Döngüsel ekonomiye geçiş için 5 sebep

Dünyada her yıl 100.000 tondan fazla materyal, global ekonomiye üretim süreçlerinde kullanılacak hammadde olarak girmekte. Bu materyaller; metaller, mineraller, fosil yakıtlar ve hayvansal ya da bitki bazlı organik materyaller olarak düşünülebilir. Fakat ne yazık ki, bu materyallerin sadece %8,6’sı ekonomiye geri kazandırılıyor ve farklı şekillerde yeniden kullanılıyor.

1970’lerden bugüne hammadde kullanımının 3 katına çıktığını ve bu şekilde tüketmeye devam edersek 2050 yılında bu kullanımın 2 kat daha artacağını biliyoruz. Burada çok önemli bir ayrıntı mevcut. Bu kaynakları aldığımız gezegenimiz daha fazla kaynak sunmayacak ve kaynak yetersizliği şimdi yaşadığımızdan çok daha farklı felaketlere yol açacak.

Tam da bu nedenle, gezegenimiz bize daha fazla kaynak veremeyeceği noktaya geldiği için zaten, üret-tüket-at olarak adlandırdığımız lineer ekonomiden, döngüsel ekonomiye geçişimiz çok önemli. Bunun farkında olarak atık oluşumunu daha en başında engelleyecek tasarımlarla ve kullanım süreleri şimdikinden çok daha uzun olan ürünlerle döngüsel ekonomiye geçişi başlattık.

Platform for Accelerating the Circular Economy (PACE) bünyesinde çalışmalar gerçekleştiren yüzlerce şirket, devlet yönetimleri ve sivil toplum örgütleri döngüsel ekonomiye geçiş yolunda kaynak olacak çalışmalar yürütmekte ve bu çalışmaları da 5 ana sektör üzerinde yoğunlaştırdılar. Bu sektörler; plastik, gıda, elektronik, tekstil ve büyük çaplı malzeme donanımları (medikal cihazlar, inşaat/tarım/üretim sektöründe kullanılan büyük araçlar gibi). PACE tarafından bu sektörler özelinde hazırlanan Döngüsel Ekonomi Aksiyon Planı ise, bu yeni ekonomik modelin ne gibi avantajları olacağına dair bazı maddeleri barındırmakta. Bu haftaki yazımızda da bu maddeleri tartışmaya çalışacağız. Haydi başlayalım.

1-Sınırlı kaynakların daha verimli kullanımı
Önceki yazılardan hatırlayacağınız gibi, döngüsel ekonomi kaynakların verimli kullanımını amaçlar her şeyden önce. Kullandığımız tüm doğal kaynaklar; ormanlar, su kaynakları, hava, metaller veya mineraller, asla tükenmeyeceklermiş gibi kullanıldığı sürece tahmin edeceğiniz gibi bir noktada yetersiz kalacak. Kaynakların tükenmesinin getireceği felaketleri tahmin etmek çok da zor olmasa gerek. Bu nedenle, yenilenebilir kaynaklara odaklanmanın yanında, elimizde bulunan kaynakların da doğru ve verimli kullanımı son derece önemli. Peki bunu nasıl yapmalıyız?

Zihinlerimizde daha kolay canlandırılması adına burada tekstil sektöründen örnekleri göreceğiz. Her gün giydiğimiz kıyafet ve ayakkabı gibi hazır giyim malzemelerinin kullanımında global su kaynaklarının %4’ünün kullanıldığını biliyoruz. Buna rağmen, satın aldıktan sonra çok fazla kullanmadan attığımız bu hazır giyim ürünlerinin maddi değeri ise yıllık 460 milyar dolardan fazla.

Tekstil sektöründe farkı kaynakların kullanılmasına daha teknolojik yenilikler bulana kadar, yapmamız gereken tek şey tüketim alışkanlıklarımızı değiştirmek. Son zamanlarda iyice artan paylaşım ekonomisi sistemlerini hatırlayalım. Bu paylaşım ekonomisi sistemlerinde evler veya arabalar gibi ürünler bir kişinin sahipliği yerine kiralama yöntemi ile ortak kullanıma sunuluyor. Hazır giyim için bu çok yapılabilir mi? yeterli hijyen standartları ortak kullanım noktasında sağlanabilir mi? akla gelen ilk sorular elbette. Fakat bir şekilde kullanmadığımız hazır giyim ürünlerinin ekonomiye geri dönmesi ve sizin için kullanımı bitmiş olsa bile başkaları için hala bir kullanım değerine sahip olduğunu anlamamız lazım. Araştırmalar her 100 ikinci el ürünün 85 adet yeni ürün üretilmesinin önüne geçtiğini gösteriyor. Yani yapmamız gereken kullanmadığımız kıyafetleri, ayakkabıları, montları ve benzeri ürünleri bağışlamak, 2.el olarak satmak veya farklı şekilde ekonomiye geri kazandırmak.

2-Emisyon azaltma
Sadece gıda üretiminden kaynaklı karbon gazı salınımının, tüm salınımın %45’ini oluşturduğunu biliyor muydunuz? Sadece döngüsel ekonomi sistemleri ile tasarlanan üretim süreçleri sayesinde bu oranı %39 oranında azaltmak mümkün. Bu da iklim krizi ile mücadelede bize olağanüstü bir güç verecektir şüphesiz.

Sadece üretim süreçlerinde yapılacak döngüsel ekonomiye uygun iyileştirmeler, geri dönüşüm süreçlerini daha verimli yönetmemizi ve bu sayede kaynak kullanımlarında düşüşe sebep olabilir. Hatta sadece giydiğimiz kıyafetleri kullanma süremizi iki katına çıkartarak tekstil sektöründeki karbon salınımını %44 düşürebileceğimizi düşününce, bu alanda hızlı adımlar atmamız gerektiğini daha net anlayabiliriz.

3-İnsan sağlığını ve biyo çeşitliliği koruma
Dünyada her yıl toprak, hava ve su kirliliğinden dolayı tahminen 9 milyon insan hayatını kaybediyor. Bu kirlilik insan hayatını tehdit ederken, biyo çeşitlilik için de olağanüstü bir tehdit oluşturuyor. Peki atıklar nasıl bu kadar tehlikeli olabilir?

Bildiğiniz gibi, evsel atıklar doğru bir atık yönetim süreci olmazsa, toprağa gömülerek ortadan kaldırılmaya çalışılıyor, ya da üretim süreçlerinde ortaya çıkan atıkların nehirlere, denizlere döküldüğü ile ilgili çok fazla haber okuduğunuza eminim. Üretim tesislerinin bacalarından çıkan zehirli gazların ise soluduğumuz havaya ne kadar kötü etki ettiklerine dair de sanıyorum çok fazla haber çıkmıştır. İşte tüm bu atıklar, toprağımızı, havamızı ve suyumuzu yani en temel yaşam kaynaklarımızı kirletiyor. Döngüsel ekonomi sistemi ile daha verimli yönetebileceğimiz bu atık süreçleri sayesinde bu kirliliklerin önüne geçebilir ve iklim krizi ile mücadelede çok önemli bir adım atabiliriz. İklim krizi ile mücadelenin ise elbette kazananları insanlar ve gezegenimiz olacaktır.

4-Ekonomileri güçlendirme
Araştırmalar döngüsel ekonominin iş olanakları, atık azaltma ve inovasyon süreçleri sayesinde 4,5 trilyon dolardan fazla ekonomik imkân yaratacağını göstermekte. Örnek olarak, plastik sektöründe yapılacak döngüsel ekonomik yenilikler, plastik atıkların yarattığı 13 milyar dolarlık ekonomik kaybı önlemenin yanında, okyanuslara karışmasını önleyerek, balıkçılık veya turizm sektörleri için muazzam bir fırsat yaratabilir.

Her şeyin birbirine bağlı olduğu günümüz global ekonomisinde, basit bir süreç tasarımı yeniliği, çok fazla noktada farklı fırsatlar yaratılmasına olanak tanıyacaktır. Daha önceki yazılarımızda bahsettiğimiz, gıda atıklarından biyo etanol üretimini düşünelim. Evde yemediğiniz bir elmanın, biyo yakıt olarak ekonomiye dönmesi, toprağa gömülmesinde çok daha faydalı olacaktır. Bu nedenle döngüsel ekonomiyi sadece mevcut sistemleri iyileştirme olarak değil, aynı zamanda ekonomik olarak çok daha fazla fırsata imkân tanıdığı için hızlıca benimsemek doğru olacaktır.

5-Daha fazla ve nitelikli iş imkânı yaratma
Döngüsel ekonomiye geçiş sayesinde 2030 yılına kadar 6 milyondan fazla iş imkânı yaratılabileceğini söylesem ne düşünürdünüz? Bu sadece mevcut global ekonominin %8,6’sı döngüsel iken tahmin edilen sayı. Dünya genelinde milyonlarca iş imkânı yaratmanın yanında geri dönüşüm, tamir, kiralama ya da şu an hayal bile edemediğimiz inovatif iş alanlarının yaratılmasında da döngüsel ekonomi çok önemli bir rol oynayacaktır. Burada elbette dikkat edilmesi gereken çok önemli bir nokta var. Bu iş imkanları, mevcut lineer ekonomilerin dışında özellikler ve uzmanlıklar gerektirecektir, barındırdıkları inovasyon özelliği dolayısı ile. Bu nedenle sosyal güvenlik ve uzmanlık gerektiren konularda bireylerin eğitilmesi, dönüşüm sürecinin temelinde yer almalı. Bu sayede, mevcut lineer süreçler içinde çalışan milyonlarca kişinin de iş olanaklarından faydalanmalarına destek olunmalı.

Döngüsel ekonominin etkisini arttırmak için;
Elbette bu değişim, çok farklı gereksinimler doğuracaktır. Farklı materyallerin kullanımının azaltılması, yine farklı materyallerin üretim süreçlerine olan talebi arttırabilir. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta tüm sistemi tamamen sürdürülebilir bir bakış açısı ile tasarlamak. Bunun yanında bu değişim tek bir sektörle sınırlı kalmamalı ve global bir değişim ile yeniden tasarlanan üretim süreçleri, global bir tüketim alışkanlığı değişimi ile desteklenmeli. Son olarak da elbette, bu yeni ekonomik sistem tasarlanırken, sadece gelişmiş ülkelerin ya da sadece gelişmekte olan ülkelerin faydalanacağı şekilde değil, tam aksine her paydaşın en verimli düzeyde yararlanacağı eşitlikte tasarlanması.

Yukarıda bahsettiğimiz, döngüsel ekonominin sağlayacağı 5 ana fayda elbette tek bir kişi, kurum veya ülkenin sorumluluğuna bırakılmamalı. Her yazımızın sonunda söylediğimiz gibi, her bir birey, bulunduğu pozisyon ne olursa olsun, döngüsel ekonomi hakkında daha fazla farkındalığa erişerek, ilk adımı atmalı ve sürdürülebilir dünya görüşünü hayatının merkezine koymalı.

Her gün daha da bilinçleneceğimiz güzel bir hafta olsun. Görüşmek üzere!

Kaynak: https://www.weforum.org/agenda/2021/02/change-five-key-areas-circular-economy-sustainability