Yapay zeka endüstrisi sihir evresinden bilançoların ve fizik yasalarının konuşulduğu soğuk gerçeklik evresine sert iniş yaptı. OpenAI’ın büyük sükse yaratan Sora aracını aniden kapatması bunun ilk işaretlerinden. Ama durum, ne bundan ne de finansal bir krizden ibaret. İşin yutturmaca kısmından çıkıp gerçekliğe, yani endüstriyel verimlilik kısmına geçişin sancılarıyla karşı karşıyayız.

Yazı: Ümit Alan

Bugün üretken yapay zeka devrimi dediğimiz olayın her şeyden önce LLM, yani büyük dil modellerinden türediğini hatırlayarak başlayalım. Dil de kelimelerden oluşur ve kelimeleri asla küçümsememek gerekir. İngilizce hype kelimesinin Türkçeye "furya" diye tercüme edilebileceğini ilk kez Sinan Aral’ın sosyal medya üzerine yazdığı The Hype Machine kitabının Türkçeye Furya Makinesi ismiyle (Tellekt Yayınları, Mayıs 2022) çevrilmesiyle görmüştüm. Sevgi Halime Özçelik tarafından yapılan bir çeviriydi.

Oysa bildiğimiz sözlükler "hype"ı Türkçeye "heyecanlandırma", "abartılı", hatta "yutturmaca" diye çevirir. Ben "furya"nın kitabın bağlamına uygun bir çeviri olduğunu düşündüm ve isabetli buldum ama “Hype’ın Türkçe tam karşılığı furyadır bunu da böyle kullanın” diye artistlik de yapamam. Zira furya da İtalyanca furia kelimesinin bir karşılığı olarak dilimize girmiş; kudurma, çılgınlık, gazap kelimelerinin karşılığı olarak.

Türkçede furya kelimesinin zaman içinde biraz yumuşadığını kabul etmek gerek. Olumsuz bir durumdan ziyade “balık bolluğuna, bereketine” bile furya diyebiliyoruz. Oysa kelimenin kökeninde kudurma, çılgınlık ve nihayetinde gazap olduğunu hatırlarsak yaşananlar daha iyi anlaşılır. Ben de bu yüzden yapay zeka hype’ını “furya” kelimesi üzerinden düşünmeyi doğru buluyorum. Çünkü bunca fiziksel imkansızlığa karşı bunca çılgınca hareket etmenin başka bir açıklaması yok.

2026'ya 'gerçeklik yılı' demiştik

Şimdi fikr-i takip yapalım. 2025’in Aralık ayının başıydı. Her yılı kapatırken âdettir; yıl özetlenir, önümüzdeki yıla ilişkin öngörüler sıralanır. Aposto Yayın Yönetmeni Deniz Kaynak, geçen yıl bunu biraz erken istemişti. Çünkü bu öngörüleri basılı olarak yayımlama ihtimali vardı. Ben de Aralık'ın ilk günlerinde böyle bir yazı yazmış ve başlığını da "Yenilik ve Yüzleşme Yılı" diye atmıştım. “Daha yılın bitmesine bir ay var, umarım bir şeyleri atlamış olmayız” diye de kuşkuluydum. Yine de o yazının sonunda şöyle bir cümle kurmuştum:

"2026’da verimlilik temenni boyutundan, zorunluluk boyutuna ilerleyebilir. Çünkü dijital dünya fiziksel sınırlarıyla tanışmak ve yüzleşmek zorunda. O nedenle 2026’ya 'gerçeklik yılı' desek yeri."

YAZININ DEVAMI