Monokültür devrini biliyoruz. O zamanlar siz bir şeyi biliyorsanız herkes biliyordu. Biri ünlüyse ünlüydü. Bir şarkı tutmuşsa duyardınız. Bugün ise size göre çok ünlü olan biri, başka birinin hayatında duymadığı birisi olabilir. Peki bu ortamda her köşeden fışkıran nostalji krizini, sürekli geçmişe özlem duymaktan çıkarıp kolektif hislerimizi yeniden bulmak için kullanabilir miyiz?

Yazı: Sinem Dönmez

Covid-19 pandemisi ya da hepimizin andığı şekliyle karantina döneminde topluca düştüğümüz kaygı ve belirsizlik hissine dünyanın her yerine eski dizi ve filmler yarenlik etti. O zamanlar bu eğilimin nedenleri araştırılığında sonunu bildiğimiz şeyleri izlemenin, içinde yaşadığımız belirsizlik ve güvensizlik karşısında bizi rahatlattığını, anksiyete duygularını azalttığını bulmuşlardı.

O karantina döneminden tortusu kalan daha çok şey var. Kuşakları birbirinen koparan, herkesi daha fazla bireyleştiren, yalnızlığı tanıdıklaştıran, kültürü bireyin zevklerine indirgeyen, fark etmeden alışkanlık edindiğimiz pek çok davranış ve düşünce kalıbı bugüne kadar geldi.

Geleceğe Dönüş filminde gelecek değişirken Marty’nin fotoğraftan ağır ağır silindiği sahneler vardı. Bir zamanlar bir albümü aynı anda satın alıp, dinleyip, bir filmi aynı anda izleyip, bir dizinin son bölümünde sokakları boşalttığımız, bir kitap etrafında delice tartıştığımız, iş çıkışı randevulaşılan, telefonlaşılan o çağ kapanırken bir tür insan da geleceğin fotoğraflarından siliniyor.

Çocukken tarih derslerinde çağ açıp çağ kapatan olayları bir türlü aklım almazken, "Yani nereden anladınız tekerlek bulundu diye çağ değiştiğini" diye düşünürken şimdi ise bu yazıyı yazarken bir çağın değiştiğini nasıl anladıklarını idrak ediyorum. Sonradan…

Monokültür devrinin son perdesi

Monokültür, ilk ortaya çıktığı hâliyle tarım terminolojisine ait bir kavram. Bir arazide kendiliğinden yetişen, ekosisteme uyumlu bitki örtüsünü olduğu gibi söküp yerine sadece mısır, soya gibi tek bir tohumun ekilmesi ve sonra o arazinin giderek çoraklaşması anlamına geliyor. 2000’lerin başından itibaren monokültür kavramı ve terimi, tarım bağlamından çıkıp popüler kültür ve ortak kültür deneyimi anlamında kullanılmaya evrildi. Monokültürün yıkılması ise yaklaşık beş yıldır ABD medyası başta olmak üzere konuşulan bir fenomen.

Monokültür devrini biliyoruz. O zamanlar siz bir şeyi biliyorsanız herkes biliyordu. Biri ünlüyse ünlüydü. Bir şarkı tutmuşsa duyardınız. Issız Adam vizyona girdiğinde Cemal Hünal da Melis Birkan da ünlüydü. Yani gerçekten ünlü. Bugün size göre çok ünlü olan biri, başka biri için hayatında duymadığı birisi olabilir.

Eskiden bir arkadaşım ünlülüğü “Annen tanıyorsa ünlüdür” formülüyle ölçerdi. Şimdi düşünsenize, Astronomers şirketinin İK’cısı da ünlü. Anneniz tanısın ya da tanımasın.

Sadece ünlülük de değil. Bir zamanlar insanların arasında köprü kurabilen zengin bir ortak kültürel kelime dağarcığı vardı. Bugün bazı lafları, deyimleri bile sonradan anlıyoruz, özellikle de sosyal medyadan yayılıyorsa.

Bugün bir monokültür var mı? Varsa da toplumu kültürel olarak domine etme süresi, herkese ikrah gelene kadar paylaşılıp üzerine biraz daha meme üretilip yayılmasıyla ölçülebilir durumda.

YAZININ DEVAMI