Yaşlıların teknolojiye ayak uyduramaması, sorumluluğu bireylere bırakılmış bir yetersizlik gibi anlatılıyor. Oysa dijital arayüzlerden bankacılık sistemlerine pek çok tasarım, yaşlıların değişen ihtiyaçlarını hesaba katmıyor. Bunun sonucunda milyonlarca kişi dijital işlemlerini yakınları üzerinden yürütmek zorunda kalırken, bu görünmez dijital vekalet rejimi dolandırıcılık riskini de büyütüyor. Peki sorun yaşlıların teknolojiye ayak uyduramaması mı, yoksa sistemin yaşlılara uyum sağlamaması mı?

Yazı: Ümit Alan

Paolo Sorrentino’nun Youth (Gençlik) filminde çok sevdiğim bir sahne var. Harvey Keitel’in canlandırdığı yaşlı yönetmen, genç senaristlerle bir seyir terasındadır. Gençlerden birini çağırır ve orada sabitlenmiş dürbünden karşıdaki dağa bakmasını ister. “Evet çok yakın görünüyor,” der dürbünden bakan genç. “İşte gençken gördüğün şey budur; her şey çok yakın, gördüğün şey gelecektir” diye devam eder yönetmenimiz. Ancak orada kalmaz, dürbünü ters çevirir ve bu kez merceğe o tarafından bakmasını ister genç senaristten. Sonra da ekler:

“İşte yaşlıyken gördüğün şey de budur; her şey çok uzak görünüyor. Geçmişin gibi.”

Henüz yaşlı sayılmam belki ama bugün 47 yaşındayken bile geçmişteki kendime, örneğin 20 yaşındaki hâlime bakınca onu çok uzakta görüyorum. O kadar uzak görüyorum ki, sanki o 20 yaşındaki çocuk ben değilmişim de benim evladımmış gibi. Bazılarımız bunu aklından geçirmiştir: İlk gençlikteki kendimizi, karşımıza alıp konuşmak, omuzlarından tutup sarsmak isteriz.

Sılası olmayan bir gurbet gibi gelir gençlik o anda. Daha ileriye bakmaya çalıştığımda ise ister istemez yaşlılığı görüyorum ve hayatımdaki yaşlı insanların değişen koşullarla mücadelesi üzerine düşünüyorum sonra. Bu nedenle, giderek artan "yaşlılara yönelik dolandırıcılık salgını" beni daha çok etkiliyor. Bana kalırsa burada, yaşlıların yetersizliğinden öte sistemsel bir açık var.

Tasarım kime hizmet ediyor?

Her şeyden önce teknolojinin arayüzleri hızla değişiyor ve hepsi "kullanıcı dostu" olmak gibi bir iddiayla kullanıcısından kendisini öğrenmesini bekliyor. Ne zaman annemlere, kayınvalideme gitsem elime çözülememiş bir teknoloji problemi uzatılıyor.

Teknolojiyi üretenlere göre bu bir güncelleme. Yeni menü ve daha iyi bir deneyim. Tasarım, önünde açık bir gelecek olan, öğrenmeye yatırım yapması akıllıca sayılacak bir insan olduğunu varsayıyor. Oysa ters çevrilmiş bir dürbünle bakan biri için bu varsayım çok anlamsız ve uzak. Hayatının son evresinde, kim bilir kaçıncı kez yeni bir menü öğrenmesi dayatılıyor ve buna kapsayıcılık deniyor.

YAZININ DEVAMI