Çin neden Tayvan Boğazı'nda?

Çin donanması, Tayvan lideri Tsai Ing-wen'in ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Kevin McCarthy ile yaptığı görüşmenin hemen öncesinde Tayvan Boğazı'nda 6 Nisan'da askerî tatbikata başlamıştı. 71 tane savaş uçağının ve donanmaya ait gemilerin de katıldığı tatbikatta, Tayvan ve çevresindeki sularda “önemli hedeflere” karşı nokta saldırı simülasyonu gerçekleştirildi. Ada çevresinde kara, hava, deniz ve roket kuvvetlerinin katıldığı müşterek askerî tatbikat 10 Nisan Pazartesi günü son buldu. 

• Çin ordusu adayı kuşatma simülasyonu yaparken, ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri Çin'e "itidal ve statükoda değişiklik yapılmaması" çağrısında bulunmuştu.

Bunun üzerine: Çin Halk Kurtuluş Ordusu Güney Komutanlığı Sözcüsü Tian Junli, ABD savaş gemisinin Çin karasularına "yasadışı" bir şekilde girdiğini açıkladı. Tayvan Boğazı'nda artan gerilim artarken Junli, USS Milius füze destroyerini takip etme emri verdiğini de ekledi.

Neden? Tayvan'ı kendi topraklarının parçası olarak gören Çin, Tayvan hükümetinin başka ülkelerle üst düzey temasta bulunmasına karşı çıkıyor. Tayvan hükümeti ve halkı ise kendi seçilmiş devlet başkanı, anayasası, silahlı kuvvetleri, pasaportu ve para birimi olan bölgenin bağımsız bir ulus olarak görülmesi gerektiğini düşünüyor.

Neler yaşandı? Tayvan Savunma Bakanlığı, 9 Nisan'da yaptığı açıklamada, Çin'in tatbikatta kullandığı 70 hava aracından 35'inin, Tayvan Boğazı'nda tarafların etki alanlarını sınırladığı varsayılan hava ve deniz hattını geçtiği ve Tayvan'ın "Hava Savunma Tanımlama Bölgesi" (ADIZ) ilan ettiği sahada uçtuğunu belirtmişti.

Detaylar: Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun Tayvan'ın bulunduğu bölgeden sorumlu Doğu Cephesi Komutanlığı, 8 Nisan'da müşterek askerî tatbikata başladığını ve tatbikatın, Çin ordusunun Tayvan'ı "ablukaya alması" senaryosunu test ettiğini duyurmuştu. "Müşterek Kılıç" adı verilen askerî tatbikata, kara kuvvetlerine bağlı roket bataryaları, deniz kuvvetlerine bağlı savaş gemileri, karada konuşlu gemisavar sistemleri, hava kuvvetlerine bağlı savaş jetleri, keşif ve erken uyarı uçakları ile roket kuvvetlerine bağlı güdümlü füze sistemlerini kontrol eden birlikler katıldı. 

• Tatbikat kapsamında Tayvan ve çevresinin "ablukaya alınması" ve Tayvan'daki hava üsleri, uçaksavarlar ve radar istasyonları gibi kilit askerî tesislerin vurulmasına yönelik talimler yapıldı.

O sırada: Fransa Başkanı Emmanuel Macron ve AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 3 günlük bir Çin ziyareti için Pekin’e gitti ve Çin lideri Şi Cinping ile görüştü. Macron, Ukrayna işgaliyle ilgili "Rusya'yı mantığa döndürmek" için Çin'in desteğini istedi. Macron yaptığı açıklamada, Çin'in Ukrayna'da barış için bulunacak yolda "büyük bir rol" oynayabileceğini söylerken, Avrupa ülkelerinin ABD-Çin çatışması gibi bir global kriz hâlinde "himaye altında" kalmamak için daha stratejik bir bağımsızlık geliştirmesi gerektiğini söyledi. 

• NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Çin'in Rusya'ya silah yardımı sağlamasının "tarihi hata" olacağı konusunda uyarmıştı.

• Ukrayna Parlamentosu Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Oleksandr Merezhko, Çin'in Tayvan üzerinde hak iddialarını bir "hayal" olarak nitelendirerek, ada üzerinde hiçbir yasal iddiası olmadığını savundu.

Ne olmuştu? Tayvan lideri Tsai Ing-wen, Orta Amerika ülkelerini ziyareti öncesinde ABD'yi ziyaret etti. Tsai Ing-wen'in Temsilciler Meclisi Başkanı Kevin McCarthy ile görüşeceği iddiasını değerlendiren Çin'den yetkililer "Eğer Tayvan lideri Tsai, McCarthy ile buluşursa, bu 'tek Çin' ilkesini ihlal eden bir provokasyon olur. Bu durumda kararlı karşı tedbirler alırız." ifadelerini kullanmıştı.

• Temsilciler Meclisi Çin Komitesi Başkanı ve Cumhuriyetçi Mike Gallagher, Tsai'nin ziyaretini, "Tayvan ve ABD arasındaki işbirliğinin ne kadar önemli olduğu ve Tayvan Boğazı'nda barış ve istikrarı korumak için neyin gerekli olduğunu Kongreye iletmek için bir fırsat" olarak nitelendirdi.

Arka plan: Dönemin ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi'nin Ağustos 2022'de Çin'in itirazlarına rağmen Tayvan'ı ziyaret etmesi Çin ile ABD arasında gerilim yaratmıştı.Pelosi'nin gezisi, ABD’den Tayvan'a son 25 yılda yapılan en üst düzey ziyaretti.