Bir metinde anlam bakımından çelişen, birbirini tutmayan sözler bulunması, okuyucuları şaşırttığı gibi, dil bilgisi bakımından yazara olan güven duygusunu da azaltır. Dilin hızla kirletildiği medya düzeninde, radyo ve televizyon kanalları arasında dolaşırken kulağımıza yansıyan çelişkili ifadeler...

Yazı: Suha Çalkıvik

Gazze’de sivillerin bombalanmasıyla ilgili bir haber okuyan spiker yayında söze şöyle başladı: “Binaların içinde can veren onlarca insan cesedi…” Yayında bu cümleyi dile getiren spikerin farketmediği bir konu vardı: Cesetlerin asla can vermeyeceği. Spikerin o haber anonsuna, “Binaların içinde can veren onlarca insan…” diye başlaması gerekiyordu.

Dilin hızla kirletildiği medya düzeninde, radyo ve televizyon kanalları arasında dolaşırken kulağımıza yansıyan çelişkili ifadeler saymakla bitmez. Aklıma gelen ilk örnekleri sıralayayım:

• Gündüz kuşağında bir program sunucusu, “Tebrik edeyim sizi galiba...” diyor. Bu cümlede fiilin kipi istek bildiriyor, böyle bir fiille, olabilirlik, olasılık anlamları taşıyan “galiba” sözcüğü kullanılamaz.
• Radyoda müzik programı sunucusu, “Ne mutlu bize ki yarına ulaşabildik...” diyor. Bu anonsta ulaşabildik fiilinde kullanılan ek, hareketin olup bittiğini anlatıyor. Bu nedenle fiilin bildirdiği zaman ile “yarın” sözcüğü arasında bir anlam uyumsuzluğu bulunuyor. Bu cümlede bugüne/bugünlere sözcükleri kullanılabilirdi.
• Bir başka örnek: “Anası iyi çorap dokurdu… Bu nakışlı çorap, bir türkü sıcaklığında örülmüştü” diyor belgesel anlatıcısı. "Çorap" için hem "dokumak" hem "örmek" eylemlerinin kullanılması bir çelişkidir.

Bir metinde anlam bakımından çelişen, birbirini tutmayan sözler bulunması, okuyucuları şaşırttığı gibi, dil bilgisi bakımından yazara olan güven duygusunu da azaltır. Dilbilimciler birbiriyle çelişen sözleri, anlam çelişkileri ve sözcük çelişkileri olmak üzere iki başlıkta inceliyorlar.

YAZININ TAMAMI