Ayrı ya da bitişik yazılması gereken “da / de”ler, “-ki / ki”ler ve her zaman ayrı yazılması gereken soru ekleri, memleketimizin en sancılı dil bilgisi sorunlarının başında geliyor. Akademik araştırmalarda da ortaokul öğrencilerinin en başarısız oldukları yazım kuralının “ki” bağlacına ait olduğu saptanmış. Bu yazıda -ki ekine odaklanıyoruz.

Yazı: Suha Çalkıvik

Yıllar önce bir televizyon kanalındaki bilgi yarışmasında muhayyerkürdî makamındaki unutulmaz şarkının ismi yanlışlıkla şöyle yazılmıştı: “Duydumki unutmuşsun gözlerimin rengini” Oysa dizede yer alan “ki”, bir bağlaç olduğu için ayrılmalı ve “Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini” şeklinde yazılmalıydı.

Tersi durumlarla da karşılaşıyoruz. Bitişik yazılması gereken yani ek olan -ki, bağlaç veya edat zannedilip ayrı yazılabiliyor. Örneğin, “Bazı şehirlerde sokakta ki hayvanlara zulmediliyor.” cümlesinde “-ki” bir ek olduğundan “sokaktaki” sözcüğü bitişik olmalıydı.

“ki” sancılarımıza dair daha da çarpıcı, ironik bir örnek verelim: “Yeni Türkçeyi de eski Türkçeyi de konuşalım; yeterki doğru ve güzel konuşalım.” diyen bir yazarın yaptığı bu öneriye katılın ya da katılmayın, ama cümlesindeki dil yanlışını göz ardı etmeyelim, zira “yeter ki” yazarken “ki” bağlacı ayrılmalıdır.

Geçenlerde matematik öğretmeni bir arkadaşım ortaokul öğrencileri arasında yaygınlaşan yanlış bir cümle kalıbını paylaştı benimle. Dil bilgisi konusunda çok duyarlı olan arkadaşımın öğrencilerini uyarmasına neden olan kullanımlar şunlardı:

• “Ödevimi yaptım ki.”
• “Kitabımı unuttum ki.”
• “Sabah servisi kaçırdım ki.”
  
  

YAZININ DEVAMI