Susan Sontag yıllar önce “Yorumlamak, dünyayı fakirleştirir” derken açıklamanın anlamın yerine geçme riskine işaret ediyordu. Bugün ise açıklamanın kendisi bile zahmetli bir uğraş olarak görülüyor. Başlıklar, etiketler ve anahtar kelimeler, düşüncenin yerini alan araçlara dönüşüyor. Böylece derinlikten çok, anlık tepkilerin dolaşıma girdiği bir eleştiri dili öne çıkıyor.

Yazı: Lara Kamhi

Son zamanlarda sanat üzerine konuşma biçimlerimizde belirgin bir yön değişikliği hissediliyor. Metinlerle kurulan ilişki, içerikten çok başlıklar ve izlenimler üzerinden şekilleniyor. Okuma, kendi içinde sorular açan bir süreç olmaktan çıkıp, hızlıca konum almaya yarayan işaretlere indirgenebiliyor.

Bir sergi üzerine kaleme alınan kısa bir eleştiri, çoğu zaman işlerin kendisinden çok küratöryel metindeki birkaç kavram etrafında dönüyor. Okur sergiyle değil, dolaşıma sokulan etiketlerle karşılaşıyor. Deneyimlenen zamandan çok, onun etrafında kurulabilen söylem belirleyici hâle geliyor.

• Bu durumda anlam, metnin içinde zamana yayılarak açılmak yerine, kavramsal çerçevelerde sabitleniyor. Eleştiri de bir karşılaşma alanı olmaktan çok, belirsizlikle teması sınırlayan temkinli tutumlar üretiyor. Tartışmaların hızla dolaşıma girdiği ortamlarda metinlerin ya da fikirlerin kendi iç katmanlarıyla temas etmek yerine, daha hızlı ve sınırlı okuma biçimleri öne çıkıyor.

Bu tabloyu yalnızca bireysel dikkatsizlik ya da acelecilikle açıklamak yeterli değil. İçinde bulunduğumuz kültürel iklimin ürettiği okuma ve tepki biçiminden söz etmek gerekiyor. Bağlamın askıya alındığı, hazır yargıların güvenli referans noktalarına dönüştüğü bu pratikler, eleştirel düşünceden ziyade belirsizlikle baş etme ihtiyacına karşılık veriyor. Böylece anlamı açan değil, onu erkenden kapatan, korunaklı ama sınırlı yapılar öne çıkıyor.

YAZININ DEVAMI