kuralları oluşturma ve bu kuralları izin/denetim/yaptırım gibi yollarla uygulama. Bizim de inşaat reklamlarında sıkça duyduğumuz deprem yönetmelikleri “kural oluşturma” dediğim aşama. Binalar, boru hatları, köprüler, kıyı ve limanlar, karayolları, hava meydan yapıları gibi birçok alan için kurallar oluşturulmuş durumda. Bu yönetmeliklere uygun olma şartının yapı/yapı kullanım izinlerinin düzenlendiği imar mevzuatında da olduğunu görebiliriz. Kurallar var, peki yeterli mi? Bunun tespiti bana düşmez. Fakat izlediğim haber programlarına katılan uzmanlar mevzuatın yeterli olduğu görüşündeler (programa atıf yapmak isterim ama hangi program(lar)da duyduğum maalesef şu an aklımda değil (Fox, Habertürk ve Halk TV izlediğimi söylemiş olayım en azından.)Binlerce binanın yıkılması, sorunun “uygulama” olduğunu gösteriyor. Mevzuata uygun yapılmayan yapılara izin verildiği, bu yapıların denetlenmediği, mevzuata aykırılıklar karşısında gerekli yaptırımların uygulanmadığı ve bu problemin münferit değil sistematik bir sorun olduğu aşikâr. Hatay Belediye Başkanı’nın, Hatay’ın depreme hazır olmadığını söyleyen <a fr-original-style="" href="https://www.dailymotion.com/video/x8i3efn" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">program&nbsp;</a>da bunun kanıtlarından biri.Depremin etkilerinden koruma:&nbsp;Ben bu yazıyı yazarken açıklanan resmi sayılara göre 31 bin 643 kişi hayatını kaybetti, 80 bin 278 kişi yaralandı. Bu acıların sebebi ise yalnızca deprem öncesi önlem alınamaması değil. Kurtarma çalışmalarının ekip ve gerekli teçhizat eksikliği, yolların zarar görmesi gibi sebeplerle enkazlara erişememe ya da koordinasyon eksikliği yüzünden çalışmalarının sürdürülememesi bu sebeplerden. Depremzedelerin yalnız kaldıklarını söylemeleri, deprem bölgelerine gidenlerin hayalet şehir benzetmeleri, depremin üçüncü gününde hâlâ ulaşılamayan enkazların olması, sosyal medyada “ses” verdiği paylaşılan insanlara zamanında ulaşılamaması ve daha sonrasında bu kişilerin vefatını öğrenmemiz başka bir şekilde açıklanamıyor.Kovuşturma:&nbsp;Depremin etkilerini önlememenin de etkilerinden koruyamamanın da sorumluları var. Yetkili kurumların, hukuksuzluğa göz yuman kamu görevlilerinin ve bu kamu görevlilerini liyakat esasına göre atamayanların sorumlulukları var. Bu sorumluların doğru bir şekilde tespit edilmesi ve yargılanmaları gerekli. Adalet Bakanı Bekir Bozdağ da ihmali olanların hesap vereceğini <a fr-original-style="" href="https://www.trthaber.com/haber/gundem/bakan-bozdag-ihmali-olanlar-hesabini-verecek-744517.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">söyledi</a>. 99 depremi sonrası yapılan yargılamalar ya da şu an savcıların müteahhitlerin peşine düşmek yerine tweet atıp Devlet eleştirisi yapanların peşine düşmesi maalesef ki tüm kayıplarımızda kusuru olanların sorumlu tutulacağına olan inancımızı zedeliyor. Bizim yapmamız gereken var olan tüm iletişim imkanlarımızı kullanarak dava süreçlerinin takipçisi olmak, tabii sorumlular hala ülke sınırlarımızdaysa. Sivil toplum, barolar ve muhalefet partilerine burada da çok iş düşüyor. Hukuki olmasa da siyasi sorumluluğu olanlar için yapacağımız da sandık başında bugünleri unutmamak sanırım.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">OHAL şart mı?</h3>7 Şubat tarihinde Cumhurbaşkanı Erdoğan olağanüstü hal (OHAL) ilan edileceğini açıkladı. Bir anda medya kuruluşları OHAL ilan edilmiş gibi haberler vermeye başlasa da bu basın açıklamasıyla yapılabilecek bir şey değil (en azından henüz). 8 Şubat tarihli Resmi Gazete'de ise depremden etkilenen 10 ilimizde üç ay süreyle OHAL ilan edilmesine ilişkin 6785 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı yayımlandı. Bu karar Anayasa md. 119 ve 2935 s. Olağanüstü Hal Kanunu md. 3 uyarınca alındı. Bu kararın aynı gün TBMM onayına sunulması da gerekiyordu. Söz konusu kararın TBMM’ye o gün sunulduğu basına <a fr-original-style="" href="https://www.trthaber.com/haber/gundem/ohal-karari-meclis-baskanligina-sunuldu-744506.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yansıdı</a>. TBMM’nin Cumhurbaşkanı kararını onayladığı kararı ise 10 Şubat tarihinde Resmi Gazete’de yayımlandı.&nbsp;Anayasa doğal afet gibi durumlarda hızlı karar alabilmek ve çözüm üretebilmek için bu yetkiyi tanıyor. Olağanüstü hale ilişkin olarak da Cumhurbaşkanı OHAL cumhurbaşkanlığı kararnamesi (CBK) çıkarabiliyor. Cumhurbaşkanının olağan dönemde çıkardığı CBK'ların normlar hiyerarşisindeki yeri nedir, kapsamı ne olabilir, hangi konularda çıkarılabilir/çıkarılamaz hukukçular arasında çok tartışma konusu oldu, hâlâ da tartışılıyor. Fakat bu tartışmalar OHAL CBK'ları bakımından geçerli değil. Çünkü Anayasa md. 119/6 uyarınca bu CBK'lar “kanun hükmünde”. Tabii bu CBK'ların üç ay içinde TBMM onayına sunulması gerekecek.Televizyonlarda ve sosyal medyada çoğu hukukçu olmayan birçok kişi OHAL ilan edilsin çağrısı yaptı. Yukarıda dediğim gibi OHAL ilanı doğal afetle mücadelede önemli bir yöntem. Fakat OHAL, Cumhurbaşkanı kararnameleri için öngörülen çoğu sınırlamayı ortadan kaldırıyor. Mesela olağan dönemde Cumhurbaşkanı mülkiyet hakkına ilişkin kararname ile düzenleme yapamazken şu an böyle bir konu sınırlamasına tabi değil.Tabii bu, yetkilerinin sınırsız olduğu anlamına gelmez. Anayasa md. 15 olağanüstü hallerde dahi “kişinin yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz”&nbsp;güvencesini getiriyor. Bazı hükümlerde de hak özelinde bazı güvencelere yer verilmiş durumda.Bunlar dışında OHAL yetkisini öngören Anayasa maddesi olağanüstü hal düzenlemelerinin “olağanüstü halin gerekli kıldığı” konularda çıkarılmasını öngörüyor. Yani Cumhurbaşkanı durumla doğrudan ya da dolaylı ilişkisi olmayan hak sınırlamaları (mesela seçimlerin ertelenmesi) yapamaz. Peki yetkinin hukuka aykırı kullanılması ihtimalinde bu aykırılık denetlenebilecek mi? Anayasa md. 148, olağanüstü hallerde çıkarılan kararnamelerin Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne dava açılamayacağını söylüyor. 90'lı yıllarda, Anayasa Mahkemesi OHAL döneminde çıkarılan ama mekân ve konu olarak OHAL’in dışında kalan KHK’ların (o zaman CBK yok tabii) olağan dönem KHK'sı olacağını belirtmişti. Fakat 2016 yılında Anayasa Mahkemesi bu içtihadından vazgeçti. Yani olağanüstü hal cumhurbaşkanlığı kararnamesi olarak çıkarılan bir CBK, OHAL ile ilgili olmasa bile denetlenemeyecek (tabii bir kez daha içtihat değişmezse). İşte benim OHAL’e mesafeli olmamın sebebi de tam olarak bu.Depremle başka şekilde mücadele edilmeyecekse bu neyin mesafesi diye sorabilirsiniz? Doğru. Fakat OHAL ilan edilmeden de devletin doğal afet ile mücadele edebilmek için sahip olduğu yetkiler olduğunu düşünüyorum. İdarenin ihtiyaç duyduğu taşınırların mülkiyetini ve taşınmazların kullanma hakkını elde etme yetkisi olarak tanımlanan istimval bunlardan biri. Hukukçular bile bu yetkiyi unutmuş gözüküyor. (Bunun sebebi idare hukukçuları olarak bu yetkiyi kamulaştırma yetkilerine göre daha az anlatmamız olabilir, yani çoğu idare hukukçusunun öyle yaptığını düşünüyorum).Doğal afet söz konusu olduğunda da bu yetkinin bir örneği 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun. Bu Kanun md. 6 uyarınca afetlerden sonra vali ve kaymakamlar “18 - 65 yaş arasındaki bütün erkeklere görev vermeye, bedeli, ücreti veya kirası sonradan ödenmek üzere canlı, cansız, resmi ve özel her türlü taşıt araçlarına ve gerekli makina, alat ve edevatına el koymaya ve hiçbir kayda ve merasime tabi olmaksızın tedavi, kurtarma, yedirme, giydirme ve barındırma gibi işlerle bu gibi işlerin gerektirdiği acil satınalmaları ve kiralamayı yapmaya, Devlete, mahalli idarelere, evkafa, İktisadi Devlet Teşekkülleri ile bunlara bağlı kurumlara ilişkin her türlü taşınmaz malları; yetmemesi halinde de diğer tüzel kişiler ile gerçek kişilere ait bina ve müştemilatı ile bahçe ve arsa gibi araziyi geçici olarak işgale” yetkilidir. Yani aslında depremle mücadele etmek için çok geniş yetkiler tanınmış durumda. Tabii bunun için vali ve kaymakamların yetkilerini kullanma iradesi göstermesi gerekir.Endişelerim bir yana, şu ana kadar bir adet OHAL CBK'sı çıkarıldı. O da deprem gerçekleşen şehirlerin ilaç ve tıbbi cihazlara erişiminin kolaylaştırılmasıyla ilgili 121 sayılı CBK. OHAL’in deprem ile ilgili olarak kullanılmaya devam edilmesini dileyip bundan sonraki CBK'ların takipçisi olmamız gerektiğini söylemekle yetiniyorum.Bu arada, yetkileri olanların bu yetkileri kullanmadığı için kurtarma faaliyetleri olması gerektiği gibi yürütülmezken ve depremzedelerin beslenme, barınma gibi ihtiyaçları giderilemezken görev alan tüm özel kuruluşlara ve gönüllülere bir vatandaş olarak teşekkür ediyorum. Zor zamanlarda bir araya gelebilmemiz hayranlık uyandırıcı. Bu süreçte yurt dışından gelen arama kurtarma ekiplerine ve desteklere de ayrıca teşekkür etmek lazım. Bu gibi iş birlikleri umarım olağan dönemlerde yer yer alevlenen kavgalara da bir son verir.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Siyaset yapmanın zamanı değil mi?</h3>Millet olarak bir arada olmamız gereken zor günlerde “siyaset yapma zamanı değil” demek alışkanlığımız oldu. Bu "siyaset yapmayalım" ne demek? Mesela hangi parti daha çok yardım ediyor yarışına girmeyelim demekse doğru. Tüm enerjimizi parti kavgalarına harcamayalım demekse doğru. Yardım ederken parti ayırmamak demekse doğru. Ama onun dışında siyaset yapmanın zamanı değil demek doğru mu?Deprem vergilerinin yol yapımına harcandığı ama yolların da ulaşımı engelleyecek kadar hasar gördüğü, giden yardım tırlarının üzerine kimin isminin yazılacağının tartışıldığı, enkaz alanına giden siyasilerin vatandaşla ilgilenmek yerine telefonlarına baktığı, Cumhurbaşkanı’nın depremden etkilenen muhalefet belediyelerini daha geç aradığı, insanlara yardım etmeye çalışanların sırf eleştirilerini paylaştılar diye göz altına alındığı, deprem bölgesine giden siyasilerin Cumhur ittifakı vurgusu yaptığı, gönüllülerin yardımları AFAD veya Kızılay yerine AHBAP’a yapmayı tercih ettiği, daha önceki depremlerde görev alan Türk Silahlı Kuvvetleri’nin tüm imkânlarını kullanamadığı, yıkılan binalar arasında hastanelerin ve kamu kurumlarının olduğu, bazı basın kuruluşlarının eksikleri göstermek yerine hükümeti övdüğü, bölgedeki eski bir AKP'li vekilin, yardıma gelen İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’na defol diye bağırdığı, yüzlerce insan sosyal medya sayesinde kurtulmuşken sosyal medyanın yavaşlatıldığı bir ülkede “siyaset yapmanın zamanı değil” demek doğru mu?Bence değil. Yukarıda yazdıklarım muhalefetin “siz de siyaset yapıyorsunuz” diyerek siyaset yapma gerekçesi olabilir. Fakat bunlar olmasa bile bizim deprem için toplanan onca vergiye rağmen nasıl olur da bu kadar insanımızı kaybederiz diye sormamız lazım. Çünkü biliyoruz ki etkisi geçtikten sonra bu sorular çok daha az duyulur hâle geliyor. Maalesef biz toplum olarak unutuyoruz. Bu yüzden de başta Kemal Kılıçdaroğlu’nun yayınladığı <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/kilicdarogluk/status/1623100338910769156?s=46&t=CbVjT4N3xWu5_wDvur4uZw" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">videoyu</a> ve içinde bulunduğumuz duruma yönelik olan tüm sorgulamaları kıymetli buluyorum. Bu sorgulamaların hepimiz güvende olana kadar devam etmesi dileğiyle…

Önleme, koruma, kovuşturma

Deprem ile Mücadele Üzerine

<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Devlet Sanatı Teşvik Etmek Zorunda mıdır?&nbsp;</h3>Günebakan’ın daimi okuyucuları, “her şeyin başı Anayasa” yaklaşımımı artık biliyordur. "Devlet sanatı teşvik etmek zorunda mı?" sorusunu da bu yaklaşımdan sapmadan ele almayı planlıyorum. Sanat özgürlüğü, Anayasa md. 27 ile güvence altına alınmış durumda. Bu maddeye göre “[h]erkes, bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir.” (iç ses: bilim ve sanat özgürlüğünün beraber ele alınmasının mantıksızlığı üzerine konuşma, tez yazmıyorsun). Bu madde temel olarak devletin olumsuz edimini, yani hareketsiz kalmasını gerektiriyor. Bu da devletin sanata gerek oluşum gerekse toplumla paylaşım/sergilenme aşamalarında müdahale etmemesi anlamına geliyor. &nbsp;Yani “köstek” olmasın yeter!Peki devlet sanat faaliyetini desteklemeli mi? “Sanat özgürlüğünün kullanılabilmesi için sanatçının desteklenmesi gerekir” iddiası belki yerinde bir argüman olabilir. Fakat bunun ötesinde, Anayasa, devlete sanatı ve sanatçıyı koruma yükümlülüğü de getiriyor. Md. 64 uyarınca “Devlet, sanat faaliyetlerini ve sanatçıyı korur. Sanat eserlerinin ve sanatçının korunması, değerlendirilmesi, desteklenmesi ve sanat sevgisinin yayılması için gereken tedbirleri alır.” Fakat böyle bir maddenin bulunması bizi “Devlet sanatı desteklemek zorundadır” gibi net bir sonuca ulaştırmıyor. Nitekim, daha önceki bazı yazılarımda atıf yaptığım Anayasa md. 65, Devletin bu ödevini “mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde” yerine getirmesini öngörüyor ve bir nevi “kaçma” alanı sağlıyor.Devletlerin sanatı desteklenme yükümlülüğü için uluslararası sözleşmelere de bakmak gerekir. Kültüre erişim hakkını düzenleyen birçok sözleşme bu bağlamda değerlendirilebilir. Bu sözleşmelerin sanırım en temeli 1966 tarihli Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme. Buna göre taraf devletler “kültürün korunması, geliştirilmesi ve yayılması için gerekli olan tedbirleri” alma yükümlülüğünü haizler. Fakat uluslararası hukuk literatürünün bu yükümlülüğün ikincil statüde kaldığını belirttiğini söylemek gerek.Yani sanatın ne şekilde ve ne kadar destekleneceği devletin takdirinde. Bu yüzden de idarelere sanatın desteklenmesi için yasalarla görev verilmesi önem arz ediyor (iç ses: özendirme destekleme faaliyeti üzerine konuşma, pratik çalışma yapmıyorsun). Bu yükümlülüklerin tespiti kolay değil. Sanat kavramının genişliği düşünüldüğünde farklı sanat dallarına ilişkin mevzuatın tek tek incelenmesi gerekir (iç ses: bir akademik çalışma ile karşınıza çıkmak dileğiyle). Ben bu yazıda “bireyin ve toplumun sinema sanatı ürünlerinden verimli bir biçimde yararlanabilmesi ve sinema sanatının sunduğu olanaklardan yararlanarak çağdaş ve etkin bir kültürel iletişim ortamının yaratılması için sinema sektörünün eğitim, yatırım, girişim, yapım, dağıtım ve gösterim alanlarında geliştirilmesi ve güçlendirilmesi […] ve bu alanda yerli ve yabancı yatırım ve girişimlerin desteklenmesini” sağlamayı amaçlayan 5224 s. Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun’u ve desteklemeye ilişkin usul ve esasları içeren Sinema Sektörünün Desteklenmesi Hakkında Yönetmelik’i örnek göstermekle yetiniyorum.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Verilen Destek Geri Alınamaz mı?</h3>Yukarıda atıf yaptığım kanun ve yönetmelik, sinemaların ne şekilde desteklenebileceğine ilişkin düzenlemeler içeriyor. Hatta kanunun ilgili maddesi kanun kapsamında verilen desteklerin “geri ödemesiz” verileceğini belirtmiş durumda. Fakat yine aynı madde desteğin “kanun, yönetmelik ve destek sözleşmesinde belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya desteğin haksız alındığının tespiti halinde” geri alınabileceğini de söylüyor. Yani, evet, verilen destek bazı durumlarda geri alınabilir.“Söz konusu destek asla geri alınmamalı” fikrini savunan kanımca yoktur; zira ülkemizde mali desteği aldıktan sonra film çekmeyecek insanlar olduğunu hepimiz biliyoruz. Fakat belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi gibi bir gerekçe idareye çok geniş bir yetki sağlıyor. Mesela yönetmenin kimlik fotokopisinin istendiği bir sözleşmede fotokopi zamanında iletilmedi diye tüm desteğin geri alınması absürt olmaz mı? (Hukukilik tartışmasını geçiyorum.) Tabii mesele kimlik fotokopisi değil. Destek hukuken korunan amaca uygun kullanılmazsa (mesela yerli film desteklenmek için verilen bir teşvikin bu kapsamda kullanılmaması) ya da ortaya hiç film çıkmaz ise elbette ki kamunun parası kamuya geri dönmeli. Fakat bunun dışındaki keyfi geri alım talepleri sanat özgürlüğüne müdahale teşkil edebilecektir.Mevzuatta geniş bir yetki tanınmış olsa bile, takdir yetkisinin de hukuken denetlenebilir olduğunu hatırlatalım. Ayrıca, her ne kadar yukarıda sanat faaliyetinin desteklenmesi devletin takdirinde demiş olsak da bu takdir yetkisi kullanılırken devlet diğer temel hak ve özgürlükleri hiçe sayamaz. Devletin teşvik faaliyetlerinin sanata (veya sanat ve ifade özgürlüğüne) müdahale anlamına gelmemesi ve bu gibi desteklerin ayrıcalıklı sanatçı zümresi yaratma aracı hâline dönüştürülmemesi gerekmektedir. Bu koruma da sanırım kendini en çok teşviklerin geri alınmasında gösterecektir.Peki Kurak Günler’de durum nedir? Senarist ve yönetmen Emin Alper’in Twitter’da paylaştığı <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/eminalpermovies/status/1600769786103074816?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1600769786103074816%7Ctwgr%5E7721a20564a6ae18b936ecdb277b92e0a1d4d6de%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Faltyazi.net%2Fhaberler%2Fkultur-bakanligi-kurak-gunlere-verdigi-destegi-geri-istiyor%2F" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">duyuru metninden</a> anladığım üzere destek talep edilirken iletilen senaryo, film çekilirken değişime uğramış. Bu değişiklik bahane edilerek de desteğin geri ödenmesi talep edilmiş. Yani koskoca (!) Kültür ve Turizm Bakanlığı senaryonun süreçte değişime uğraşabileceğine ihtimal vermemiş. Oysa yaratım süreci sonunda ortaya çıkan eserin sanatçının aklındaki ilk eser olması sanıyorum ki mümkün değildir. Yaratım süreci boyunca o eser sanatçıların emekleri ile gelişir ve değişir. En başta ortaya konan planın değişmemesini beklemek zaten sanat kavramı ile bağdaşmayacaktır.Kültür ve Turizm Bakanlığı sanatın gelişmesi ve değişmesi üzerine düşünmemiş. Düşünse bile bu kararın alınmasının arkasında bu değişim yok. Nitekim, geri alma talebi senaryonun nihai hâli bakanlığın ilgili hizmet birimi olan Sinema Genel Müdürlüğü’ne teslim edildikten 20 ay sonra iletilmiş. Bu da Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın mevzuatta öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği ile değil; fakat bireylerin tamamen kendilerini ilgilendiren cinsel özgürlükleri üzerinde söz söyleme hakkı olduğunu düşünen ba(ğ)zı insanların karalama kampanyaları ile ilgilendiğini gözler önüne seriyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Devlete Rağmen Halk Desteğinin Düşündürdükleri</h3>Kurak Günler filmi benim de merakla beklediğim bir filmdi. Öyle ya, Cannes Film Festivali’nde gösterilen filmi izlememek olur mu (!). Fakat bu filmi vizyona girdiği gibi izlememin arkasında olan şey yalnızca merakım değil, homofobik karalama kampanyaları yüzünden filmden desteğin çekilmiş olmasıydı. Yukarıda belirttiğim ba(ğ)zı insanların “ahlak” anlayışının sansüre yol açmasını kabul edemediğim için Emin Alper ve yapımcı Nadir Öperli’nin çağrısına kulak verdim. Bu çağrıyı dikkate alan yalnızca ben de değildim.Kurak Günler, vizyondaki ilk haftasında 100 bin seyirciyi aştı. Filmin dört haftalık hasılatı <a fr-original-style="" href="https://boxofficeturkiye.com/film/kurak-gunler--2015951" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">13.605.042 TRY</a>. Yani benim anladığım, tabii masraflar hakkında bilgim yok, bakanlığın geri istediği teşvikin ödenmesi film ekibi için bir zorluk yaratmayacak. Bu çok çok sevindirici.Benim burada ayrıca sevindiğim iki husus var. İlki, haksızlıklar karşısında hâlâ toplumsal olarak tepki gösterebilmemiz. Ara sıra sosyal olaylar karşısında halkın sessiz kaldığını düşünsem de bunun yaratılan korku iklimiyle ilgili olduğunu ve haksızlıklar karşısında birleşebildiğimizi Kurak Günler’e verilen halk desteği ile anlıyoruz. İkinci olarak sevindiğim şey ise bu filmin tabii ki de çok izlenmesi. Kültür ve Turizm Bakanlığı verdiği desteği geri alarak kendini karalama kampanyası yapanların gözünde aklamış (!) olabilir. Fakat bu kararın filmin daha çok izlenmesine vesile olduğu da aşikâr (eminim ama kanıtlayamam). Bu da benim sevindiğim bir husus. Zira filmi izlerken yalnızca bir sanat eseri izlemiyor aynı zamanda çökmüş devlet kurumlarını, yozlaşmış toplumu, hak ihlallerini, ataerkilliği ve iklim adaletsizliğini düşünüyorsunuz. Bu konuları ne kadar çok insan düşünürse geleceğimiz o kadar parlak olur.Bu vesileyle filmde emeği geçen herkesi tebrik ediyor, filmi henüz izlemeyenlere öneriyorum.

Sanatın Desteklen(me)mesinin Düşündürdükleri

<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Keşke Olmasaydı&nbsp;</h2><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İstismar</h3>Bu yazıyı planlarken bu başlık aklımda yoktu. Üçüncü olarak yazmayı planladığım konu belki sosyal medya yasası belki de barınma sorunuydu. Fakat Timur Soykan’ın altı yaşındaki kız çocuğunun uğradığı cinsel istismarı anlattığı “Karanlık dünya bir çocuğu yuttu” başlıklı <a fr-original-style="" href="https://www.birgun.net/haber/karanlik-dunya-bir-cocugu-yuttu-tarikat-karanliginda-henuz-6-yasinda-412258" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberi</a> karşısında "Çocukları koruyamayışımızdan daha kötü ne olabilir ki?" diye düşündüm. Biz sosyal medyada önümüzde düşmedikçe veya araştırmacı gazeteciler haber yapmadıkça bu sorunu fark etmesek de çocuklar istismar ediliyor. Merak edip <a fr-original-style="" href="https://adlisicil.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/310520221416422021H%C4%B0ZMETE%C3%96ZELK%C4%B0TAP.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Adli İstatistiklere</a> baktığımda 2021 yılında çocukların cinsel istismarı suçuna ilişkin 16.161 mahkumiyet kararı verildiğini gördüm. Ve sormaya başladım.Bir çocuğun vücut bütünlüğünü kendine hak gören insanlar engellenemiyor ve şüphe ortaya çıktığında soruşturmanın üstü örtülüyorsa o sene nasıl iyi bir sene olabilir? Tarikatlar bir çocuğun istismarı iddiasına “aile içi mesele” deme rahatlığını/cesaretini nereden alıyor? Din özgürlüğünün korunması tarikatların denetimsizliği anlamına mı gelir? Buna sessiz kalan yargı devletin yargısı mıdır?Sonra aklıma ocak ayında tarikat yurdunda gerçekleşen üniversite öğrencisi intiharı geldi. Gençleri koruyamayarak başladığımız seneye çocukları koruyamadığımızı gösteren haberlerle veda etmemize üzüldüm.Sorgusuz sualsiz tarikat lideri anan siyasilerin yeni yıla girerken kayıplarımızı biraz olsun düşünmeleri dileğiyle.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Terör Saldırısı</h3>Bu yıl 13 Kasım’da İstiklal Caddesi’nde gerçekleştirilen terör saldırısında 6 kişi yaşamını yitirdi, 81 kişi de yaralandı. Saldırıyı gerçekleştirdiği görüntülenen Albashır ve ilişkili kişiler tutuklanırken ve bazı şüpheliler hakkında sınır dışı edilme kararı verildi.Terör saldırısı ile ilişkili şüphelilerin Türkiye’ye yasadışı yollarla geldiği söylenip göçmen kaçakçılığı da soruşturma kapsamına alındı. Albashır’ın PKK terör örgütü üyesi olduğu bilgisi paylaşıldı (detaylar için <a fr-original-style="" href="https://www.trthaber.com/haber/gundem/istiklaldeki-teror-saldirisiyla-ilgili-kritik-isimler-desifre-ediliyor-726958.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bkz</a>.) Daha sonrasında sosyal medyada diğer terör örgütleri ile bağlantılar iddia edildiği gibi saldırının nasıl gerçekleştiğine ilişkin şüpheler ortaya atıldı. Çoğu kişi yetkili mercilerin dediklerinin doğruluğunu sorguladı. İçişleri Bakanı ABD'nin taziye dilemesini reddederken Cumhurbaşkanı ABD'nin başsağlığı dileklerini kabul etti. CHP’nin terör saldırısının araştırılması için verdiği önerge de <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/siyaset/chpnin-istiklal-caddesindeki-teror-saldirisinin-arastirilmasi-icin-verdigi-onerge-akp-ve-mhp-oylariyla-reddedildi-2007783" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">reddedildi</a>. Daha önce meydana gelen terör saldırılarının da araştırılmadığı düşünüldüğünde buna şaşırmıyorum ama şaşırmadığıma üzülüyorum.Ülkede terör saldırısı olmuşken vatandaşların yetkililerin açıklamalarına güvenmemesi ve temsil yetkisine sahip insanların araştırma taleplerini görmezden gelmesi demokratik bir hukuk devletinde olmaması gereken bir şey.Hukuk devletine yakışmayan diğer şeyleri de terör saldırısı ile bağlantılı olarak tecrübe ettik. Mesela yayın yasağı getirildiği gibi haberleşme platformları da yavaşlatıldı. Bu yüzden de ya bilgiye erişemedik ya da bir şekilde yayılan yanlış bilgileri okuduk. Bu yasaklardan geriye de bir kez daha ifade özgürlüğümüzün ya da haber alma hürriyetimizin olup olmadığını sorgulamak düştü. Tabii, interneti yavaşlatanların destekçilerinin VPN kullanmak suretiyle taziyelerini iletmesi de ayrıca ironik.Ele alınması gereken bir diğer husus da terörle mücadele yöntemi olarak bankların/saksıların kaldırılması. İzninizle buna yorum dahi yapmak istemiyorum.Bir daha terör saldırısı yaşamamamız ve yaşanılan herhangi bir olayda doğru bilgiye erişebilmemiz dileğiyle.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bartın Maden Kazası</h3>Bu sene bizleri üzen bir diğer olay (olay kavramının doğru kullanım olduğunu düşünmemekle birlikte) 14 Ekim günü Bartın’da gerçekleşen maden faciasıydı. 42 emekçinin hayatını kaybettiği bu facia kader planı ile açıklamaya çalışıldı: “Bunlar her zaman olacaktır”. 2014 yılında meydana gelen Soma faciasının “fıtrat” ile açıklandığını hatırladığımızda bu tepkiye şaşırmıyor ama bir kez daha şaşırmadığıma üzülüyorum.Facia sonrasında tutuklamalar gerçekleşti, ifadeler ortaya çıktı. Kimsenin sorumluluk üstlenmediği ifadelerde müessese müdür yardımcısı sorumluluğunun kendisinden alındığını söyleyip “Sadece oturdum, maaşımı aldım” demekle <a fr-original-style="" href="https://www.ntv.com.tr/turkiye/bartindaki-maden-faciasinda-ifadeler-ortaya-cikti,5-HpNCA2yEOHmdET_H7z6w" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yetindi</a>. Bilirkişi raporu havalandırma sisteminin yetersiz ve etkisiz olduğunu ve bu kazanın önlenebilir olduğunu <a fr-original-style="" href="https://www.tgrthaber.com.tr/gundem/bartindaki-maden-faciasi-sorusturmasinda-tutuklama-2852811" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtti</a>.Önümüzdeki günlerde yargı muhtemelen çoğunlukla bu yetersizlikleri fark edemeyen/bildirmeyen mühendislerin sorumluluğunu tartışacak. Tek sorumlu onlar mı? Oysa, Sayıştay raporlarında Bartın maden ocağında grizu patlaması uyarısında bulunulduğu ortaya çıktı. Hâl böyleyken iktisadi devlet teşekkülü olan Türkiye Taşkömürü Kurumu’nu ya da bu kurumun ilgili bakanlığı olan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nı sorgulamamız gerekmiyor mu? Ya da Soma faciasında işçilerin olası kast ile öldürüldüğü değerlendirmesinde bulunan Yargıtay dairesinin üyelerini değiştirenlere soracak sorumuz yok mu? Bu facia kaderin getirdiği talihsiz bir kaza mı yoksa değersizleşen insan hayatı, artan emek sömürüsü ve yetkililerin sorumsuzluğa alışması mı?Yeni yıla girerken keşke olmasaydı dediğimiz faciaların yarattığı soruları düşünmek dileğiyle.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İyi ki Oldu</h2><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Pandeminin (Neredeyse) Bitişi</h3>Pandemi tabii ki de bitmedi. Fakat görece azaldığını vaka verilerinin iki haftalık olarak yayımlanmasından <a fr-original-style="" href="https://covid19.saglik.gov.tr/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">anlayabiliriz</a>. 2. doz aşı yapılma oranının %85’i aşmış olması da ayrıca sevindirici. Bu vesileyle Özlem Türeci ve Uğur Şahin’e tekrar teşekkürlerimizi iletelim.Tam anlamıyla pandemiden kurtulamasak da ben gerek vaka sayılarının azalması gerekse günlük hayatımıza geri dönmemizin kıymetli olduğunu düşünüyorum. Hastalık gidişatı için her akşam ekran başında Sağlık Bakanı'nı veya hafta sonu dışarı çıkıp bir kahve içmek için İçişleri Bakanlığı genelgelerini beklemeyi de bıraktık. Hâlâ toplu taşımada bazen maske taksak da en azından hayatımız normal denebilecek seviyede.Benim "İyi ki oldu" dediklerimin arasında buna yer vermemin sebebi biraz da kişisel. İki yıl aradan sonra yüz yüze eğitime dönebilmek çok güzel, zira ekrana bakarak hukuk konuşmak maalesef o kadar da eğlenceli değil (!).Önümüzdeki sene de normal devam edebilmek ve sağlıklı olabilmenin kıymetini bilmek dileğiyle.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Cumhuriyetin 100. Yılına Doğru İlerlemek&nbsp;</h3>Girişte dediğim gibi bu seneyi düşününce aklıma genelde olumsuz şeyler geliyor. İnsanı üzen şey de yalnızca bu olumsuzluklar değil, aynı zamanda "Keşke olmasaydı" başlığına bu kadar çok şey koyabilmek. Fakat her şeye rağmen insan geleceğe umutla bakacak şeyler bulabiliyor. Festivallerin yetersiz gerekçelerle iptal edildiği veya müzik yasaklarının anlamsız şekilde sürdürüldüğü günümüzde cumhuriyetimizin 99. yılının coşkulu bir şekilde kutlandığını görmek iyi ki olan şeyler arasında. İzmir’deki Tarkan konseri bunlardan biri.Tabii mesele yalnızca şarkı söyleyip dans etmek değil. Cumhuriyet kutlamaları ile aklımıza bağımsızlık mücadelesinin ve egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunun gelmesi. Ülke yönetiminin tek bir iradeye sığdırılmaya çalışılması "Egemenlik gerçekten milletin mi?" sorusunu sorduruyordu. Bu yetkinin halk tarafından verilmiş olduğunun elbette ki farkındayım. Ama şu an halkın refah içinde özgürce yaşadığını söylemek ülke durumuna kayıtsız kalmak anlamına gelecektir, naçizane. İşte bu yüzden, bağımsızlık mücadelesi sonrası Cumhuriyete kavuştuğumuz gibi, Cumhuriyetin 100. yılında da daha mutlu olduğumuz Türkiye’de yaşayacağımıza inanmak istiyorum.Cumhuriyetin ilanı sonrasında hayata geçirilen tüm politikaların/kararların doğru olmadığının da bilincindeyim. 100. yılın heyecan yaratması benim için bu farkındalık ile de alakalı. Bazı insanlar o yanlışlarda ısrar etmeye niyetli olsa da ben yeni neslin daha kapsayıcı olduğuna inanıyorum.Hatalardan ders aldığımız ve evrensel değerlerle inşa ettiğimiz yeni bir yüzyıl olması dileğiyle.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Muhalefetin Çözüm Üretmesi (Üretmeye Başlaması)</h3>Geçtiğimiz yıl muhalefetin birleşmesine iyiler arasında yer vermiştim. Bu birleşme sonrasında gerçekleşenlerin bir seçmen olarak beni tam anlamıyla mutlu ettiğini maalesef ki söyleyemiyorum. Fakat daha sonra kendi içlerinde atışmaları, cumhurbaşkanı adayı belirsizliği, gündemde olmayan ve iktidara yarayan konuların gündeme taşınması ve bazı konularda (mesela tarikat yurtlarında intihar edilmesi) yeteri kadar tepki verilmemesi beni fazlasıyla kızdırdı.İnsanların eve ekmek götürürken zorlandığı, çocukların açlıktan bayıldığı, sinemaya gitmenin lüks sayıldığı günlerde çok büyük bir iş yapmış gibi Anayasa metni kodifikasyonu da kızgınlığımı arttırdı. Emeğe saygısızlık etmek istemem. Güçlendirmiş parlamenter sistem ilkelerini açıklamalarına da sevinmiştim. Bir hukukçu olarak Anayasa metnini de ilgiyle okurum. Fakat bu metnin en fazla %55’in temsiliyle yazıldığı aşikâr. Anayasa değişikliği Cumhur ittifakının ve HDP’nin de katılımıyla olmak zorunda. Bu yüzden, “metin yazmayın ekonomi konuşun ve somut öneriler açıklayın” diyor, muhalefetten ümidimi kaybetmeye başlıyordum (ki ben pek ümit kaybeden biri değilimdir). CHP’nin “İkinci Yüzyıla Çağrı” toplantısından sonra bu kızgınlığım azalmaya başladı; nitekim muhalefetin vatandaşın asıl ihtiyacı olan şeyi yapmaya başladığını düşünüyorum: çözüm önermek. Evet, bu vizyon toplantısında da eleştirilecek şeyler vardı. Bu yazıda muhalefeti çok eleştirdim, etkinlikteki organizasyon ve yöntem hatalarını da başkalarına bırakıyorum.Programda konuşma yapan bazı insanların yetkinliği zaten program öncesi de takdir toplamıştı (biri için "Bu niye konuşuyor?" dediğimi beni tanıyanlar tahmin edebilir). Vatandaşın rahatlaması/ferahlaması için 6 ay gibi net bir zaman diliminin öngörülmesi, doğrudan yatırım çekme planından bahsederken miktar söylenebilmesi, "ekilmedik toprak bırakılmayacak" gibi net söylemlerde bulunulması, “kirli sermaye” dediği çıkar gruplarından alınması planlanan miktarın belli edilmesi, Boğaziçi Üniversitesi akademisyenlerinin bu sefer amasız fakatsiz yanında durulması, geçmişte olan planlama teşkilatı gibi iyi işleyebilir kurumların tekrar oluşturulma hedefi, Türkiye odağından çıkıp dünya ile rekabet etme motivasyonu, İstanbul Sözleşmesi’nin tekrar yürürlüğe girmesi yönündeki iradenin “zaten bir kere söyledik” yaklaşımına kapılmadan bir kez daha tekrar edilmesi bana “ay sonunda ayakları yere basan muhalefet” dedirtti. İşte bu yüzden bu çözümlerin bu yılın "İyi ki oldu" dediklerimiz arasında yer almayı hak ettiğini düşünüyorum. Tabii şimdi bunların herkese anlatılması lazım. Mümkünse cumhurbaşkanı adayı ve muhtemel bakanlarla birlikte…Bir kısmınız "Bu gibi önerileri diğer partiler de yapıyordu, onları neden övmüyorsun?" diyebilir. Doğru, somut çözüm önerisi ve zaman çizelgesi ortaya koyan ilk parti CHP değil. Bu konuda Deva Partisi’nin çalışmalarını görmezden gelmek ayıp olabilir; ama oy oranı %5’in altındaki bir partinin çözüm önerilerindense ana muhalefet partisinin artık somut olarak çözüm üretmeye başlamasının beni daha çok heyecanlandırmasını da makul karşılarsınız sanırım.Birleşmiş muhalefetin ortak çözüm üretmeleri ve bu çözümleri halka anlatmaları dileğiyle...

Gelin Bu Ay Yıla Bakalım

<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kim Ne Dedi?</h3>CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, 31 Ekim tarihinde Twitter hesabından Türkiye’deki uyuşturucu problemine ilişkin bir video <a fr-original-style="" href="https://twitter.com/kilicdarogluk/status/1587150358769303552" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yayınladı</a>. Ülkede ciddi bir madde bağımlılığı sorunu bulunduğunu ve bu sorunun sebebinin ekonomiyi bitiren iktidarın kara paranın ülkeye göz yumması olduğunu iddia etti. Kirli para ile birlikte uyuşturucu baronlarının ve çetelerinin İstanbul’a yerleştiğini ve hatta İstanbul’un bu baron ve çetelerin çatışma alanı hâline geldiğini ifade etti. Videosunda özellikle metanfetamin adlı uyuşturucunun yaygınlığını anlattı. Videoda Derin Yoksulluk Ağı kurucusu ve CHP Yoksulluk Dayanışma Ağı Koordinatörü Hacer Foggo da vardı. Foggo, yoksul mahallelerde uyuşturucu kullanımının 11-12 yaşa kadar indiğini, bazı ailelerin çocukları sırf yol ortasında kalmasın diye evde uyuşturucu kullanımına razı olduğunu, bazılarınınsa çocuklarını eve kilitlemeyi çözüm olarak kullandığını, madde sebebiyle halüsinasyon gören bir gencin kendini trenin önüne attığını anlattı.Bu videoya hem Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’dan hem de İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’dan cevaplar gecikmedi. Soylu, bunun bir iftira olduğunu, Kılıçdaroğlu’nun Türkiye’yi karaladığını belirterek uyuşturucu ile mücadelelerini <a fr-original-style="" href="https://www.hurriyet.com.tr/gundem/kilicdaroglunun-uyusturucu-iddiasi-bakan-soyludan-tepki-turkiyeyi-yalanlarla-karartmaya-calismaktadir-42163207" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">anlattı</a>. Daha sonrasında Erdoğan, Kılıçdaroğlu’nun baronlara zemin hazırladığını ve bunun “tıp ilminin konusu” olduğunu <a fr-original-style="" href="https://www.birgun.net/haber/erdogan-dan-kilicdaroglu-na-uyusturucu-yaniti-hesabini-hukuk-onunde-soracagiz-408578" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtti</a>. Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı da Kılıçdaroğlu hakkında suç duyurusunda bulunduğunu duyurdu. Benim gördüğüm kadarıyla henüz Erdoğan ve Soylu suç duyurusunda bulunmadı.Hukukçu olarak ele almam gerektiğini düşündüğüm konulardan biri, uyuşturucu ile kimin mücadele etmesi gerektiği.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Devletin Uyuşturucu ile Mücadele Görevi</h3>"Devletin uyuşturucu ile mücadele görevi var mı?" sorusunun cevabı kolay. Devletin varlığına karşı çıkan ya da Devlet hiçbir şeye karışmasın diyen biri değilseniz, bu cevap “evet” olacaktır. Çünkü uyuşturucunun tehdit ettiği yaşam hakkımızın, maddi ve manevi bütünlüğümüzün ve/veya sağlık hakkımızın korunması vatandaş olarak temel beklentilerimiz arasında yer alıyor. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası bu haklara ek olarak uyuşturucu madde ile mücadele görevini açıkça öngörüyor. Anayasa md. 58/2 uyarınca “Devlet, gençleri (…) uyuşturucu maddelerden (…) korumak için gerekli tedbirleri alır.” Bu arada, bu sorumluluk yalnızca Anayasadan da gelmiyor. Türkiye uyuşturucu ile mücadele alanında birçok uluslararası metin de imzalamış <a fr-original-style="" href="https://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-uyusturucu-ile-mucadelesi.tr.mfa" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">durumda</a>.Peki Devlet dediğimiz kim? Bunun için mücadeleden ne anlamak gerektiğine bakılması lazım. Benim aklıma uyuşturucunun ülkeye girmesinin ve kişilerin erişiminin engellenmesi, bir şekilde uyuşturucu ile tanışıp bağımlı olan gençlere de tedavi imkânlarının sunulması ve ailelerine gerekli desteğin verilmesi geliyor. Bu da birçok kurumu içerisine alan kapsamlı bir mücadele gerektiğini gösteriyor.Kılıçdaroğlu, İçişleri Bakanı'nı hedef alıp esas sorumluluğu ona yükledi. İçişleri Bakanlığı’nın suç işlenmesini önleme, suçluları yakalama, kaçakçılığı önleme ve takip etme görevi düşünüldüğünde uyuşturucu ile mücadele etme görevi olduğu aşikâr. Fakat uyuşturucu ile gerçekten mücadele edeceksek siyasi saikleri bir kenara bırakıp diğer sorumluları da tespit etmek şart.Burada devreye Gençlik ve Spor Bakanlığı giriyor. Gençlik ve Spor Bakanlığı'nın da “her türlü iletişim kanallarından faydalanılarak (…) bağımlılıktan kurtulma (…) konularında farkındalık oluşturulması” ve “gençleri kötü alışkanlıklardan koruyacak çalışmalar yapma” görevi bulunuyor. Ben de uyuşturucu ile mücadelede en kritik görevlerden birinin bu bakanlıkta olduğunu düşünüyorum.Tabii bu sadece broşür dağıtarak yapılacak bir şey değil. Gençlerin okul sonrası kendilerini gerçekleştirebilecekleri aktivitelere erişim sağlaması (örneğin spor yapması) onları bağımlılık tuzağından uzak tutabilir. Bağımlılıktan uzak durma yalnızca okul sonrası aktiviteler ile ilgili de değil. “bedeni, zihni (...) yönünden geliştiren” programlar yürütme görevi bulunan Milli Eğitim Bakanlığı'nın da öğrencileri sağlıklı bir yaşama yönlendirmesi ve bu maddelerinin okullara nasıl girebildiğinin peşine düşmesi gerekir. Evet, Milli Eğitim Bakanlığı da devrede olmalı.“Her şeyin başı aile” iddiasını her zaman yerinde bulmasam da Hacer Foggo’nun söyledikleri madde bağımlılığı ile mücadele için ailenin de önemini ortaya koyuyor. İlgili mevzuata bakıldığında da kötü alışkanlık ve bağımlılık sorunlarının ailenin huzur ve mutluluğunu tehdit ettiğinin kabul edildiği ve bununla mücadele görevinin Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na verildiği görülüyor.Tabii, ailenin mutluluk ve huzurunun korunmasının yalnızca bu bakanlıkla ilişkili olmadığı aşikâr. Bağımlılığın yoksullukla ilişkili olabildiği düşünüldüğünde ailede huzur ve mutluluğun ekonomi yönetimiyle ilgili olduğunu da atlamamamız gerek. Yukarıda gençlerin kendini gerçekleştirmesinden bahsettim. Şimdi de soruyorum: yeterli besin alamayan gençler kendilerini nasıl gerçekleştirebilirler?Sonra devreye sağlık hakkının yerine getirilmesi görevini haiz Sağlık Bakanlığı giriyor. Burda da bağımlı gençlerin bu bağımlılıktan kurtulmalarının sağlanması için tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerinin ulaşılabilirliği de çok önem taşıyor.Faaliyet odaklı değerlendirmeler sebebiyle sürekli bakanlıklardan bahsetsek de ayrıca belirtmek lazım. Sağlık ve Gıda Politika Kurulu da açıkça “Bağımlılıkla mücadele konusunda politika önerileri ve stratejiler geliştirmek” görevi bulunan bir politika kurulu olarak Cumhurbaşkanlığı teşkilatı içerisinde kurulmuş durumda. (Bu başlıkta bahsettiğim bakanlık görevleri için 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne bakabilirsiniz)Cumhurbaşkanının 2019 yılında yeniden oluşturduğu “Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu”na Cumhurbaşkanı Yardımcısı'nın başkanlığında Adalet, Aile ve Sosyal Hizmetler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği, Gençlik ve Spor, Hazine ve Maliye, İçişleri, Milli Eğitim, Sağlık, Tarım ve Orman, Ticaret, Ulaştırma ve Altyapı Bakanları ile Cumhurbaşkanlığı Sağlık ve Gıda Politikaları Kurulu Başkanvekilinin katılım gösterdiği görülmektedir. Bu kurul üyelerinden de kapsamlı bir yaklaşımın gerekliliğini gözler önüne seriyor.Hep merkezi idareden bahsettik. Belediyeler, bakanlıklar gibi madde bağımlılığı konusunda doğrudan görevlendirilmiş değil. Sağlık hizmetinin tek elden yürütülmesinin önemi ve belediyelerin amaçları düşünüldüğünde olması gereken de bu. Fakat uyuşturucu ile mücadele konusunda, özellikle gençlere ulaşma (mesela belediye yurtları) konusunda işbirliği de önem taşıyacaktır.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne Durumdayız?</h3>Yukarıda da söylediğim gibi uyuşturucu ve bağımlılık ile kapsamlı bir mücadele gerektiğini düşünüyorum. Bu tabii ki yalnızca benim tespit ettiğim bir şey değil. <a fr-original-style="" href="https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/tutun-mucadele-bagimlilik-db/haberler/uyusturucu_eylem_plani/2018-2023_Uyusturucu_ile_Mucadele_Ulusal_Strateji_Belgesi_ve_Eylem_Plani.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">2018-2023 Uyuşturucu ile Mücadele Ulusal Strateji Belgesi ve Eylem Planı</a>’na bakıldığında da birçok bakanlığa ve kuruma bu konuda görev verilmiş durumda. Planın kapsamlı olduğunu söylemek gerek. Peki bu planlar ne ölçüde uygulanıyor?<a fr-original-style="" href="https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/tutun-mucadele-bagimlilik-db/Uyusturucu/2020_Uyusturucu_ile_Mucadele_Faaliyet_Raporu.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">2020 Uyuşturucu ile Mücadele Faaliyet Raporu</a>'na baktığınızda, birçok bakanlığın bu konuda faaliyet yürüttüğünü görmek mümkün. Eğitim programları, koruma ve bakım sağlanması, meslek kazandırılması, diğer ülkelerle işbirliği yapılması bu faaliyetlerden bazıları. Benim ilk başta temel olarak görevli olduğunu düşünmediğim Adalet Bakanlığı’nın denetimli serbestlik süresi boyunca takip edeceği yeni modelin bağımlılık tedavisine göre güncellenmiş durumda olduğunu görünce kapsamın benim tahminimden de geniş olduğunu fark ediyorum. Mesela Diyanet İşleri Başkanlığı da bu kapsama dahil edilmiş durumda.Peki tüm bunlar yetiyor mu? Gerçek ne? 2022 tarihli <a fr-original-style="" href="https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/TUB%C4%B0M/Ulusal%20Yay%C4%B1nlar/Turkiye-Uyusturucu-Raporu-2022.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Türkiye Uyuşturucu Raporu</a>’na bakıldığında 2021 yılında uyuşturucu ile mücadele için 2 milyar 340 milyon 421 bin 544 Türk Lirası harcanmış. Rapora göre 2021 yılında narkotik madde bağlantılı 270 ölüm meydana gelmiş. Bu ölümlerin %46.3’ü Kılıçdaroğlu’nun atıf yaptığı metamfetamin bağlantılı. <a fr-original-style="" href="https://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/14644/20222419_TDAT22001TRN_PDF.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Avrupa Uyuşturucu Raporu</a>’na baktığımızda ise Türkiye’nin diğer Avrupa ülkelerine göre doz aşımı ölümlerinde üst sırada olduğunu görüyorsunuz. Bu raporun gösterdiği bir diğer veri ise Türkiye’de Avrupa Birliği ülkelerine kıyasla çok daha fazla uyuşturucu miktarının ele geçirilmesi. Bütçe ayrılması ve uyuşturucu miktarının ele geçirilmesi önemli olmakla birlikte, bu kadar fazla uyuşturucunun bulunması bir vatandaş olarak beni korkutuyor. İnsan bu kadar madde nasıl ülkeye giriyor/sokulmaya çalışılıyor diye sorguluyor.<a fr-original-style="" href="https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/TUB%C4%B0M/Ulusal%20Yay%C4%B1nlar/NARKOLOG-2022-MADDE-KULLANICILARI-PROFIL-ANALIZI.pdf" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Narkolog 2022 Raporu</a> da kullanıcı profili açısından önemli veriler içeriyor. Bu rapor hayatında en az bir kez uyuşturucu madde kullandığını belirten 27.779 kişinin verileri doğrultusunda hazırlanmış. Rapora baktığınızda eğitim seviyesi arttıkça uyuşturucu kullanım oranının düştüğünü görüyorsunuz. Raporda işsizliğin doğrudan bir sebep olarak görülmediği anlaşılsa da, madde kullananların yalnızca %55,30’unun düzenli bir işi var. Katılanların aile içi şiddet olup olmadığına yönelik sorusuna yalnızca %28,1’i hiç şiddet olmadığı cevabını vermiş. Bu veriler de bana madde bağımlılığı ile mücadele etmek için mücadele edilmesi gerekenin yalnızca uyuşturucu olmadığını gösteriyor.Narkolog raporunda ayrıca ortalama kullanım yaşının 21,22 iken, 15-24 yaşının en riskli grup olduğu söyleniyor. Uyuşturucu ve Bağımlılıkla Mücadele Platformu Başkanı Yasemin Öney Cankurtaran’ın belirttiğine göre ise uyuşturucu kullanım yaşı 9’a inmiş durumda. Bu veriler de neden hem Gençlik ve Spor Bakanlığı hem de Milli Eğitim Bakanlığı’nın çabalarına ihtiyacımız olduğunu gösteriyor.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ben Yasaklara Karşı Değil miydim?</h3>Bir sorun karşısında ilk öneri olarak “yasaklayalım” demek bana rahatsız edici gelmiştir. Bu yüzden de bu yazı sonrasında da kendime “tamamen yasaklamak” en iyi yöntem mi diye sorma gereği hissediyorum. Öyle ki, bazı maddelerin serbest olduğu yerler de var. Hollanda veya geçtiğimiz sene yaşadığım New York eyaleti bunlardan bazıları. Sosyal medyada da bazı maddelerin sigaraya göre daha zararsız olması sebebiyle serbest bırakılması gerektiğini söyleyenlere denk geldim. Fakat Narkolog Raporun’da madde kullanımına “esrar” ile başlayan kişilerin örneklemin %73,7’sini oluşturması, zararsız olduğu iddia edilen bazı maddelerin daha ağır uyuşturuculara geçişi kolaylaştırdığını gösteriyor. Bunu düşündüğümde bu konuda sanırım liberal olamıyorum.Bu yazıyı Alo 191 uyuşturucu ile mücadele danışma ve destek hattının olduğunu ve kendiniz, arkadaşlarınız veya aileniz için yardım talebinde bulunabileceğinizi söyleyerek bitiriyorum.Hiçbir genci uyuşturucu yüzünden kaybetmediğimiz bir geleceğin hayaliyle…

Gençliği mi Kaybediyoruz?

Devlet Konut Sağlamalı mı?Yurt sorunu üzerine yazdığım sayıda "Barınma hak mıdır?" sorusunu <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/i/yurt-daha-dogrusu-yurtsuzluk-meselesi" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">sormuştum</a>. Bu sayıda da "'Sosyal devlet' niteliğine sahip Devletimiz konut sağlamalı mı?" sorusu ile başlıyorum. Anayasa md. 57 konut hakkını düzenliyor. Anayasa md. 57 uyarınca "Devlet, şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde, konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır, ayrıca toplu konut teşebbüslerini destekler." Konut hakkı uluslararası hukuk ile de güvence altına alınmış durumda. İnsan Hakları evrensel Beyannamesi’ne (Universal Declaration of Human Rights) göre "Herkesin, kendisinin ve ailesinin sağlığı ve iyi yaşaması için yeterli yaşama standartlarına hakkı vardır; bu hak […] konut […] hakkını da kapsar." Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmesi’ne (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights) (ESKHUS) göre Taraf devletler "herkesin … konut da dahil olmak üzere, kendisi ve kendisi ve ailesi için yeterli bir yaşam düzeyine sahip olma ve yaşam koşullarını sürekli geliştirme hakkına sahip olduğunu kabul ederler." "Taraf Devletler […] bu hakkın gerçekleşmesini güvence altına almak için uygun tedbirler alacaklardır." Gerek Anayasa gerek uluslararası hukuk dikkate alındığında konut hakkının kabul edildiği görülüyor. Fakat ekonomik ve sosyal haklar söz konusu olduğunda bir başka soruyu da sormak gerekiyor. "Biz bu hakkı ne ölçüde talep edebiliriz?"Anayasa’nın 65. maddesi ekonomik ve sosyal haklar bakımından Devletin bu ödevlerini “mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde” yerine getirmesi alanını sağlıyor. Aynı şekilde ESKHUS md. 2 uyarınca Devletler söz konusu hakları “aşamalı olarak sağlamak amacıyla tedbir almayı” taahhüt ediyorlar. Bu “aşamalı” gerçekleştirme yetkisi hukuk literatüründe devletlere çok geniş bir takdir alanı sağladığı gerekçesiyle bazen eleştiriliyor. Eleştiriler bir kenara, bulunduğumuz düzende konut hakkımızın olduğunu; fakat Devletin de mali kaynakları sebebiyle kaçma alanı olduğunu söylememiz gerekiyor. Peki ideal olan Devletin kaçmadan herkese konut sağlaması mıdır?İdeal Olan Ne ve Biz Neredeyiz?"İdeal olan nedir?" sorusunun net bir cevabı olmayabilir. Aklıma ilk gelen cevap vatandaşların çok fazla yaş almadan kendi evini alabilecek duruma gelmesi. Hepimiz ev sahibi olmayı isteriz! Bu mümkün olamasa bile en azından maaşımızın makul bir oranı ile belirli standartlara sahip evlerde oturabilmeyi bekleyebiliriz. Bu imkânlara sahip olmayan az sayıda kişinin ise sosyal konut veya konut destekleriyle barınma haklarının sağlanmasını savunabiliriz. Fakat yabancıların ev taleplerinin ev bedellerini yükseltmesi, düşük faiz politikalarının varlık fiyatlarını artırması gibi <a fr-original-style="" href="https://www.dunya.com/kose-yazisi/yabancilara-ev-satisi-yasaklanmazsa-oz-vatanimizda-parya-olacagiz/661849" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">sebeplerle</a> bu ideallerin geçmiş ile kıyaslandığında orta direk için bile hayal hâline geldiğini görüyoruz.<a fr-original-style="" href="https://tr.euronews.com/2022/09/30/asgari-ucretli-75-metrekare-bir-konut-alabilmek-icin-kac-ay-calismali-son-13-yildaki-degis" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Euronews’in&nbsp;</a>haberi bunu iyice gözler önüne seriyor. Bu habere göre Ocak 2010’da 75 metrekare bir daire için 124 asgari ücret ödemek gerekirken, Temmuz 2022’de 190 aylık maaşın ödemesi gerekiyor. İstanbul’da bu sayı 184’ten 308’e çıkmış durumda. Tabii bu verilerin Merkez Bankası'nın açıkladığı fiyatlara dayandığını da söylemek lazım. Bu açıklamaları da tartışmaya açmak gerekebilir belki.Hâl böyle olunca biz de yüzümüzü konut hakkımızı sağlaması için Devlete dönüyoruz. Konut kiralarının artışı karşısında kira artışında tavan uygulaması kabul edildi. Bu sınırlamanın mülkiyet hakkı karşısındaki konumu ya da kira miktarları üzerinde gerçekten etkili olup olmadığı ayrı tartışma konuları. Ev sahibi olma konusunda ise sosyal konut hamlesi başlatıldığını görüyoruz. Gündem olması sebebiyle de bu sayıda TOKİ’ye ve sosyal konut hamlesine odaklanıyorum.TOKİ ve Sosyal Konut Hamlesi2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile konut ihtiyacının karşılanması ve desteklenmesi düzenleniyor. Kanunda öngörülen konut inşaatı ile ilgili çalışanları desteklemek, toplu konut kredisi vermek, doğal afet bölgelerinde konut ve donatıları inşa etmek gibi çeşitli görevleri gerçekleştirilmesi için ise Devletten ayrı bir kamu tüzel kişiliği olarak Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, nam-i diğer TOKİ kurulmuş durumda.Peki TOKİ neler yapmış? TOKİ’nin internet sitesinde 20 yılda 1 milyon 170 bin konut yapıldığını <a fr-original-style="" href="https://www.toki.gov.tr/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">görüyoruz</a>. Bir milyonu aşkın miktarda konut ilk etapta etkileyici geldi. Fakat ideal sayı ne olabilirdi gibi bir düşüncem/bilgim olmadığı için yorumu sizlere bırakıyorum.Bu ara sıkça TOKİ konuşmamızın sebebi ise “Cumhuriyet Tarihinin En Büyük Sosyal Konut Hamlesi” başlığı ile çıkan proje. Bu proje 250 bin sosyal konut inşasını öngörüyor ve belirli bir gelir altında daha önceden ev sahibi olmayanların başvurabileceği bir proje. Projede, çeşitli kategoriler de öngörülmüş durumda. Başta büyük bir sevinçle karşılanan bu proje birçok soruyu da beraberinde getiriyor."Geliri 16.000 TL (İstanbul için 18.000 TL) altı olan bireyler peşinatı ya da aylık ödemeleri karşılayabilecek mi?" sorusu bu sorulardan ilkiydi. Akademisyen olan ben, bana konut çıkarsa peşinatı ailemden istemeyi düşünüyorum. Peki ya asgari ücretle çalışanlar nasıl karşılayabilecek? Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Kurum, asgari ücretli vatandaşların ilave mesai ve çevresinden borç alarak konut taksitlerini ödeyebileceğini <a fr-original-style="" href="https://www.gazeteduvar.com.tr/bakan-kurum-asgari-ucretli-esten-dosttan-borc-alip-ek-mesai-yaparak-toki-taksitlerini-odeyebilir-haber-1581233" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtti</a>. <a fr-original-style="" href="#_ftn1" name="_ftnref1" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank" title=""></a> Ben bu yorumu ilk duyduğumda "ayıp artık" tepkisi verdiğimi hatırlıyorum. Eylül ayı açlık sınırının <a fr-original-style="" href="http://www.teksif.org.tr/agustos-2022-aclik-ve-yoksulluk-siniri-6-890-tl_icerik_10248-1.html#:~:text=EYL%C3%9CL%202022%20A%C3%87LIK%20ve%20YOKSULLUK%20SINIRI%207%2C245%20TL.,-P" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">7.245</a> TL olarak açıklandığı bir ülkede insanlar yaşamak için ek mesai yapıp borçlanırken, bu gibi bir yorum ancak toplum gerçeklerinden uzak biri tarafından yapılabilir gibi düşünüyorum. Bakanların bu kadar uzak olduklarına inanasım da gelmiyor.Bir diğer soru ise konut taksitlerinin memur maaş artışı oranı dikkate alınarak tespit edilen oranda artırılacak olmasına ilişkindi. Medyada birçok kişi borcun durmadan artacağından, insanları felaketin <a fr-original-style="" href="https://www.gazeteduvar.com.tr/eski-bankaci-sosyal-konuta-1-yilda-ortalama-142-bin-lira-odediginiz-halde-borcunuz-280-bin-lira-artacak-haber-1581816" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">beklediğinden</a> ve TOKİ başvurusunun mantıklı bir başvuru olmadığından bahsetti. Gönül elbette aylık ödemelerin yüksek oranlarda artmamasını ister. Kişilerin artışa dikkat çekmeleri karar süreçlerinin daha rasyonel işlemesi bakımından önemli. Fakat bazı kişiler de bankadan kredi çekip her ay aynı miktarda ödeme yapmanın daha mantıklı olacağını anlattı. Bu kişilerin önerileri de bence biraz ironik. Evin satış fiyatı olan 850.000 TL’yi 120 ay vadeyle kredi çektiğinizde (internet bankacılığı sayesinde hesapladım) her ay 24.000TL’yi aşkın taksit ödemeniz gerekiyor. Fakat her ay 24.000 TL kredi ödeme imkanı olan insanlar sizce TOKİ bekler miydi? Peşinat gerekliliğinden bahsetmiyorum bile…Diğer, belki de en önemli soru: Bu evler bitecek mi? Bu gibi bir proje geliştirildiğinde akla gelen sorulardan birinin bu olması, Devlete güvenin ne kadar sarsıldığının göstergesi. Kura çekimi gerçekleştirilen bazı toplu konut projelerinin ihalelerinin henüz tamamlanmaması gibi durumlar da bu şüpheleri <a fr-original-style="" href="https://tr.euronews.com/2022/09/24/toki-ihalesi-tamamlanmayan-projeler-ve-yavas-ilerleyen-insaatlar-icin-ne-diyor" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">arttırdı</a>. Hatta Kılıçdaroğlu, Erdoğan’ın seçim sürecini finanse etmek için bu paraları <a fr-original-style="" href="https://onedio.com/haber/kemal-kilicdaroglu-ndan-toki-aciklamasi-garanti-ver-yoksa-banker-yakup-olursun-1094347" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">topladığını</a> ve projenin gerçekleştirilebilmesi için hazineden gelir güvencesi verilmesini bile <a fr-original-style="" href="https://onedio.com/haber/kemal-kilicdaroglu-ndan-toki-aciklamasi-garanti-ver-yoksa-banker-yakup-olursun-1094347" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">önerdi</a>. Bu soru için yapabileceğimiz bir şey de sürecin takipçisi olup yeni projenin yerine getirilmesi için baskı uygulamak. Fakat ihale süreçlerinin her zaman çok hızlı tamamlanamayabileceğini göz önünde bulundurmak gerek. Hele de seçim arifesinde! Bu durumda da biz vatandaşlara bekleyip görmek kalıyor.

Barınma Hakkı ve TOKİ

Suya erişim hak mıdır?Bazı ülkelerin Anayasalarında su hakkı insan hakkı olarak tanımlanmış durumda. Su hakkının “vazgeçilemez” bir insan hakkı olduğunu belirten Ekvador Anayasası buna örnek gösterilebilir (bu vesileyle diğer ülkelerin anayasa metinlerinin İngilizcelerine ulaşabileceğiniz <a fr-original-style="" href="https://www.constituteproject.org/?lang=en" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">web sitesini&nbsp;</a>tekrar paylaşıyorum.)Fakat bizim Anayasamızda suya erişim hakkı açıkça düzenlenmiş bir hak değil. Bu, devletin suya erişim sağlama yükümlülüğü olmadığını gösterir mi? Tabii ki de hayır. Zira suya erişim yaşama hakkı (bkz. Anayasa md. 17) ve sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı (bkz. Anayasa md. 56) ile yakından ilgili. Suya erişim olmadan bu gibi hakların yerine getirileceğini iddia etmek mümkün değil. Bu doğrultuda söz konusu hakların öznelerinin “herkes” olduğunu vatandaş/yabancı ayrımı yapmaksızın “herkesin” bu hakka sahip olduğunu belirtmek gerekir. Yani bazı belediye başkanlarının yabancılar için keyfî olarak su tarifelerini orantısız bir şekilde artırmasını Anayasamız pek de korumayabilir.Suya erişim bazı uluslararası sözleşmelerde de tanınmış durumda. Örneğin, Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women) uyarınca taraf devletlerin özellikle kırsal kesimlerdeki kadınlara su temini sağlama yükümlülüğü bulunuyor. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (Convention on the Rights of the Child) de bu sözleşmelere örnek verilebilir. Bu sözleşmede çocuğun sağlık durumuna kavuşmasına ilişkin maddede temiz içme suyu sağlanması da öngörülmüş durumda.Bizim hukukumuzda suya erişimin kanunlarla da açıkça tanındığını görüyoruz. Bu kanunlardan biri olan 1926 tarihli Sular Hakkında Kanun, suyun tedarik edilmesi yükümlülüğünü de düzenliyor. Bu doğrultuda belediyeler ve belediye olmayan yerlerde ihtiyar meclisleri bu yükümlülüğü haiz. Bu kanun mahalli idareleri yükümlü görmüşse de (belediyelerin görevi için ayrıca bkz. Belediye Kanunu md. 14) çeşitli mevzuatlarda gerek merkezî idarenin gerekse diğer kamu kurumlarının suya erişim hakkı açısından çeşitli görevleri bulunduğunu söylemek gerek. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 1 s. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca su kaynaklarının korunmasına yönelik politika geliştirme ödevi (bkz. md. 410) ya da Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’nün 4 s. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca sulama tesisleri kurma ödevi (bkz. md. 121) bunlara örnek gösterilebilir.Peki ne durumdayız?Suya erişim tabii ki de herhangi bir su temini anlamı taşımıyor. Bu hakkın layıkıyla yerine getirilebilmesi için suyun temiz ve ulaşılabilir olması gerekli. Nitekim suya erişim hakkını bir insan hakkı olarak 2010 yılında açıkça tanıyan Birleşmiş Milletler, bu hakkın yeterli, sürekli, güvenli, kabul edilebilir, fiziksel olarak erişilebilir ve ulaşılabilir fiyatlı olması gerektiğini <a fr-original-style="" href="https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/drinking-water" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtmiş</a>. Bu ilkelerin ortaya konulması maalesef ki dünyada 2 milyar insandan daha fazla insanın su sıkıntısı çeken ülkelerde yaşadığı gerçeğini değiştirmiyor. Dünya Sağlık Örgütü verileri en az 2 milyar kişinin içtiği suyun kirli su olduğunu ve 2020 itibariyle dünya nüfusunun %74’ünün içilebilir suya erişimi olduğunu <a fr-original-style="" href="https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/drinking-water" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">belirtiyor</a>. Düşük gelirli ve orta gelirli ülkelerde 5 yaş altında olan neredeyse 500 bin çocuğun temiz suya erişememe ile bağlantılı olan ishal gibi hastalıklardan öldüğü düşünüldüğünde dünya karnesinin hiç iyi olmadığı daha da ortaya <a fr-original-style="" href="https://www.cdc.gov/healthywater/global/wash_statistics.html#:~:text=" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">çıkıyor</a>.Türkiye neyse ki temiz suya erişimde dünya sıralamasında o kadar da gerilerde değil. 2019 yılı <a fr-original-style="" href="https://ourworldindata.org/water-access" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">verilerine&nbsp;</a>göre güvenli olmayan su kaynaklı ölümler her 100.000 kişide 0.69 kişi. Bu sayı Orta Afrika Cumhuriyeti’nde 197.64 iken Almanya’da 0.05, İngiltere’de 0.03 ve Finlandiya’da 0.01. Her ne kadar suya erişim konusunda görece iyi durumda olsak da bazı Avrupa ülkelerindeki istatistikler bize gidilebilecek daha yol olduğunu gösteriyor.Mevcut istatistikler bir yana, küresel ısınma gibi sebeplerle hâlihazırdaki su miktarının gelecekte su ihtiyacını karşılama sorunlarına yol açacağı aşikâr. Felaket hikayelerini hiç sevmemekle birlikte, su savaşlarının gerek ülke sınırları içerisinde gerekse dünyada “hikaye” olmaktan öteye gideceği konusunda endişe yarattığını söylemek <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/future/article/20210816-how-water-shortages-are-brewing-wars" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gerek</a>. Bu vesileyle National Geographic Türkiye tarafından hazırlanan ve ilk izlediğimde çok etkilendiğim 50 dakikalık “25 Litre” belgeselini sizlere <a fr-original-style="" href="https://www.youtube.com/watch?v=w4pPjndoxKc" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">öneriyorum</a>.Hava bedava peki ya su?Hava henüz (!) bedava (hava kirliliği sebebiyle ödediğimiz bedeller bir yana). Orhan Veli’nin bedava olduğunu belirttiği “acı su” tam olarak neyi kastediyor bilememekle birlikte temiz suyun bedava olmadığı hepimizin malumu. Peki yaşam için bu kadar temel olan bir şey için ücret talep edilebilir mi ya da edilmeli mi? Açıkça suya erişim hakkını öngörmeyen Anayasamız tabii ki ücretsiz su teminini de öngörmüyor (karşılaştırınız parasız eğitim hakkı). Kamu hizmetlerinin yalnızca vergilerimizden karşılanmasını bekleyenler içme suyundan bedel alınmamalı diyebilir.Bedelsizlik hususu idare hukukunda çokça tartışılmış/tartışılan bir konu. Bu tartışmalara girmemekle birlikte verginin tüm hizmetleri sağlamak için yetmemesi, ilgili hizmetten yalnızca belirli kişilerin yararlanımının eşitsizlik yaratması ya da fazla tüketimin önüne geçilmesi gibi gerekçeler doğrultusunda kamu hizmetlerinde bedellendirmenin kabul edildiğini görüyoruz.Peki ya bu değerlendirmeler suya erişim söz konusu olduğunda nasıl ele alınmalı? Temiz içme suyuna yaşamak için ihtiyacımız varsa yaşamsal olan bir şey ücretli olmalı mı? Devlet hastanelerinde sağlık hizmetlerini parasız almamız ile bir benzerlik kurulamaz mı? Ekonomik durumu yetersiz olanlar bu kadar temel bir hakka zor mu erişmeli? Bunlar haklı sorular. Fakat bu soruların tam karşısında duran başka sorular da var. Mesela, dünyada su kıtlığı öngörülürken gereksiz tüketime yol açma riski bulunan ücretsiz su temini doğru bir karar olur mu?Bu doğrultuda, birçok şeyde olduğu gibi denge kurulması en doğru çözüm olacaktır. Temel ihtiyacı karşılayacak belirli miktarın ücretsiz ya da çok düşük ücretli olarak verilmesi, bu miktarı aşan kullanımın ücretlendirilmesi doğru bir yol olabilir. Örneğin İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İSKİ’nin kararı doğrultusunda 0.5 metreküplük suyu faturalandırmıyor. İlgilenenler için Nisan 2022 tarihli son meclis kararını buraya <a fr-original-style="" href="https://www.ibb.istanbul/Council/DecisionDetail/56745" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bırakıyorum</a>. Yani sevgili İstanbullular, her an insani su hakkımız elimizden gidebilir (!)