Geleceğin Fısıltıları

’nın bir önceki serisinde verdiğimiz sözü tutup rota arayışımıza performans sanatçısı Batu Bozoğlu ile devam ediyoruz. Bozoğlu, en büyük dertlerinin çatışma, iktidar, travma ve rastlantı olduğunu söylüyor ve bu anahtar kelimeleri üretimlerine de yansıtıyor. Şu sıralar Birinci Dünya Savaşı arşiv metinleriyle döneme dair fiziksel ve zihinsel travmalar üzerine yoğunlaşmış olsa da bir yanıyla geleceğe dair fikir üretimlerini ve sorgulamalarını sürdürüyor.

2017 Her şey şans (Its All About Luck), Batu Bozoğlu
Fotoğraf: Edward Smith

Performans sanatının hayat ve deneyimlerle kurduğu ilişki nedir?

Canlı performansın birçok sanat deneyiminden farklı olarak ortaya koyduğu, sanatçı ve izleyici arasında eş zamanlı ortak bir deneyim yaratması. Böylece aslında iki tarafın da hayatı, aynı süre içinde değişime uğruyor, şahitlikler karşılıklı olarak yaşanıyor. Bu nedenle, icra eden olarak performans yaptığım süre zarfında hayatımın genişlediğini ve değerlendiğini hissediyorum. En basit eylemler dahi, performans sanatı çerçevesinde paylaşıldığında farklı anlamlar kazanıyor, zenginleşiyor. Tersi bir şekilde aynı eylem, mahrem ve olağan hayata sıkıştığında da daha yalnız ve hatta bazen anlamsız kalıyor.

Senin için en zor performansın hangisiydi, neler deneyimledin?

Performans hem beden hem de zihin olarak zorlayıcı bir süreç. Beden olarak en zorlandığım iş “Her şey şans olmuştu”: İki gün, 16 saat boyunca yazı tura atıp duvara sonuçlarını işaretlemiştim. Fakat zihinsel olarak beni “Proje: PC” ciddi anlamda tüketti. Bu işte 28 gün boyunca isteyenler, boynumdaki hoparlörde okunmak üzere internet üzerinden sesli mesajlar atıyorlardı. Ciddi talep alan ve neredeyse hiç susmayan bu eser beni ürettiği etkileşimin alanı açısından çok mutlu etse de bir yandan bedenime yapışık daimi bir gürültü kirliliğini de beraberinde getirdi. Bu durum doğal olarak beni sosyal hayatımda ve olağan yaşamımda zor durumlara soktu. Fakat işler ne kadar zor olsa da üretilen karşılıklı şahitlikler, hayatınızın ortak bir düzleme ulaşması ve zaman içinde kavramsallaşan bu deneyimi şekillendirmek kişiye ihtiyacı olan güç ve şevki veriyor. Yine de her performans, performanstan önce yapılması gereken ön hazırlıkları, egzersizleri ve özellikle hayata yansıyan işlerde çevrenizle olan ilişkilerinizi buna hazırlamanın gerekliliğini bana tekrar hatırlatıyor.

Gelecekten bildir: Bir tarih seç, oraya git ve bize o gün performans sanatının geleceğini düşündüğün noktadan bildir.

Çok uzak değil, 22. yüzyıla gelindiğinde tek bilinmeyen alanın insan bilinci olacağını düşünüyorum. Dolayısıyla keşfedilmesi ve paylaşılması en çok arzulanan mecra bu olacak. Bu tarihlerde, Neurochip ve Virtual Reality gibi teknolojiler, bilinçaltı boyutta ortak buluşmaları imkânlı kılacaktır. O an, artık bilincin maddeye veya alana tezahürünü üreterek değil, bilinç akışımızın ta kendisini, başkalarını içimize davet ederek paylaşıma açacak ve böylece eş zamanlı deneyimler yaratacağız. Kanımca canlı performansın geleceği, bu içsel sergilerde olacak.

Geleceği zihninde nasıl konumlandırıyorsun?

Aşağıda bu soruya cevaben ürettiğim GİF (hareketli sayısal görsel) çalışmasının dosyasını bulabilirsiniz.

"Gelecek" konulu röportaja cevaben
Batu Bozoğlu, GİF, 2021

Gelecek denince aklına gelen: Bir isim, bir albüm, bir performans, bir kitap, bir mekân.

Dragonlance adlı bir Orta Çağ fantezi romanları serisinde Raistlin adında bir karakter vardır. Genç bir büyücü olan Raistlin, Faust-vari bir antlaşma yapar, kadim ve kötü bir kuvvetin yardımıyla çapından öte güçlere kavuşur. Karşılığında da lanetlenmiştir: Gözleri kum saati şeklini alır ve baktığı her şeyin saniyeler içinde zamana yenilişini, tükenip yok olmasını görmeye mahkûm olur. Gelecek denince aklıma hep Raistlin geliyor çünkü isminin tersine gelecek yaklaşmakta olan bir ândansa, her an önümüzde olan ve her hareketimizle olası sonuçlarına şahit olduğumuz bir gerçeklik. Gelecekle yüz yüze yaşıyoruz ve yaşam, çevremizdeki her şeyin kaçınılmaz olarak zamana yenileceğini, öleceğini veya sonlanacağını bilmekle lanetlenmiş bizlerin, bu trajediye karşı mücadelesi. Raistlin karakterinde hayat bulan geleceğin bu aniliği, yaşadığımız anın değerini ve bu anları dolduran eylemlerin önemini anlaşılır kılıyor.