Kavramlar korunurken anlam kaydırıldığında, çarpıtma kendini düşüncenin kılığı içinde saklar. “Stoik erkek”, “duygusuz güç”, “kadere teslim olmuş üstün birey” gibi imgeler bu yüzden ilk bakışta felsefi derinlik taşıyor gibi görünebilir. Oysa bunlar Stoacılığın değil, modern erkeklik krizinin kendine bulduğu sembolik kostümlerdir.

Yazı: Metin V. Bayrak

Felsefe, düşüncenin üzerinde yükseldiği zemin yani topos'tur. İdeolojiler, dünya görüşleri ile felsefe arasındaki ilişki, heykel ile kaidesi arasındaki ilişkiye benzer. Gözümüz heykeli görür, üzerinde varlık bulduğu zeminse ihmal edilir. Düşünce, üzerinde yükseldiği zeminle birlikte anlam üretir. Çünkü anlam, bağlamla oluşur. Bu nedenle felsefe tarihi düşünce tarihi olduğu kadar düşüncelerin yer değiştirdiği, bağlamından koparıldığı, kimi zaman bambaşka amaçlara koşulduğu anlam krizlerinin de tarihidir.

Bu krizlerin belki de en tipik ve trajik olanı, Nietzsche’nin “üst insan” kavramının nasyonal sosyalist ideolojide biyolojik üstünlük mitine dönüştürülmesi, düşüncenin sistematik biçimde araçsallaştırılmasıdır. Benzer şekilde Darwin’in “evrim kuramı”nın “sosyal Darwinizm” adı altında sömürgeci, hiyerarşik politikalara tercüme edilmesi de bir “anlama hatası” olarak açıklanamaz. Bu örnekler, düşüncelerin “bilinçli” biçimde topos'u değiştirilerek yeniden işlevlendirildiğini gösterir.

Bu noktada asıl mesele yalnız yanlış anlamaların sonuçlarıdır çünkü kurumlaşır; tarihteki trajedilerin altlığına dönüşür: Irk hiyerarşileri, öjeni politikaları, sömürgeci doğallaştırmalar... Bunlar, hermeneutiği (yorumsama) aşar. Yanlış yerleştirilmiş kavramlar, kimi zaman yanlış kurulmuş kurumlara, yıkımlara dönüşebilir.

Köklerinden koparılmış Stoacılık

Bugün Stoacılığın inceller dünyasında gördüğü muamele bu yer değiştirmenin güncel örneklerinden biridir. İnceller klasik metinlerden yaptıkları bağlam dışı alıntılarla Stoacılığın kurucu kavramlarının yerini değiştirerek içlerini boşaltmaktadırlar.

YAZININ DEVAMI