Açık Radyo’nun karasal yayını kapatılıyor

RTÜK, Açık Radyo'nun karasal yayın lisansını iptal etti. 24 Nisan'da "Açık Gazete" programında kullanılan “Ermeni soykırımı” ifadesi nedeniyle Açık Radyo'ya 5 kez program durdurma cezası veren RTÜK, karara uyulmadığı gerekçesiyle 30 yıllık radyonun lisansını iptal kararı almıştı. Ancak Açık Radyo mensuplarının açıklamalarına göre, aslında söz konusu olan karara uyulmaması değil, elektronik ortamda iletilen tebliğin bazı teknik aksamalar nedeniyle kuruma ulaşmamış olmasıydı.

• Yayın durdurma ve para cezası kararına ilişkin radyonun açtığı davanın görüldüğü Ankara 21. İdare Mahkemesi, söz konusu işlemle ilgili yürütmeyi durdurma kararı vermişti. RTÜK'ün bu karara itirazı reddedilmiş ve radyo yayına devam ettiğini duyurmuştu. 
• 27 Eylül 2024'te bir üyesinin değişmesinin ardından aynı mahkeme bu kez “Yürütmenin durdurulması isteminin reddine” karar verildiğini radyoya bildirdi. Bu süreç devam ederken RTÜK'ün yayın lisansının iptali kararının Açık Radyo'ya 11 Ekim'de tebliğ edildiği açıklandı.

Neden önemli? Lisans iptali bir yayın kuruluşuna verilebilecek en ağır ceza. Çünkü bu cezayı alan bir yayıncı artık yayın yapamıyor. RTÜK Üyesi Tuncay Keser de RTÜK'ün "en ağır cezasını" Açık Radyo için uyguladığını ifade etmişti. "Yaptırım kararının bir kısmını yerine getirmediği için" Açık Radyo'nun yayın lisansının oy çokluğuyla iptal edildiğini söyleyen Keser, kararın "basın ve ifade özgürlüğüne ağır bir darbe" olduğunu söyledi.

Bir adım sonrası: Radyo, yürütmenin durdurulması talebinin reddine dair ve yayın lisansının iptali kararlarına karşı yasal yollarla mücadelesini sürdüreceğini bildirdi. Açık Radyo Yayın Koordinatörü Didem Gençtürk, 95.0 frekansından yapılan radyo yayınının artık "her an kesilebileceğini" söyledi. Gençtürk, yayıncılık faaliyetlerini kesintisiz sürdürmek için yöntemler aradıklarını ifade etti.

Kararın gerekçesi

RTÜK, 22 Mayıs tarihli kararında Açık Radyo’ya idari para cezası ve Açık Gazete programının yayınına beş gün durdurma cezası vermişti. Yayın durdurma gerekçesi olarak günlük haber programı Açık Gazete'nin 24 Nisan'da yaptığı yayındaki programa katılan konuğun kullandığı "Ermeni soykırımı" ifadesi gösterilmişti.

• Karardaki ifadeye göre yayına katılan konuğun “…Ermeni, yani Osmanlı topraklarında gerçekleşen tehcir ve katliamların, soykırım olarak adlandırılan katliamların 109. Yıldönümü, sene-i devriyesi. Bu yıl da yasaklandı biliyorsunuz Ermeni soykırım anması” şeklindeki ifadeleriyle ilgili olarak programcıların, bir düzeltme girişiminde bulunmamasının kamusal sorumluluk ve sorumlu yayıncılık anlayışıyla bağdaşmadığı, toplumu kin ve düşmanlığa tahrik eden ve toplumda nefret duyguları oluşturabilecek nitelikte olduğu kanaatine varılmıştı.

Açık Radyo ise bu değerlendirmelerin "hatalı" olduğunu belirtti. Radyo'nun kararla ilgili 28 Haziran'da yaptığı açıklamada, "Anılan kararın hatalı değerlendirmeler neticesi verildiği açık olup kararla ilgili hukuki müracaatlar yapılmıştır" ifadeleri kullanıldı. 

• Açık Radyo'nun kuruluşundan bu yana düşünce ve ifade özgürlüğünü ve "bunun doğal bir sonucu olan basın özgürlüğünü" savunduğu vurgulanırken, karardaki değerlendirmelerin "evrensel hukuk ve gazetecilik ilkeleri doğrultusunda" kabulünün mümkün olmadığı belirtildi.

Açık Radyo neden açık kalmalı?

Açık Radyo programcısı Rauf Kösemen, BirGün'e yazdığı yazıda, Açık Radyo'nun neden açık kalması gerektiğini şu sözlerle anlatıyordu: 

"Açık Radyo, 13 Kasım 1995’te kuruldu. ’90’ların başından itibaren şekillenen, ortalarından itibaren kurumlaşan ortaklaşmacı, dayanışmacı entelektüel rüzgârın bir parçası olarak ortaya çıktı. 62 ortağın öncülüğü ve onları çevreleyen bir o kadar insanın içerikler ürettiği bir radyo olarak yayın hayatına atıldı. Profesyonel çalışanları dışında tüm programcıları gönüllülerden oluşuyordu. Bu hâlâ da böyledir ve 29 yılda değişen sadece bu programcıların sayısında ve ürettikleri programların nitelik ve çeşitliliklerindeki artış oldu."

Kösemen'e göre Açık Radyo’yu pek çok diğer yayın kuruluşundan ayıran özelliklerinden biri de "hangi konuda program yapılacağına, kimin yapacağına ya da ne kadar süre ile yayımlanacağına dair kararların yukarıdan aşağıya verilmemesi" ve dayanışma üzerine kurulu yapısıydı:

"Açık Radyo’ya dayanışmacı demek eksik kalır. Birlikte üretebilmenin, sırt sırta, omuz omuza verebilmenin ete kemiğe bürünmüş hali, güncel dünya için bir dayanışma modelidir. Tümü gönüllü emekle orada bulunan programcıların çoğu dinleyiciler arasından çıkmıştır. Radyo dinleyicilerinin sağladığı mali destekle ayakta durur. Ana sponsoru dinleyicileridir."

Kösemen, ayrıca memleketin en görünmez dertlerini, niş alanları mikrofonlarına taşıması; sadece iklim krizini değil, sosyal girişimleri, adil ticareti, insan haklarına saygılı iş ortamlarını, sığınmacılık ve sosyal uyum meselesini ve daha nice konuyu derinlikli tartışmalarla gündemine alması nedeniyle de Açık Radyo'nun benzerlerinden ayrıldığını söylüyordu:

"Açık Radyo, okuduğumuz, dinlediğimiz, izlediğimiz her şeyden şüphe ettiğimiz mecraların hâkim olduğu bu medya çölünde, eleştirel düşünme biçiminden, bilimsel aklından, adil yaklaşımı ve vicdani duruşundan şüphe etmeyeceğiniz bir vahadır."

Türkiye’de basın özgürlüğü

Uluslararası Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) örgütünün hazırladığı 2024 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Türkiye, 180 ülke içerisinde 158. sırada. Listede durumun “çok vahim” olduğu ülkeler kategorisinde yer alan Türkiye, geçen yıl 165. sıradaydı. Türkiye’nin geçen yıla göre 7 sıra yükselmesinin nedeni ise geçen yıl endekste Türkiye’nin önünde yer alan Rusya, Azerbaycan ve Hindistan gibi ülkelerde durumun daha da kötüleşmesi.

• Bir adım geriden: AK Parti’nin iktidara geldiği 2002'de 99. sırada bulunan Türkiye, aradan geçen 22 yılda 59 sıra geriledi.