Nedir?

Kripto Para 101

Muhabbit

Birçoğumuz kripto paraları 2017 yılında yaşanan büyük yükselişlerle tanıdık. Bahsettiğimiz dönemde toplumun tüm kesimlerinin dikkatini çekmeyi başaran kripto paralar için kimileri "balon" derken kimileri "geleceğin para birimleri" tanımlamasını yaptı. Peki nedir bu kripto paralar?

• Kripto paraları genel anlamıyla matematik ve teknolojinin ürünü olan para birimleri olarak tanımlayabiliriz. Kodlama dehaları tarafından üstün bir şifreleme teknolojisi ile üretilen kripto paralar, geleneksel paradan farklı olarak fiziksel olarak var olmamaktadır. Kripto paralar önceden belirlenmiş kurallarla, bir ülke veya grup tarafından değil, algoritmalar tarafından yönetilir. Merkezsiz oldukları için bir merkez bankasının aldığı yanlış karar ya da bir grubun aldatması ile bozulabilecek, değerini kaybedebilecek kadar basit veya kontrolü kolay ürünler değildir. Kripto para teknolojisi, matematiğin bize sunduğu yeni çözümler sayesinde üçüncü parti kurum ve kuruluşlara gerek kalmadan, herhangi bir masraf üstlenmeden ve mesafe sınırlaması olmadan saniyeler içinde para transferini mümkün kılar.
  
• Kripto paraların değeri: Değere, sadece ona sahip olan kişilerin karar verebileceğini söylemek yanlış olmayacaktır. Örneğin, elinizde satmak istediğiniz bir ürün olduğunu düşünelim. Ürünü satacağınız fiyatı belirleme özgürlüğü size aittir fakat başkaları da aynı ürüne sahip olabilir. Bu sebeple ürünün fiyatı, ürüne sahip olan kişilerin ortak kararı ile belirlenir. Yine de bu fiyatlamamanın alt ya da üst sınırını belirleyecek bir üst otorite (devlet, merkez bankası, kontrol mekanizması) yoktur.
  
• Örnek: Kripto paraların yukarıda bahsettiğimiz örnek üzerinden değerini anlamaya çalışırken bir diğer yandan da arz - talep ilişkisini unutmamalıyız. Tahmin edeceğiniz üzere bir üründen ne kadar az olursa ve talebi de ne kadar çok olursa, fiyatı doğrusal bir şekilde yükselecektir. Kripto paraların önceden belirlenmiş algoritmalarında, bir arz sınırlaması bulunur. Bu durum da enflasyon sorununu ortadan kaldırır. Bir kripto para biriminin arzını artırmak ya da azaltmak, kimsenin kontrolünde değildir. Hep sabit kalan bir arzın yanında, artan bir talep oluştuğunda ürünün yani kripto paranın fiyatı da otomatik olarak artar. 2017 yılında görülen yükselişi bu şekilde açıklayabiliriz.
  
• Çıkarım: İtibarî para birimlerinin dijitalleşme trendini ve kağıt parayla Covid-19 gibi çeşitli hastalıkların yayıldığının kanıtlanmasını göz önünde bulundurursak fiziksel para formunun ömrünün giderek kısaldığını söylemek mümkün.