Avrupa Birliği'nde Orbán dönemi

Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, 1 Temmuz Pazartesi günü itibarıyla AB dönem başkanlığını, 1 Ocak 2024'ten bu yana görevi sürdüren Belçika'dan devralarak AB Konseyi Dönem Başkanı oldu. Ancak sağ milliyetçi Orbán, AB ile hâlihazırda çatışma hâlinde. Bu nedenle AB kurumlarına açıkça saldıran ve küçümseyen ilk AB Konseyi Dönem Başkanı olacak. 

• Öte yandan: Macaristan'ın Avrupa İşlerinden Sorumlu Bakanı Janos Boka ise ülkesinin "dürüst bir arabulucu" olacağı konusunda güvence veriyor.
• Ne yapacak? Macaristan, altı ay boyunca 27 ülkeli Bloka başkanlık edecek, gündemleri belirleyecek ve ikinci yasama meclisi olarak AB Parlamentosu ile müzakereleri yürütecek.
• Perspektif: Konsey Dönem Başkanı'ndan en temel beklenti, tarafsız bir idare ve irade sergilemesi. Ancak Brüksel'deki pek çok gözlemci, bunun mümkün olduğundan şüphe duyuyor. Bazı analistler, Orbán'ın AB karşıtı söylemini sürdürmesini bekliyor.

AB dönem başkanlığı, Blokun üye ülkeleri arasında dönüşümlü olarak yürütülüyor. Bu makam, sembolik açıdan önemli olsa da gerçekte çok az güce sahip; ancak ülkelerin önceliklerini Avrupa'nın gündeminin üst sıralarına koymalarına olanak sağlıyor. Macaristan'ın dönem başkanlığı için belirlediği slogan ise "Avrupa'yı Yeniden Harika Yap." 

• Bilgi notu: Bu slogan, ABD Başkanı Donald Trump'ın ünlü seçim kampanyası sloganına benzerliği nedeniyle bazı çevrelerin tepkisini çekmişti.

Orbán- AB gerilimi

Macaristan, sık sık AB üye ülkeleri tarafından alınan ortak kararları veto ediyor. AB'nin Macaristan'ın egemenliğine tehdit olduğunu, küçük ve orta ölçekli işletmeleri ve tarımı yok ettiğini iddia eden Orbán, "AB'deki güç yapılarını sarsmak" için Brüksel'e taşınmak zorunda olduğunu savunuyor. 

• AB tarihinde daha önce hiçbir Konsey Dönem Başkanı, AB kurumları ile Macaristan kadar büyük bir çıkar çatışması yaşamamıştı.

Budapeşte hükümeti, "Macaristan'da hukukun üstünlüğünü temelden tehlikeye attığı" gerekçesiyle AB anlaşmalarının 7 maddesi uyarınca kovuşturmaya tabi tutuldu. AB Komisyonu, hukukun üstünlüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle ülke aleyhine hâlâ çok sayıda ihlal davası yürütüyor. Avrupa Adalet Divanı, hükümetin Avrupa iltica ve göç hukukunu doğru bir şekilde uygulamadığı gerekçesiyle Macaristan'a ağır bir para cezası verdi. 

• Böylece: İlk kez bir AB Konseyi Başkanı, "hukukun üstünlüğü mekanizması" kapsamında cezalandırılmış oldu. 

Orbán ile AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen arasındaki çekişme de Macaristan'a yönelik malî yardım konusunu hassaslaştırıyor. AB, bariz yolsuzluk riski olduğu ve Macaristan'daki mahkemelerin artık bağımsız kabul edilmediği gerekçesiyle toplam 30 milyar avroluk ödeneği dondurmuştu. Paranın bir kısmı, Orbán'ın savaştan zarar gören Ukrayna'ya daha fazla siyasi ve askerî yardım için gerekli onayı vermesi karşılığında tekrar serbest bırakıldı.

Ukrayna meselesi

Macaristan'ın görevi devralmaya hazırlandığı sırada Brüksel'deki liderler, Belçika'nın dönem başkanlığı devam ederken önemli politikaları hayata geçirmek için acele kararlar aldı. AB, geçen hafta Ukrayna ve Moldova ile üyelik müzakerelerini başlattı. Orbán, Ukrayna'nın adaylığına karşı olduğunu dile getirerek, bunu engellemekle tehdit etti. Ayrıca AB'nin Ukrayna'ya çok ihtiyaç duyduğu fonları aktarma çabalarını da engelledi.

• Bilgi notu: Budapeşte hükümeti, Ukrayna'ya mali yardım konusunda AB'ye sık sık engel çıkartıyor.

Macaristan hangi konulara öncelik verecek? 

Macaristan'ın 7 maddelik programında öncelik verdiği konular arasında AB'nin Batı Balkanlar'da Sırbistan, Kuzey Makedonya, Karadağ ve Arnavutluk gibi ülkeler için "liyakate dayalı" bir prosedürle genişlemesi yer alıyor. Avrupa Bakanı Janos Boka, AB'nin bazı bölgelerinde Ukrayna'nın üyeliği lehine uygulanan baskının Batı Balkanlara doğru yönlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Macaristan'ın başkanlığında Sırbistan ile bir dizi yeni müzakere faslının açılabileceği varsayılıyor. 

• Bilgi notu: Avrupa'nın Ukrayna politikasına ilişkin çekinceleri paylaşan Macaristan ile Sırbistan, Rusya'nın taleplerine de daha açık. AB Komisyonu'na göre ise Sırbistan, giderek otoriterleşen devlet yönetimi nedeniyle üyeliğe yaklaşmak yerine daha da uzaklaştı.

Macaristan, Karadağ ile de katılım müzakerelerinde mümkün olduğunca çok faslın sonuçlandırılmasını amaçlıyor ve Kuzey Makedonya ve Arnavutluk ile de ilerleme kaydedilmesini hedefliyor. 

Budapeşte ayrıca, AB'nin dış sınırlarını güçlendirme ve yasadışı göçe karşı adım atma ve Avrupa'da yaşlanan nüfusu içeren "demografik zorlukları" ele alma sözü verdi.

Değerlendirme

AB'yi Macaristan'a istenmeyen politikalar dayatıyor gibi gösteren kampanyaların ardından Orbán, Blok üyeliğini defalarca Sovyetlerin ülkesini kırk yıldan fazla süren işgaliyle karşılaştırdı. Bu da Orbán'ın AB ortakları arasındaki iyi niyeti yeniden tesis etmekte zorlanabileceği anlamına geliyor.

Jacques Delors Centre düşünce kuruluşundan AB uzmanı Thu Nguyen' göre, Konsey ve Parlamento arasında yasa tekliflerine ilişkin üçlü müzakerelerde Macaristan'ın arabulucu rolünü üstlenmesi uzak bir ihtimal.