Birleşik Krallık'ta parlamento Ruanda planını onayladı

Birleşik Krallık'ta ülkeye yasadışı yollarla giren sığınmacıları Doğu Afrika ülkesi Ruanda'ya göndermek için iki yıldır parlamentodan geçemeyen plan, parlamentonun üst kanadı olan Lordlar Kamarası tarafından onaylandı. 

Plan kapsamında Birleşik Krallık'a yasadışı yollarla giren bazı sığınmacılar, Ruanda'ya gönderilecek ve sığınma başvuruları orada değerlendirilecek. Başvurusu başarılı olanlar, mülteci statüsünü aldıktan sonra Ruanda'da kalabilecek. Başvurusu başarılı olmayanlarsa Ruanda'ya başka bir sebeple yerleşmeyi talep edebilecek ya da güvenli bir üçüncü ülkeye sığınma başvurusunda bulunabilecek. Tasarıya göre hiçbir sığınmacı, Birleşik Krallık'a geri dönmek için başvuruda bulunamayacak.

• Neden önemli? Hükümet, bu planla düzensiz göçmen taşıyan küçük teknelerin Manş Denizi'nden Birleşik Krallık'a gelişini engellemeyi hedefliyor.

Başbakan Rishi Sunak, 22 Nisan'daki açıklamasında, sığınmacıları Ruanda'ya taşıyacak ilk uçuşun 10-12 hafta içinde yapılacağını söylemiş; yani Haziran ayının sonu ila Temmuz ayının başını işaret etmişti. Uçuşlarda kaç kişinin bulunacağına dair ayrıntı vermeyen Sunak, yaz mevsimi boyunca birden fazla uçuş olacağını da belirtmişti. 

• Bilgi notu: Ocak 2022'den sonra Birleşik Krallık'a yasadışı yollarla giren herkes, sayı sınırlaması olmaksızın Ruanda'ya gönderilecekti. Haziran 2022'de yapılması planlanan ilk uçuş yasal itirazlar nedeniyle iptal edilmiş, şu ana kadar hiçbir sığınmacı Ruanda'ya gönderilememişti.

Tasarının ilk hâli neden reddedildi? 

Kasım 2023'te Yüksek Mahkeme, hükümetin sığınmacıları Ruanda’ya gönderme planının yasalara aykırı olduğuna hükmetmiş; plana göre göçmenlerin kendi ülkelerine geri gönderilme riskiyle karşılaşabileceğini belirtmişti. Mahkeme, kararında Ruanda'nın insan hakları standartlarının altına düştüğü ve geçmişte mültecilere yönelik endişe verici eylemlerde bulunduğunu bildirdi.

• Bu durum, Birleşik Krallık'ın da taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne aykırı. 

Neden hâlâ tartışılıyor? 

Yüksek Mahkeme kararının ardından hükümet, Ruanda'nın güvenli bir ülke olduğunun yasalarda açıkça belirtilmesi için yeni bir yasa tasarısı hazırladı. Parlamentoda Hem Avam Kamarası'nın hem de Lordlar Kamarası'nın onaylaması gereken yasa tasarısı, İnsan Hakları Yasası'nın önemli bölümlerini göz ardı etmeyi gerektiriyor. Ayrıca tasarı Mülteci Sözleşmesi gibi uluslararası kuralları es geçmeye zorluyor. Bazı milletvekilleriyse yasayı, uluslararası hukuka uymadığını öne sürerek eleştiriyor.

• Öte yandan: İçişleri Bakanı James Cleverley, Ruanda ile yeni bir göç anlaşmasının imzalandığını, gidenlerin kendi ülkesine geri gönderilme riskiyle karşılaşmayacağını garanti ettiğini söyledi. Anlaşma, yeni bir bağımsız izleme komitesinin Ruanda'nın yükümlülüklerine uymasını sağlayacağını ve İngiliz yargıçların yeni bir temyiz sürecine dahil edileceğini belirtiyor.

Birleşik Krallık'ta göç ne durumda? 

İçişleri Bakanlığı verilerine göre, 2018'den bu yana ülkeye yasadışı göçte önemli bir yükseliş kaydedildi. Başbakan Sunak, dün Fransa'dan Birleşik Krallık'a geçmeye çalışırken Manş Denizi'nde meydana gelen ve beş kişinin ölümüyle sonuçlanan kazanın ardından Ruanda planına duyulan ihtiyacın altını çizdi. Sunak, uçuşları başlatmanın önemine değinirken, aralarında Mülteci Konseyi'nin de olduğu gruplar, hükümetin planını eleştirdi. Ayrıca BM ve Avrupa Konseyi de Birleşik Krallık'ı "yeniden düşünmeye" davet etti. 

Ruandalılar ne düşünüyor?

• BBC'nin haberine göre, Ruanda'nın başkenti Kigali'de pansiyon işleten Ismael Bakina, sığınmacılar için hazır olduklarını söyledi. 
• Kigali'de bir restoran sahibi olan Emmanuel Kanimba, bu durumun ülke ekonomisi için iyi olacağını belirtti. 
• Victoire Ingabire isimli bir kişi ise, "Aynı sorunlarla karşılaşacakları, kendilerini özgürce ifade edemeyecekleri, Birleşik Krallık'ta aradıkları refaha sahip olamayacakları bir ülkeye gelecekler" ifadelerini kullandı.