Berlin Duvarı ve pandemi

Berlin Duvarı ve pandeminin hayatlarımız üzerindeki gölgelerini takip ediyoruz. Bizleri aynı evrenlere sürüklemeleri şaşırtıcı mı? Aslında hayır, pek de şaşırtıcı değil. Salgının hayatlarımıza koyduğu set, Doğu Almanya’da yaşayan insanların özgürlüklerini kısıtlayan Berlin Duvarı gibi somut ve dokunulabilir değil belki; ama iki duvar da bizleri alışkanlıklarımızı radikal bir biçimde değiştirmek ve yeni koşullara adapte olmak zorunda bıraktı. Diğer yandan, kaynaklar azalırken belirsizliğin arttığı dönemlerde yaratıcılığımızın artması ya da bazı yeteneklerimizi fark etmemiz de yeni bir olgu değil. Mesela Shakespeare’in Kral Lear’i 16. yüzyılda veba salgını döneminde yazdığı düşünülüyor. Edward Munch’un 1919 yılında tamamladığı İspanyol Gribi ile Otoportresi'ni de hatırlarsınız… 

• Comrade Couture (Ein Traum in Erdbeerfolie): 1980’li yıllarda Berlin Duvarı’nın doğusuna, Alman Demokratik Cumhuriyeti’ne gidelim. Diğer sektörler gibi moda endüstrisi de o yıllarda hükümetin sıkı kontrolü altında. Üretilen ve dağıtımı yapılan kıyafetlerin sadece miktar ve kalitesiyle ilgili değil; tasarımlarıyla alakalı da kurallar var. Devlet destekli German Fashion Institute’un tüm kontrollerine rağmen sistemin kurallarına başkaldıran Chic, Charmant, und Dauerhaft (CCD: Chic, Charming and Durable) ve Allerleirauh (All-Kinds-of-Fur) gibi moda akımlarının doğuşu engellenememiş görünüyor. Bu süreçleri anlatan Comrade Couture filminin Doğu Berlin’de doğan ve bu akımların üyelerinden olan yönetmeni Marco Wilms, filmin baskıyla ilgili olduğu kadar özgürlükle de ilgili olduğunu söylüyor. Diktatörlüğün baskısı ve sosyalist toplum kuralları nedeniyle özgürlüğe olan yoğun özlemlerinin, bazı açılardan kendilerini o günlerden bile daha özgür kılan bir yol bulmalarını sağladığını belirtiyor. Film, moda tasarımı kariyerine o dönemlerde başlamış Sabine von Oettingen’in kısıtlamalar altındaki yaratıcılığına da ayna tutuyor. Mesela Oettingen’in tasarımlarında bahçe işlerinde kullanılan folyolar ve hastanelerden topladığı materyaller gibi pek de alışılmamış araçları kullandığını görüyoruz. İlk başlarda evlerin oturma odalarında ve underground kulüplerde başlayan “yasa dışı” diyebileceğimiz defilelerin sonraları terk edilmiş kiliselere kadar yayıldığını da filmden öğreniyoruz. 

• Sibylle: O yıllarda yasa dışı olmayan ve Doğu Almanya’nın Vogue’u olarak bilinen moda dergisi Sibylle’in fotoğraf sanatçıları tarafından “kodlu” mesajlarını göndermek için kullandığı söyleniyor. Derginin 1987’deki bir kapağına poz veren model Grit Seymour, hükümetin kararıyla kapak fotoğrafını yeniden çekmek zorunda kaldıklarını belirtiliyor. Verdiği pozun, duvarın arkasında olduğu hissi yaratması nedeniyle arka planda Doğu Almanya’nın göründüğü yeni bir poz çekilmesi gerekmiş. Seymour, bu durumdan kaynaklanan huzursuzluğunun verdiği pozdaki ifadesine yansıdığını söylüyor.

• Limbo: Bugünlere gelelim. Serbest çalışan birçok sanatçı gibi karantina dönemiyle Nick Chapin’in de işleri askıya alınıyor. Frieze eski yayın direktörlerinden Chapin’in bu duruma cevabı ise Limbo oluyor. Limbo, WeTransfer’in editöryel platformu WePresent partnerliğinde ve Vivienne Westwood desteğiyle kurulmuş, içinde bulunduğumuz krizi yaratıcı bakış açılarıyla görselleştiren ve gelirinin oluşumunda katkıda bulunan sanatçılar arasında paylaştırıldığı bir dergi. Diğer bir deyişle kısıtlamaların yaratıcılığı uyandırdığı bir diğer oluşum.

• Akış: Claremont Graduate University psikoloji profesörlerinden Mihaly Csikszentmihalyi, yaratma eylemini “akışı deneyimlemek” olarak tanımlıyor. Yani odaklandığımız, sakinleştiğimiz, zamanın ve bulunduğumuz yerin takibini bıraktığımız anlar… Dans ederken hiçbir şey düşünmediğini fark edenler var mı? Ya da resim yaparken? Aslında yaratıcı aktivitelerle olan bitene sırtımızı dönüp kendimizi kaybetmiyoruz. Tam tersi; yaratıcı olduğunuz zaman yarattığımız ürünün veya sürecin kontrolü bizde oluyor. Dolayısıyla belirsizliğin ve kısıtlamaların neden olduğu bunaltıcı ve moral bozucu durumlarla başa çıkmanın en iyi yollarından biri yaratma eylemi olabilir. Sahi, sizlere bu dönemde zamanın ve mekânın izini kaybettirebilen uğraşlarınız var mı? Eğer varsa tarihe bakarak doğru yolda olduğunuzu söylememiz çok yanıltıcı olmayabilir.