Beş yıllık aranın ardından Gymnich: Türkiye ve AB'nin gündeminde neler var?

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, AB dışişleri bakanlarının Gymnich toplantısına katılmak üzere 29 Ağustos Perşembe günü Brüksel’e gidecek. Türkiye'nin beş yıl aranın ardından ilk kez davet edildiği toplantının Türkiye ile AB arasındaki kurumsal diyalog mekanizmalarını yeniden canlandırması bekleniyor. 

• Arka plan: AB, Doğu Akdeniz’de Türkiye ile Yunanistan ve Kıbrıs arasında yaşanan gerilim nedeniyle 15 Temmuz 2019’da Ankara ile ilişkilerde diyaloğu sınırlama kararı almıştı. Türkiye'nin dışişleri bakanları da o tarihten bu yana toplantıya davet edilmemişti. Toplantıya en son 1 Şubat 2019'da eski Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu katılmıştı. 
• Perspektif: Ankara, Brüksel’den yapılan daveti olumlu karşıladığını açıkladı ve “AB’nin diyalog arayışı” olarak değerlendirdi.

Gymnich toplantısı nedir? 

Adını ilk kez 1974’te Almanya’daki Gymnich Sarayı’nda yapılan AB dışişleri bakanları zirvesinden alan ve yılda iki defa düzenlenen gayriresmî toplantıda, gündemdeki konular ile AB'nin uzun vadeli stratejileri ele alınıyor.

Gymnich toplantıları, dönem başkanlığını yürüten ülkenin belirlediği yerde düzenleniyor. Ancak bu seneki toplantı, mevcut dönem başkanı Macaristan ile Avrupa Komisyonu arasındaki sorunlar nedeniyle AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell tarafından Brüksel’e taşındı. Bakan Fidan da toplantıya Borell tarafından davet edildi. 

Hangi konular gündemde? 

27 AB ülkesinin dışişleri bakanlarının biraraya geldiği toplantıda, Türkiye-AB ilişkileri ile gündemdeki İsrail-Hamas ve Rusya-Ukrayna savaşları gibi konular ele alınacak.

Türk diplomatik kaynaklar, bölgesel ve küresel sınamalar karşısında Türkiye ve AB arasındaki ilişkilerin geliştirilmesinin her iki tarafın da yararına olacağını vurguluyor. Bakan Fidan’ın Türkiye-AB ilişkilerinin yeniden canlanması için Temmuz 2019'da alınan kararların geri çekilmesi talebini yinelemesi öngörülüyor. Ayrıca Türkiye’nin AB’ye tam üye adaylık statüsünün devam ettiği, hükümetin bu yöndeki kararlılığının sürdüğü ve Brüksel’den de bu süreci canlandıracak adımların atılması gerektiğinin mesajını vermesi bekleniyor.

Bu kapsamda, Türkiye-AB arasında dondurulan ilişkilerin hayata geçirilmesi, Ortaklık Konseyi ve yüksek düzeyli siyasi toplantıların yeniden başlatılması ve Ankara'nın göreve gelecek AB yönetimiyle yeni bir başlangıç yapması bekleniyor. 

Diğer talepler ne? Ankara'nın başlıca talepleri arasında Gümrük Birliği'nin güncellenmesi ve vize serbestisi konularında yeni girişimler için zemin yaratılması, Türk vatandaşlarının giderek artan Schengen Vizesi sorununun çözülmesi geliyor.

Mülteci konusu da masada 

Ankara-Brüksel arasındaki en önemli gündem maddelerinden biri de Türkiye’de bulunan Suriyeli mülteciler konusu. 2016’da yapılan anlaşma uyarınca Türkiye’ye barındırdığı Suriyeli mülteciler için finansal yardımda bulunan AB'nin sayılarını 3,1 milyon olarak hesapladığı Suriyeli mültecilere, Brüksel’in hangi alanlarda ne kadarlık bir yardım sağlayacağı ele alınacak. 

• Bilgi notu: AB verilerine göre, 6 milyar avroluk yardımın yaklaşık 5,3 milyar avroluk kısmı kullandırıldı, kalan kısmı ise 2025 ortasında tamamlanacak projeler için planlandı.

Türkiye, AB yardımlarının Suriyeli mültecilerin ülkelerine geri dönüşüne odaklanmasını ve Suriye’de yapılacak yeni yerleşim alanları için harcanmasını talep ediyor. Ancak AB, Suriye topraklarında bu tür projeleri finanse etmeyeceğinin altını çiziyor. Eğitim, sağlık, sosyo-ekonomik gelişim ve meslek edindirme gibi alanları finanse etmeyi düşünen AB, Türkiye’den entegrasyon amaçlı politikalara ağırlık vermesini bekliyor.

Türkiye'nin üyelik süreci nasıl değerlendiriliyor?

Türkiye'nin tam üyelik müzakerelerinin canlandırılması, Brüksel’in kısa ve orta vadeli gündeminde bulunmuyor. Birlik'in diplomatik kaynakları, her yıl yayımlanan ilerleme raporlarında, Türkiye’de insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü alanlarında ciddi gerilemelerin tespit edildiğini, aday ülkelerin yerine getirmesi gereken Kopenhag Kriterleri’nden Türkiye’nin giderek uzaklaştığını vurgulayarak, böyle bir durumda tam üyelikten bahsetmenin gerçekçi olmadığını belirtiyor. Ayrıca kaynaklar, Türk hükümetine insan hakları ve demokrasi konusunda birçok defa beklentilerinin iletildiğini de söylüyor. 

Bu çağrılar kapsamında, Türkiye’den Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarını uygulaması bekleniyor. Diplomatik kaynaklar ayrıca Türkiye ile tam üyelik dışındaki konularda diyalog kanallarının açılması için AB’nin istekli olduğunu anımsatarak, ilerki dönemde de bu iletişimin artarak devam etmesinden yana olduklarını belirtiyor.