Doğru sanılan tweetler, yanlış sanılan adalet

#rabianaziçinadalet, #pınarbulut, #özgecanaslan, #cerendamar, #musaorhantutuklansın, #duyguyaneoldu, #şuleçetiçinadalet ve daha niceleri…Bu isimlere de haberlere konu olan olaylara da artık hepimiz hakimiz, bunun sebebi ise ana akım medyada yapılan haberlerden de önce sosyal medyada yapılan paylaşımlar. 

• Sosyal medya dediğimizde aklımıza gelen ilk kullanım alanı insanların birbirlerini izleme/takip etme amacıyla kullandıkları uygulamalardır muhtemelen. Oysa ki, sosyal medyayı izleme alanıyla sınırlamak onun fonksiyonlarını ve bugün sahip olduğu gücü küçümsemek olacaktır. Günümüzde artık kolluk gücünü ve adalet sistemini harekete geçirmek gibi bir fonksiyonu da var sosyal medyanın. Bu gücü ise belli bir gündem çevresinde kalabalıkları toplayabilmesinden alıyor.
   
• Doğru sanılan yalanlar: Yalan/sahte haber insanlığın tarihi kadar eski bir olgu olmakla birlikte, günümüzde etkisini artırmasının ardındaki en önemli nedenlerden biri olarak yeni medya, özellikle sosyal medya gösterilmektedir. Bunun en önemli sebeplerinden biri ise sosyal medyanın sıradan kullanıcıları istemeleri hâlinde haber üreticilerine dönüştürecek şekilde katılımcı ve etkileşimli gazetecilik pratiklerine olanak sağlaması olabilir.
   
• Neden önemli? Sosyal medya üzerinden kolluk gücü ve adalet sistemi üzerinde baskı oluşturma isteği ortaya iki farklı senaryoyu çıkarıyor. Birinci senaryoda devletin koruması gerekirken korumadığı bir hak veya azınlık grubu, sosyal medya üzerinden toplanılan tepkiyle yargı erkini ve kolluk gücünü eyleme geçmeye zorluyor. İkinci senaryoda ise sosyal medya üzerinden manipülatif bir girişim sonucu doğru olmayan bilgiler ışığında hareket eden ve belli kişileri zan altında bırakan bir tepki büyüyerek toplumda teyit edilmemiş haber akışına sebep oluyor. Kısacası sosyal medya üzerinden toplulukları harekete geçirmek isteyen kişinin niyeti tepkinin ortaya çıkaracağı sonucu belirlemede büyük bir değişken rolü üstleniyor.
   
• Bir süredir haklarında tutuklama kararı verilmeyen şüpheli veya zanlılar için sosyal medyada oluşan tepkiler, yayımlanan videolar veya fotoğraflar nedeniyle haklarında tutuklama kararı verilmesine şahit olmaktayız. Sosyal medyanın etkisiyle tutuklama şartları oluşmadığı için serbest bırakılan şüpheli veya zanlılar serbest bırakılmalarının ardından çok kısa bir süre sonra tutuklanabiliyor. Bu eylem toplumun vicdanını rahatlatsa da adalete olan güveni sarsarak kişilerin temel hak ve özgürlüklerine belki de şartları oluşmadan müdahale etmektedir.
   
• Geniş perspektif: Durumun sosyal medyada oluşan baskıların haklı olup olmamasından çok daha önemli olan kısmı ise adalet sistemimize göre bağımsızlığa ve teminata sahip olması gereken hakimlerin de zaman zaman bu baskıdan etkilenmesidir. Yargı sisteminde kilit bir rol üstlenen hakimlerin önlerine gelen davaları incelerken verecekleri karar doğrultusunda alacakları tepkiyi tartması, hakimlik teminatının da bu durumdan etkilendiğini göstermektedir.
   
• En başta kadın cinayetleri davaları olmak üzere bu durumu pek çok kez gören vatandaşın ise bu durumu yararına kullanmak ve devletin yerine getiremediğini düşündüğü adaleti sosyal medya üzerinden kalabalıklar toplayarak korumaya çalışması ise beklenen bir sonuç olmaktan ileri gitmiyor.
   
• Sorular ve düşünceler: Bu yazı sosyal medya adaletin yerine getirilmesinde bir araç olarak iyi mi yoksa teyit edilmemiş haberler üzerinden toplumu galeyana getirdiği için kötü mü gibi soruları kendinize sorduruyorsa merak etmeyin, çünkü hedefe ulaştınız. Bugün bu soruların net bir cevabı olmadığı gibi hâlâ önümüzde "sosyal medya düzenlemesi” gibi belirsizlikler de var. Kişisel kanaatim sosyal medya paylaşımlarındaki sahte haber akışını durdurup durduramayacağı noktasında düzenlemeye zaman tanımaktan yana. Düzenlemenin yaratacağı değişiklikleri buradan ve belki de başka bir açıdan bakarak sizinle paylaşmak niyetindeyim.