^{Fotoğraf: Arun Kuchibhotla, Unsplash}

Utku Başar

Her yıl sonu gündeme gelen “Çoğunluğu Müslüman bir ülkede neden yılbaşı kutlanıyor?” tartışması bir süredir farklı bir boyut kazandı. Popüler soru artık “Yılbaşı kutlamaları haram mı?” değil, “Yeni yıl kutlamaları ve yılbaşı ağacı bir Türk geleneği mi?”

Tüm dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de 31 Aralık’ı 1 Ocak’a bağlayan gece, yılbaşı kutlanıyor. Yani yeni bir yılın gelişi. Bu Katolik, Protestan ve Ortodoks Hıristiyanların bir bölümünün kullandığı Gregoryen takvimine göre 24 Aralık’ı 25’ine bağlayan gece; Ermeni Kilisesi mensubu bazı Doğu Ortodokslarının ise Jülyen takvimine göre 6 Ocak’ı 7’sine bağlayan gece kutladığı İsa Peygamber’in doğumundan, yani Noel’den farklı bir gün.

Noel ‘icat edilmiş’ bir gelenek

Genel kanı, Hıristiyanlık’ta 4. yüzyıla dek Noel kutlamalarının yapılmadığı yönünde, çünkü kutsal metinlerde Hz. İsa’nın doğum günü yazılı değil. Kutlamanın Avrupa’nın kuzeyinde, İskandinav, Germen ve Kelt kabilelerinde genelde Yule ismiyle yaşatılan bir pagan kış gündönümü şenliğinden türemiş olabileceği düşünülüyor.

Noel’in Hıristiyan din insanları tarafından o dönemde Roma’da Kış Gündönümü’ne denk gelen pagan bereket, tarım ve yeniden doğuş bayramları Saturnalia, Brumalia ve 25 Aralık’taki Yenilmez Güneş Tanrısı bayramını “bastırmak” için “icat edilmiş bir gelenek” olduğu iddia ediliyor.

Nardugan gerçek mi, değil mi?

Bir başka tez ise eski Türklerin de böyle bir bayramı olduğunu iddia ediyor. Sümerolog Muazzez İlmiye Çığ, Noel’in Nardugan yani “doğan güneş” anlamına gelen bir bayramdan türediğini iddia ediyor.

Çığ’a göre “Türkler güneşe çok önem veriyor.” 22 Aralık’ta günün geceyi yenerek kazandığı utku da güneşin yeniden doğuşunu simgeliyor. Güneşi geri verdiği için Tanrı Ülgen’e dualar ediliyor. Bayramın “yakınlarla biraraya gelinerek kutlanırsa hayatı uzattığına ve uğur getirdiğine” inanılıyor.

İslam öncesi Türk tarihi üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Yeditepe Üniversitesi Tarih Bolümü Başkanı Prof. Dr. Ahmet Taşağıl ise Çığ ile aynı görüşte değil.

Nardugan'ın kökenine yönelik tartışmalar, Anadolu'da “yeniden doğuş” temasıyla halen sürdürülen gelenekler, animist Türk inancında ağaç süsleme âdetinin izleri ve Tanzimat'tan beri süren yılbaşı tartışmalarını Utku Başar'dan okuyabilirsiniz.