Af Örgütü otoriterleşme, ırkçılık ve yapay zekaya karşı uyardı

Uluslararası Af Örgütü'nün ABD Şubesi İcra Direktörü Paul O'Brien, örgütün 2023 raporunu paylaştı. 

"Araştırmalarımız, İsrail güçlerinin ABD yapımı mühimmat kullanarak Gazze'deki Filistinlilere karşı savaş suçu işlediğini göstermektedir. Bu nedenle ABD'ye savaş suçları için silah göndermeyi durdurması çağrısında bulunuyoruz."

Raporda "ABD gibi güçlü aktörlerin 2023'te insanlığa ait ortak ve evrensel ilkeleri ortadan kaldırdığını ve böylece kötülükleri önlemeye yönelik küresel kabiliyeti yok ettiği" vurgulandı.

Geçen yıl 155 ülkede insan hakları alanında kaydedilen gelişmelerin özetlendiği raporda, evrensel özgürlüklerin dünya genelinde saldırı altında olduğu, devletler ve silahlı grupların savaş kurallarını çiğneyip esnettiği, bazı müdahalelerin merkezinde de ırkçılığın yer aldığına dikkat çekildi.

Ana başlıklar

Küresel düzeyde dört soruna odaklanan raporda, bu sorunlar şöyle sıralandı: 

• Silahlı çatışmalarda sivillerin gözden çıkarılabilir gibi görülmesi,
• Toplumsal cinsiyet adaletinde gerilemenin hızlanması, 
• Ekonomik krizler, iklim değişikliği ve çevre tahribatının ötekileştirilen topluluklar üzerindeki orantısız etkileri,
• Üretken yapay zeka dahil yeni ve mevcut teknolojilerin meydana getirdiği tehditler.

Raporda, 2023'ün bir "eşitsizlik yılı" olduğu vurgulanarak, Birleşik Krallık'tan Macaristan ve Hindistan'a kadar birçok ülkede ekonomik ve sosyal hakları savunanların en fazla hedef alınan aktivistler arasında olduğu, iklim aktivistlerinin "terörist" olarak yaftalandığı, Ortadoğu'da hükümetlerin ekonomi yönetimini eleştirenlerin, Asya-Pasifik'te sendikalar, Batı Afrika'da yolsuzlukla mücadele edenlerin susturulduğu ve keyfî olarak tutuklandığı belirtildi.

Teknoloji vurgusu

Örgüt, yapay zekadaki hızlı ilerlemelerle hukuk sistemindeki çöküşün de hızlanabileceği ve Big Tech olarak anılan büyük teknoloji şirketlerinin egemenliğiyle birarada düşünüldüğünde, denetimin ilerlemelerin gerisinde kalmaya devam etmesi hâlinde bu durumun insan hakları ihlallerini “aşırı derecede artırma riski taşıdığı” uyarısı yaptı. 

Casus yazılımlar ve kitlesel gözetim araçları temel hak ve özgürlükleri ihlal etmek için kullanılırken, devletlerin dijital araçları toplumların en fazla ötekileştirilen gruplarını hedef almak için kullandığı vurgulandı.

Fransa'da artan ırkçılık ve dine dayalı ayrımcılık

Başörtüsü yasağı, abaya yasağı ve protesto yasakları gibi konuların da ele alındığı raporda, Fransa'da insan hakları ihlallerinin, özellikle ırkçılık ve dine yönelik ayrımcılığın devam ettiği bildirildi.

Fransa Basketbol Federasyonu'nun müsabakalara başörtüsü yasağı getirmesi, hükümetin Paris Olimpiyatları'nda Fransa'yı temsil edecek sporculara başörtüsü takmayı yasaklaması ve Fransız okullarındaki abaya (uzun kıyafet) yasağı, Müslüman kadınların uğradığı hak ihlalleri arasında gösterildi.

Polisin gösterilerde aşırı güç kullanımının devam ettiği kaydedilirken özellikle Filistin ile dayanışma protestolarına yönelik yasaklar, barışçıl toplanma özgürlüğüne "orantısız ve ayrımcı bir saldırı" olarak nitelendirildi.

Türkiye'nin karnesi

Raporun Türkiye ile ilgili bölümünde ise gazetecilere gözaltı ve tutuklamalar eleştirilirken barışçıl toplanma hakkının engellendiği ifade edildi. 

Hak savunucularına yönelik baskıların arttığı belirtilerek Türkiye'nin Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş davalarında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarını uygulamamaya devam ettiği ve Yargıtay'ın Anayasa Mahkemesi'nin Can Atalay hakkındaki bağlayıcı kararlarını uygulamayı reddettiği hatırlatıldı. 

Türkiye'nin hükümetler arası Mali Eylem Görev Gücü'nün (FATF) "kara para aklama ve terörün finansmanıyla mücadeleye" ilişkin tavsiyelerini sivil toplum örgütlerinin taciz edilmesini kolaylaştırmanın kılıfı olarak kullanmaya devam ettiği kaydedildi.

Dışişleri'nden ABD'nin raporuna tepki

Türkiye hakkında benzer iddialar, ABD Dışişleri Bakanlığı'nın yayımladığı ve 200'e yakın ülkeyi kapsayan 2023 yılı insan hakları raporunda da geniş yer bulmuştu.

Ankara'nın yaptığı yazılı açıklamada "ABD'nin insan hakları konusunda kendi siciline odaklanması ve terör örgütleriyle kurduğu ortaklıklar ile insan hakları konusunda izlediği çifte standartlı politikayı sonlandırması çağrımızı yineliyoruz" ifadesine yer verildi.

ABD'nin "Demokrasi, İnsan Hakları ve Emek Bürosu" tarafından hazırlanan raporda; kadınlara, etnik azınlık gruplarına ve LGBTQ+ bireylere yönelik şiddetteki artışa da dikkat çekilmişti.